ROZDZIAŁ 6
URZĄDZENIA STACYJNE
§ 46. POSTERUNKI I OKRĘGI NASTAWCZE
1. Do posterunków nastawczych zalicza się nastawnie i
posterunki zwrotniczych.
Nastawnia jest posterunkiem nastawczym wyposażonym w urządzenia
służące do nastawiania przebiegów i współpracy z innymi
posterunkami nastawczymi oraz w urządzenia łączności.
Poserunek zwrotniczego jest to taki posterunek nastawczy któty
bierze udział w nastawianiu przebiegów, urządzenia tego
posterunku nie mają bezpośredniej zależności sygnałów od
położenia zwrotnic.
2. W zależności od pełnionych funkcji ruchowych wyróżnia
się nastawnie:
1) dysponujące
2) centralne
3) wykonawcze,
4) manewrowe (w tym rozrządowe),
5) zdalnego sterowania.
3. Na posterunku ruchu objętym jednym okręgiem nastawczym
jest jedna nastawnia dysponująca. a na posterunku, gdzie jest
więcej niż jeden okręg nastawczy co najmniej jedna nastawnia
jest nastawnią dysponującą. Przy podziale stacji na okręgi
nastawcze należy uwzględnić:
1) rodzaj i zasięg nastawiania zastosowanych urządzeń srk,
2) możliwość objęcia okręgiem nastawczym takiej części
stacji, która pod względem funkcjonalnym stanowi jedną
całość,
3) rodzaj kontroli niezajętości torów i rozjazdów.
Tam, gdzie możliwości techniczne na to pozwalają jednym
okręgiem nastawczym można objąć większą liczbę
posterunków ruchu i przebiegi nastawiać z jednej nastawni
centralnej. W takich przypadkach na posterunkach ruchu objętych
okręgiem nastawni centralnej należy zapewnić możliwość
miejscowego (lokalnego) nastawiania przebiegów lub
poszczególnych urządzeń odpowiednio do miejscowych potrzeb
techniczno - ruchowych oraz właściwości technicznych
zastosowanych urządzeń srk.
4 Przy lokalizacji budynku nastawni należy brać pod uwagę i
w miarę możliwości uwzględnić następujące czynniki:
1) rodzaju projektowanych urządzeń,
2) technologię pracy stacji,
3) warunki obserwacji okręgu nastawczego,
4) techniczne uzbrojenie terenu, w tym także drogi dojazdowe
itp.
Lokalizację budynku nastawni należy dokonywać komisyjnie z
uwzględnieniem warunków miejscowych
5. Jeśli w danym rejonie stacji odbywają się wyłącznie jazdy manewrowe, można wydzielić ten rejon jeśli wanmki ruchowe tego wymagają - jako okręg nastawczy manewrowy obsługiwany przez nastawmę manewrową.
6. Jeśli w danym okręgu nastawczym odbywają się zarówno przebiegi pociągowe, jak i manewrowe, a warunki ruchowe tego wymagają, można zorganizować rejon manewrowy miejscowego lub lokalnego nastawiania zwrotnic lub zwrotnic i sygnałów manewrowych, okresowo wyłączany z okręgu nastawczego.
7. Zezwolenie na miejscowe lub lokalne nastawianie daje ta
nastawnia, w okręgu której znajduje się rejon manewrowy, o
którym mowa w ust 6, po spełnieniu następujących warunków:
1) oddzielenia rejonu od dróg przebiegów pociągowych
zwrotnicami ochronnymi lub wyjątkowo sygnalizatorami, które w
ciągu całego czasu samodzielnej pracy tego rejonu, wskazują
sygnały zabraniające jazdy,
2) danie i zwrot zezwolenia na miejscowe lub lokalne nastawianie
powinno odbywać się przy pomocy urządzeń,
3) urządzenia powinny umożliwiać awaryjne cofnięcie
zezwolenia na miejscowe lub lokalne nastawianie z rejestracją
tej czynności,
4) zwrot zezwolenia na miejscowe lub lokalne nastawianie może
nastąpić po zaprzestaniu manewrów i ustawieniu sygnalizatorów
tego rejonu na sygnał zabraniający manewrów
8. W rejonie manewrowym, o którym mowa w ust.6, można
zrezygnować z uzależnień zwrotnic od kontroli ich
niezajętości, jeśli:
1) nastawianie zwrotnic odbywa się za pomocą przełączników
umieszczonych w pobliżu zwrotnic,
2) nastawiante zwrotnic odbywa się z pulpitu miejscowego
nastawiania i zapewniona jest dobra widoczność zwrotnic.
