Rozdział I
POSTANOWIENIA OGÓLNE


§1 §2 §3 §4 §5 §6 §7

§ 1
Cel i zakres instrukcji

1. Celem instrukcji jest określenie obowiązków, zasad pracy oraz postępowania pracowników posterunków technicznych przy prowadzeniu ruchu kolejowego.

2. Instrukcja obowiązuje na liniach kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe SA.

3. Szczegółowe postanowienia wynikające z miejscowych warunków, powinny znajdować się w regulaminie technicznym i wewnętrznym rozkładzie jazdy pociągów.


§ 2
Posterunki i ich podział

1. Prowadzenie ruchu pociągów na linii kolejowej organizowane i nadzorowane jest przez pracowników posterunków ruchu.

2. Posterunek ruchu służy do bezpiecznego i sprawnego prowadzenia ruchu kolejowego.

3. Posterunek techniczny przeznaczony jest do wykonywania, organizowania i nadzorowania czynności związanych z ruchem kolejowym. Posterunki techniczne dzielą się na:
1) posterunki nastawcze,
2) posterunki stwierdzania końca pociągu,
3) posterunki dróżnika przejazdowego (strażnice),
4) posterunki dyspozytorskie.

4. Posterunek nastawczy przeznaczony jest do wykonywania przez uprawnionych pracowników czynności związanych z prowadzeniem ruchu kolejowego. Do posterunków nastawczych zalicza się nastawnie i posterunki zwrotniczego.

5. Pod względem funkcji ruchowej rozróżnia się nastawnie dysponujące, wykonawcze i manewrowe.
Pod względem sposobu nastawiania zwrotnic, rozróżnia się nastawnie ręczne, mechaniczne i elektryczne.

6. Do posterunków dyspozytorskich zalicza się:
1) posterunki dyspozytorów zakładów,
2) posterunki dyżurnych ruchu peronowych,
3) posterunki dyżurnych ruchu manewrowych,
4) posterunki starszych ustawiaczy.

7. Zakres czynności posterunków dyspozytorskich określa regulamin techniczny.

8. Posterunek dyżurnego ruchu peronowego lub dyżurnego ruchu manewrowego może uczestniczyć w:
1) przygotowaniu drogi przebiegu,
2) sprawdzeniu przygotowania drogi przebiegu,
3) obserwacji przejeżdżającego pociągu, zgłaszaniu wjazdu pociągów z sygnałem końca pociągu,
4) wydawaniu rozkazów.

9. Część lub całość obszaru posterunku ruchu, na którym wszystkie urządzenia sterowania ruchem kolejowym obsługuje jeden posterunek nastawczy, nazywa się okręgiem nastawczym. Granice okręgów nastawczych określa regulamin techniczny.

10. Każdy posterunek techniczny powinien być oznaczony ustalonym skrótem. Sposób oznaczania posterunków technicznych określa "Instrukcja o prowadzeniu ruchu pociągów".


§ 3
Obsada posterunków technicznych

1. Obsadę posterunku technicznego stanowi pracownik lub zespół pracowników zatrudnionych na tym posterunku.

2. Obsada posterunku technicznego powinna być dostosowana do wielkości oraz rodzaju pracy posterunku.

3. Liczebność obsady posterunku technicznego ustala regulamin techniczny. Liczebność obsady posterunku technicznego może się zmieniać np. w okresach zmniejszonego natężenia pracy.

4. Obsadę posterunku nastawczego - w zależności od zakresu i rodzaju pracy posterunku - stanowią: dyżurny ruchu, nastawniczy oraz zwrotniczy.

5. W przypadku wieloosobowej obsady posterunku nastawczego, w regulaminie technicznym należy określić obowiązki poszczególnych pracowników, przy czym obsługa aparatu blokowego, sygnalizatorów, kluczowej skrzyni zależności lub tablicy kluczowej powinna należeć do koordynującego pracę na posterunku.