9. Posterunki zwrotniczych tworzy się w rejonach, w których scentralizowanie zwrotnic w nastawni nie jest uzasadnione. Zwrotnice w tych rejonach podstawowo nastawiane są ręcznie.
10. Na stacjach, których przyległe szlaki nie posiadają układowej kontroli niezajętości i na któych lokalizacja nastawni uniemożliwia stwierdzenie końca pociągu wjeżdżającego na stację, mogą być tworzone posterunki stwierdzenia końca pociągu.
Zaleca się łączenie posterunków stwierdzenia końca pociągu ze strażnicami przejazdowymi, posterunkami zwrotniczych, posterunkami kontroli zagrzanych osi itp.
11. Każdy posterunek nastawczy powinien być oznaczony
symbolem literowo-cyfrowym według następujących zasad:
1) nastawnie dysponujące oznacza się skrótem dwu lub
trzyliterowym spośród liter nazwy stacji, przy czym pierwsza
litera symbolu jest pierwszą literą nazwy stacji; jeżeli na
posterunku ruchu są dwie lub więcej nastawnie dysponujące to w
symbolu dodajemy duże litery alfabetu np.
"Ns"- nastawnia dysponująca stacji Nasielsk,
"MwA", "MwB" - nastawnie dysponujące stacji
Mysłowice
2) nastawnie wykonawcze oraz manewrowe oznacza się tym samym
symbolem co nastawnic dysponujące z dodaniem cyfry arabskiej np.
"Ns 1" - nastawnia wykonawcza stacji Nasielsk;, w
przypadku, gdy na stacji są dwie lub więcej nastawnie
dysponujące to podległe tym nastawniom nastawnie wykonawcze
oznacza się cyframi kolejnych dziesiątek np.
"MwA1" - nastawnia wykonawcza podległa nastawni
"MwA" stacji Mysłowice, "MwB11" - nastawnia
wykonawcza podległa nastawni "MwB" stacji Mysłowice;
3) posterunki odgałęźne, odstępowe i osłonne oznacza się
według zasad podanych w pkt. l,
4) posterunki zwrotniczych oznacza się skrótem "Post"
z dodaniem liczby odpowiadającej kolejnemu numerowi posterunku i
zaczynającej się od wolnej dziesiątki np. Post. 11 -
posterunek zwrotniczego numer 11:
5) posterunki stwierdzania końca pociągu oznacza się skrótem
"Skp", a w przypadku występowania kilku posterunków
do skrótu dodajemy kolejne cyfry arabskie np. "Skp1",
"Skp2"
1. Jeżeli stacja podzielona została na okręgi nastawcze, to
dla uzależnienia czynności nastawczych pomiędzy nastawniami
stosuje się blokadę stacyjną.
Blokadę stacyjną należy stosować na wszystkich stacjach linii
magistralnych, pierwszorzędnych i drugorzędnych oraz w
uzasadnionych przypadkach na liniach znaczenia miejscowego.
2. Blokadę stacyjną stosuje się dla jazd pociągowych i w szczególnych przypadkach dla jazd manewrowych.
3 Blokada stacyjna powinna spełniać poniższe warunki:
1) sygnały zezwalające na jazdę na semaforach nastawianych z
nastawni wykonawczych mogą być podawane dopiero po otrzymaniu
nakazu z nastawni dysponującej,
2) sygnały zezwalające na jazdę na semaforach nastawianych z
nastawni dysponującej, jeśli przy nastawianiu drogi przebiegu
bierze udział inna nastawnia, mogą być podawane dopiero po
otrzymaniu zgody od tej nastawni,
3) nakaz lub zgoda na podanie sygnału zezwalającego na jazdę
na semaforze może być wykorzystana tylko jeden raz; nie dotyczy
to przypadku, gdy danie zgody nie jest jednocześnie
zgłoszeniem, że tor jest wolny,
4) zwrot nakazu lub zgody powinien być możliwy po zwolnieniu
przebiegu, którego ten nakaz lub zgoda dotyczy, przy czym może
on nastąpić samoczynnie lub poprzez obsłużenie urządzeń,
5) zwrot nakazu lub zgody powinien być możliwy, jeżeli tego
nakazu lub zgody nie wykorzystano do podania sygnału
zezwalającego na semaforze,
6) urządzenia blokady stacyjnej zarnykające zwrotnice i
wykolejnice powinny umożliwiać dorażne uchylenie zamknięcia,
z rejestracją tej czynności,
7) w urzadzeniach z sygnalizacją świetlną nastawnia dająca
nakaz lub zgodę powinna mieć możliwość nastawienia sygnału
zabraniającego na semaforze, którego ten nakaz lub zgoda
dotyczą.
Za zgodą naczelnego dyrektora okręgu kolei państwowych
dopuszcza się odstępstwo od ustałeń zawartych w punktach 3. 4
i 7 w odniesieniu do urządzeń mechanicznych.
4. Jeśli na stacji znajduje się więcej niż jedna nastawnia dysponująca, współpracują one za pomocą zgód lub w uzasadnionych przypadkach blokady liniowej
5. Dopuszcza się współpracę za pomocą zgód pomiędzy nastawniami wykonawczymi.
6 W zależności od warunków lokalnych ządanie zgody powtnno być przekazywane za pomocą urządzeń lub telefonicznie
7. Sygnały zastępcze nastawiane z nastawni wykonawczej mogą być podane dopiero po otrzymaniu nakazu z nastawni dysponującej.
1. Wymagania w zakresie bezpieczeństwa ruchu kolejowego podane w § 2 ust. 2 punkty 1 do 4 powinny być realizowane poprzez wykonanie uzależnień w urządzeniach stacyjnych odpowiednio do rodzaju zastosowanych urządzeń.
2. W urządzeniach mechanicznych kluczowych zależność sygnałów od położenia zwrotnic, wykolejnic i rygli, wykluczenia przebiegów sprzecznych należy realizować za pomocą kluczowych skrzyń zależności, zaś zależność sygnałów od stanu blokady stacyjnej i liniowej za pomocą wolnostojących aparatów blokowych. Dopuszcza się stosowanie kluczowych skrzyń zależności zespolonych z aparatem blokowym.
3. W urządzeniach mechanicznych scentralizowanych zależność sygnałów od połozenia zwrotnic, wykolejnic i rygli, od stanu blokady stacyjnej i liniowej oraz zamknięcia, utwierdzenia przebiegów i wykluczenia przebiegów sprzecznych należy realizować za pomocą skrzyń zależności zespolonych z ławami nastawczymi, aparatem blokowym, zespołami drążków przebiegowych i zawórek.
4. W urządzeniach suwakowych zalezności sygnałów od położenia zwrotnic, wykolejnic, stanu blokady stacyjnej i liniowej oraz zamknięcia i utwierdzenia przebiegów, wykluczenia przebiegów sprzecznych należy realizować za pomocą skrzyni zależności i współpracujących z nią dźwigni nastawczych wymienionych w § 49 ust.8 oraz obwodów elektrycznych.
5. W urządzeniach przekażnikowych zależności sygnałów od położenia zwrotnic, wykolejnic, stanu urządzeń do układowej kontroli nieząjętości, stanu blokady stacyjnej i liniowej, zamknięcia i utwierdzenia przebiegów, wykluczenia przebiegów sprzecznych należy realizować poprzez. stosowanie przekaźników i właściwą konstrukcję obwodów elektrycznych.
6. W urządzeniach przekaźnikowych z komputerowymi pulpitami nastawczymi obowiązują postanowienia podane w ust. 5 z tym. że dopuszcza się realizację zależności dla przebiegów manewrowych tylko w części komputerowej bez zachowania warunków podanych w § 2 ust. 5. Wykluczenia pomiędzy przebiegami pociągowymi i manewrowymi muszą spełniać te warunki
7. W urządzeniach komputerowych zależności o których mowa w ust. 5 należy realizować w systemie komputerowym, którego sprzęt i oprogramowanie spełniają warunki bezpieczności.