§ 4
Wyposażenie posterunków

1. Każdy posterunek nastawczy powinien być wyposażony w:
1) instrukcje:
a) Instrukcję o prowadzeniu ruchu pociągów,
b) Instrukcję dla personelu obsługi ruchowych posterunków technicznych,
c) Instrukcję o postępowaniu w sprawach zdarzeń kolejowych (tylko na nastawniach dysponujących),
d) Instrukcję o użytkowaniu urządzeń radiołączności pociągowej,
e) Instrukcję o skróconych adresach liczbowych (tylko na nastawniach dysponujących),
f) Instrukcję obsługi przejazdów kolejowych (na posterunkach obsługujących przejazdy),
g) Instrukcję o technice pracy manewrowej,
h) Wytyczne postępowania przy przewozie koleją towarów niebezpiecznych,
i) Instrukcję sygnalizacji,
j) Instrukcję o zasadach eksploatacji i prowadzenia robót w urządzeniach sterowania ruchem kolejowym,
k) Instrukcję obsługi urządzeń sterowania ruchem kolejowym (zależnie od obsługiwanych na posterunku nastawczym urządzeń),
l) Instrukcję o oględzinach, badaniach technicznych i utrzymaniu rozjazdów,
m) Instrukcję o zapewnieniu sprawności kolei w zimie,
n) Instrukcję o kolejowym ratownictwie technicznym, specjalnych pociągach ratownictwa technicznego i pociągach ratownictwa technicznego oraz postępowaniu podczas usuwaniu skutków wypadków kolejowych (na nastawniach dysponujących),
o) Instrukcję bezpieczeństwa pracy przy sieci trakcyjnej i w jej pobliżu (na zainteresowanych posterunkach),
p) Instrukcja utrzymania i sprawdzania urządzeń zabezpieczenia ruchu na przejazdach kolejowych
q) Instrukcję obsługi i utrzymania w eksploatacji hamulców taboru kolejowego (na zainteresowanych posterunkach),
r) inne przepisy i instrukcje według potrzeb wynikających z charakteru pracy posterunku,
s) instrukcję przeciwpożarową,
2) dokumentację techniczno - ruchową:
a) Regulamin techniczny lub Wyciąg z regulaminu technicznego,
b) wyciąg z rozkładu jazdy,
c) Książkę kontroli urządzeń sterowania ruchem kolejowym / na przejeździe kolejowym oraz wprowadzania i odwołania obostrzeń,
d) Dziennik uszkodzeń urządzeń łączności,
e) Dziennik oględzin rozjazdów, skrzyżowań torów w jednym poziomie oraz wyrzutni płozów hamulcowych na górkach rozrządowych,
f) Dziennik ruchu posterunku zapowiadawczego lub odstępowego,
g) Książkę przebiegów (na zainteresowanych posterunkach nastawczych),
h) Dziennik telefoniczny,
i) bloczki rozkazów (zależnie od potrzeb),
j) rejestr śledzenia przesyłek towarów szczególnie niebezpiecznych, wybuchowych i promieniotwórczych (na wyznaczonych posterunkach technicznych),
k) zarządzenia dotyczące profilaktyki wypadkowej (według zasad ustalonych w jednostce organizacyjnej),
l) nie wymienione książki, dzienniki i druki o ile prowadzenie ich wynika z warunków miejscowych,
3) sprzęt:
a) niezbędne umeblowanie - zależne od rodzaju urządzeń srk i łączności,
b) zegar,
c) środki pomocnicze - odpowiednie do konstrukcji urządzeń srk,
d) spony iglicowe i zapasowe zamki zwrotnicowe (nie mniej niż 2 zamki i 2 spony iglicowe),
e) klucze zapasowe do zwrotnic, wykolejnic lub urządzeń sygnałowych zamykanych na zamki, umieszczone w szafkach lub na tablicach,
f) korby do ręcznego przestawiania zwrotnic w ilości co najmniej 1 na każdy okręg nastawczy - na nastawniach z elektrycznym nastawianiem zwrotnic,
g) drągi stalowe do przestawiania zwrotnic scentralizowanych nie wyposażonych w koziołki latarniowe co najmniej 1 na każdy okręg nastawczy,
h) drążek włączający - w nastawniach mechanicznych,
i) dwie tarcze zatrzymania i dwie tarcze ostrzegawcze przenośne z kompletnymi latarniami (tarcze ostrzegawcze na nastawniach przylegających bezpośrednio do szlaku),
j) reflektor zewnętrzny, lampę sygnałową (24 V), latarkę sygnałową, trąbkę i chorągiewkę,
k) tubę elektroakustyczną (jeżeli nie ma urządzeń megafonowych),
l) oświetlenie zastępcze,
m) sprzęt przeciwpożarowy w ilości 1 gaśnica śniegowa (5 kg) w budynkach na każde 300 m2 powierzchni,
n) apteczkę,
o) skrobaczkę, łopatę żelazną, szczotki i miotły do czyszczenia zwrotnic oraz kliny zastawcze, kliny zwrotnicowe, smar do smarowania zwrotnic, piecyki brykietowe do ogrzewania rozjazdów,
p) płozy hamulcowe (kliny) do zabezpieczenia pojazdów kolejowych przed zbiegnięciem w ilości wynikającej z warunków miejscowych, lecz nie mniej niż dwie płozy (kliny),
q) naczynia do nafty, smarów oraz nożyczki do obcinania knotów - przy oświetleniu naftowym, dysze, siatki żarowe, uszczelki do dysz i odpowiednie klucze - przy oświetleniu gazowym,
r) klucze do przykręcania śrub w rozjazdach,
s) młot do przybijania haków i mały młotek,
t) blaszki do kontrolowania przylegania iglic do opornicy (grubości 1 mm) oraz płytki do kontrolowania zamknięć nastawczych (grubości 4 mm),
u) inny sprzęt przewidziany w regulaminie technicznym (np. ochrony osobistej, tarczki Rd 1 itp.),
v) szafkę narzędziową wyposażoną w:
- klucze płaskie o wymiarach: 30/36 mm, 22/27 mm, 19/24 mm, 14/17 mm, 32 mm,
- 1 pilnik półokrągły,
- 1 komplet zawleczek,
- 1 klucz sztorcowy o wymiarze 24 mm,
- 2 sztuki cęgów (uniwersalne i do cięcia),
- 1 młotek,
- 1 oliwiarkę,
- 1 przecinak płaski,
- 1 przebijak,
- 2 wkrętaki (płaski i kątowy),
- 1 pędzel płaski,
w) sprzęt informatyczny.