8. W przypadku nastawiania urządzeń srk na więcej niż jednym posterunku ruchu zależności o których mowa w ust. 5 i 7 powinny być realizowane w urządzeniach nastawni centralnej
1. Nastawnica zawicra niezbędne elementy przeznaczone do
wykonywania czynności nastawczych przez personel obsługi
Ponadto nastawnica powinna zapewniać:
1) przekazywanie personelowi obsługi informacji ostanie
urządzeń w formie optycznej i dodatkowo w miarę potrzeby
akustycznej,
2) rejestrację czynności nastawczych wykonywanych doraźnie,
zaś w urządzeniach komputerowych i przekaźnikowych z
komputerowymi pulpitami nastawczymi także rejestrację
ustalonych zdarzeń.
Konstrukcja nastawnicy i zakres realizowanych funkcji zależą od
rodzaju urządzeń stacyjnych.
2. W urządzeniach mechanicznych kluczowych zwrotnice
wyposażone w zamknięcia nastawcze i wykolejnice należy
nastawiać na miejscu za pomocą zwrotnika i zamykać na zamki
kluczowe lub ryglować z nastawni.
Do nastawiania sygnałów oraz ryglowania zwrotnic należy
stosować dźwignie nastawcze sygnałowe i ryglowe umieszczone na
ławie dźwigniowej.
3. W urządzeniach mechanicznych scentralizowanych do nastawiania zwrotnic, wykolejnic, rygli oraz nastawiania sygnałów należy stosować dźwignie nastawcze zwrotnicowe. wykolejnicowe, ryglowe oraz sygnałowe umieszczone na ławie nastawczej współpracujące poprzez pędnie drutowe z urządzeniami nastawczymi w terenie.
4. W urządzeniach mechanicznych funkcje blokady stacyjnej i liniowej należy realizować za pomocą aparatów blokowych lub innych rozwiązań dopuszczonych do stosowania przez Naczelnego Dyrektora Automatyki i Telekomunikacji.
5. Do nastawiania sygnałów na sygnalizatorach świetlnych w urządzeniach mechanicznych należy stosować obwody elektryczne z zespołami zestyków sterowanych za pomocą dźwigni sygnalowych, drążków przebiegowych, kluczy sygnałowych lub przycisków.
6. W urządzeniach mechanicznych należy zapewnić informację
o:
1) stanie bloków,
2) wskazaniach semaforów wjazdowych,
3) wskazaniach semaforów wyjazdowych, stojących przy torach
głównych, po których odbywają się przebiegi bez zatrzymania,
4) położeniu zwrotnic, wykolejnic oraz rygli.
5) stanach awaryjnych urządzeń np. rozprucie zwrotnicy,
zerwanie pędni.
7. W urządzeniach mechanicznych z sygnalizacją świetlną
należy instalować plan świetlny, na którym powinny być
umieszczone:
1) schemat układu torowego,
2) powtarzacze sygnalizatorów,
3) powtarzacze blokady liniowej,
4) powtarzacze przeciwwtórności stacyjnej i liniowej,
5) powtarzacze urządzeń kontroli niezajętości torów i
rozjazdów,
6) elementy do nastawiania: sygnałów, zwrotnic, blokady,
7) elementy sterowania i zobrazowania innych urządzeń
stacyjnych i liniowych np. przejazd. bocznica.
Zakres tych informacji zależy od rozwiązań technicznych
urządzeń srk zastosowanych na danym posterunku ruchu.
8. W urządzeniach elektrycznych suwakowych. do nastawiania zwrotnic i wykolejnic nalezy stosować dźwignie nastawcze zwrotnicowe i wykolejnicowe współpracujące z napędami elektrycznymi, natomiast do nastawiania sygnałów dźwignie przebiegowo-sygnałowe umieszczone w nastawnicy. Funkcje blokady stacyjnej i liniowej należy realizować za pomocą dźwigni blokowych lub innych rozwiązań dopuszczonych do stosowania przez Naczelnego Dyrektora Automatyki i Telekomunikacji.
9. W urządzeniach elektrycznych suwakowych należy zapewnić
infonnację o:
1) stanie sygnalizatorów,
2) położeniu zwrotnic i wykolejnic,
3) niezajętości torów , rozjazdów,
4) utwierdzeniu przebiegów,
5) stanie urządzeń blokady stacyjnej i liniowej,
6) stanach awaryjnych urządzeń np. rozprucie zwrotnicy.