2. Na posterunku technicznym powinien znajdować się "Wykaz przepisów i instrukcji" przydzielonych do użytku personelu obsługi posterunku oraz spis inwentarza.


§ 5
Ogólne obowiązki personelu obsługi posterunków technicznych

1. Pracownicy posterunków powinni być szczegółowo zapoznani z:
1) rodzajem i obsługą urządzeń sterowania ruchem kolejowym i łączności,
2) regulaminem technicznym w zakresie potrzebnym do wykonywania pracy na posterunku,
3) zakresem pracy warunkami miejscowymi w przydzielonym okręgu nastawczym.

2. W pierwszej kolejności należy zapewnić bezpieczeństwo ruchu kolejowego, a następnie punktualność ruchu. Zapewnienie bezpieczeństwa ruchu i punktualności ruchu jest nadrzędne w stosunku do innych powierzonych czynności.

3. Wszystkie czynności należy wykonywać sumiennie i sprawnie w sposób zapewniający bezpieczeństwo ruchu kolejowego.

4. Pracownik pełniący dyżur na posterunku powinien przestrzegać, aby osoby postronne i pracownicy nie pełniący dyżuru i nie odbywający szkolenia nie przebywali w pomieszczeniu posterunku technicznego.

5. Na posterunkach technicznych wyznaczeni pracownicy podczas dyżuru powinni nosić przepisowe umundurowanie.

6. Pracownik posterunku technicznego zobowiązany jest:
1) znać nazwiska osób bezpośrednio z nim współpracujących,
2) bezzwłocznie zawiadomić dyżurnego ruchu dysponującego o wszelkich zakłóceniach, które wystąpiły w toku pracy w okresie pełnienia dyżuru,
3) odmówić wykonania polecenia, jeżeli zagraża ono bezpieczeństwu ruchu lub ludzi,
4) ostrzegać przed najechaniem przez pojazd kolejowy osoby znajdujące się na torach lub w pobliżu torów
5) udostępniać upoważnionym osobom prowadzoną dokumentację techniczno - ruchową,
6) zaznajamiać się ze zmianami w przepisach i instrukcjach oraz zmianami warunków lokalnych, które mają wpływ na wykonywanie obowiązków zawodowych.

7. W przypadku niemożności zgłoszenia się do pracy, pracownik powinien zawiadomić o tym swojego przełożonego w czasie określonym odrębnymi przepisami.

8. Obowiązek poddawania się pracowników posterunków technicznych egzaminom, szkoleniom, doskonaleniu zawodowemu i badaniom lekarskim regulują odrębne przepisy.


§ 6
Nadzór i podległość

1. Czynności związane z prowadzeniem ruchu kolejowego, określone regulaminem technicznym, pracownik posterunku nastawczego wykonuje samodzielnie, za ich prawidłowe i bezpieczne wykonanie ponosi odpowiedzialność i nikt nie może ingerować w jego działania, chyba że działania te zmierzają do powstania zagrożenia bezpieczeństwa ruchu kolejowego.