Zakres tych informacji zależy od konstrukcji nastawnicy.
10. W urządzeniach przekaźnikowych nastawianie zwrotnic, wykolejnic, sygnałów oraz blokady stacyjnej i liniowej należy realizować za pomocą przycisków (dźwigienek) w pulpicie nastawczym zawierającym odwzorowanie układu torowego. Przyciski (dźwigienki) mogą być również umieszczone na manipulatorze z oddzielnie instalowanym planem świetlnym
11. Elementy nastawcze pulpitu powinny być tak usytuowane, aby zapewniały dogodną obsługę a elementy informacyjne pulpitu (planu świetlnego) należy tak umieszczać, aby odpowiadały sytuacji w terenie i umożliwiały dogodną obserwację.
12. Na pulpicie (planie świetlnym) należy zapewnić
informację o:
1) stanie sygnalizatorów,
2) położeniu zwrotnic i wykolejnic,
3) niezajętości torow i rozjazdów,
4) utwierdzeniu, zamknięciu przebiegów,
5) stanie blokady stacyjnej i liniowej, .
6) stanach awaryjnych urządzeń np. rozprucie zwrotnicy,
7) załączeniu napięcia nastawczego zwrotnic,
8) stanie innych urządzeń srk np. rogatek przejazdowych.
13. Elementy nastawcze do doraźnej lub awaryjnej obsługi powinny umożliwiać rejestrację dokonanej czynności (plomby, liczniki).
14. Szczegółowe rozwiązania techniczne w zakresie części informacyjnej i nastawczej dla urządzeń mechanicznych i przekaźnikowych zawarte są w albumach schematów dopuszczonych do stosowania przez Naczelnego Dyrektora Automatyki i Telekomunikacji oraz w dokumentacji techniczno- ruchowej dla tych systemów.
15. W urządzeniach przekaźnikowych można stosować komputerowe pulpity nastawcze. Sterowanie. urządzeniami dokonywane może być przy pomocy klawiatury lub innych urządzeń umożliwiających wprowadzenie danych do komputera.. Informacje o stanie urządzeń należy przekazywać za pomocą monitorów ekranowych.
16 W urządzeniach komputerowych należy stosować nastawnicę w formie stanowiska komputerowego. Sterowanie urządzeniami odbywa się na zasadach podanych w ust. 15.
17. Zakres przekazywanych informacji w urządzeniach, o których mowa w ust. 15 i 16. powinien być zgodny z ust. 12.
18. Urządzenia, o których mowa w ust. 15 i 16 powinny
zapewniać rejestrację:
1) czynności nastawczych.
2) zmian stanu urządzeń,
3) dodatkowycb czynności technicznych np. objęcie służby
przez dyżurnego, testowanie urządzeń,
4) stanu urządzeń współpracujących z urządzeniami srk np.
sygnalizacji przeciwpożarowej, przeciwwłamaniowej,
5) innych czynności lub zdarzeń wynikających z potrzeb
techniczno-eksploatacyjnych.
Wyżej wymienione zdarzenia i czynności należy rejestrować
wraz z określeniem czasu ich wystąpienia i przechowywać w
rejestratorze przez co najmniej 12 godzin.
19. W urządzeniach, w których czynności sterowania realizowane są przy pomocy komputera zaleca się stosowanie rezerwowego zestawu komputerowego zapewniającego przejęcie procesów sterowarna i rejestracji w przypadku awarii zestawu zasadniczego.
20. W urządzeniach przekaźnikowych z komputerowym pulpitem nastawczym w miejsce rezerwy o której mowa w ust. 19 można stosować pulpit awaryjny, umożliwiający prowadzenie ruchu pociągów po wybranych torach głównych w czasie awarii sprzętu komputerowego. Pulpit ten powinien zapewniać co najmniej nastawianie zwrotnic i sygnałów zastępczych oraz obsługę blokady liniowej. Pulpit awaryjny powinien przekazywać informację o stanie urządzeń sterowanych oraz niezajętości torow i rozjazdów, po których odbywa się ruch.