2. Prowadzenie ruchu pociągów na przyległych szlakach oraz w okręgach nastawczych wyznaczonych regulaminem technicznym oraz nadzór nad pracą manewrową odbywającą się na torach głównych, należy do obowiązków dyżurnego ruchu.

3. Dyżurny ruchu powinien wydawać polecenia należycie przemyślane i nie zmieniać ich bez uzasadnionej potrzeby.

4. Poleceń wydawanych przez dyżurnego ruchu związanych z ruchem kolejowym nie wolno zmieniać ani odwoływać bez jego zgody, z wyjątkiem sytuacji zagrażających bezpieczeństwu ruchu kolejowego.

5. Dyżurnemu ruchu dysponującemu podlegają bezpośrednio:
1) dyżurny ruchu pomocniczy,
2) dyżurny ruchu peronowy,
3) dyżurny ruchu manewrowy,
4) informator,
5) nastawniczy,
6) zwrotniczy,
7) dróżnik przejazdowy.

6. Dyżurny ruchu dysponujący koordynuje działania wszystkich pracowników jednostek biorących udział w procesie przewozowym na podległym terenie. Może on wydawać polecenia związane z prowadzeniem ruchu kolejowego pracownikom tych jednostek.

7. Dyżurnemu ruchu mogą również podlegać wyznaczeni regulaminem technicznym pracownicy przewoźnika kolejowego.

8. Zakres czynności i obowiązki pracowników wymienionych w ust. 5 należy określić w regulaminie technicznym.

9. Dyżurny ruchu dysponujący współpracuje i wykonuje polecenia dyspozytora, jeżeli nie są sprzeczne z postanowieniami instrukcji o prowadzeniu ruchu pociągów i postanowieniami regulaminu technicznego.

10. Dyżurny ruchu podlega bezpośrednio naczelnikowi (zastępcy) sekcji eksploatacji.

11. Dyżurny ruchu przejmuje obowiązki naczelnika sekcji w czasie jego nieobecności, jeżeli nie ma wyznaczonego zastępcy naczelnika sekcji.


§ 7
Utrzymania urządzeń na posterunkach technicznych

1. Pracownicy posterunków technicznych utrzymują urządzenia sterowania ruchem kolejowym w zakresie podanym w instrukcji o zasadach eksploatacji i prowadzenia robót w urządzeniach sterowania ruchem kolejowym.

2. Na urządzeniach, jak również w pomieszczeniach naprężaczy, siłowni itp. nie wolno przechowywać żadnych przedmiotów nie mających bezpośredniego związku z pracą urządzeń.

3. Jeżeli na posterunku jest zatrudnionych kilku pracowników, podział czynności w zakresie utrzymania urządzeń określa regulamin techniczny.

4. Wszystkie dostępne części obsługiwanych urządzeń należy codziennie obejrzeć i sprawdzić, a stwierdzone uszkodzenia i nieprawidłowości w działaniu odnotować w dokumentacji techniczno - ruchowej i zgłosić niezwłocznie uprawnionemu pracownikowi.

5. Pracownicy posterunków nastawczych dokonują oględzin rozjazdów, w czasie wskazanym w regulaminie technicznym. Oględziny rozjazdów mogą być wykonywane przez innego wyznaczonego pracownika, ale stwierdzenie ich wykonania należy do obowiązków pracownika posterunku nastawczego.

6. Zakres i terminy oględzin rozjazdów określa instrukcja o oględzinach, badaniach technicznych i utrzymaniu rozjazdów,

7. W przypadku zamarznięcia zwrotnicy należy najpierw usunąć śnieg i lód, a następnie miejsce zamrożone podgrzać. Po odmrożeniu zwrotnicy należy usunąć resztki lodu, oczyścić z brudu i wody i nasmarować smarem zimowym. Nie wolno do odmrożenia rozjazdów używać soli lub usiłować przekładać przy użyciu nadmiernej siły.

8. W przypadku zauważenia jakichkolwiek usterek w działaniu rozjazdów należy niezwłocznie uczynić odpowiednią adnotację w dzienniku oględzin rozjazdów, a rozjazd w razie potrzeby zabezpieczyć sponą iglicową lub zamkiem i niezwłocznie powiadomić dyżurnego ruchu dysponującego.

9. Pracownicy posterunku lub inni wyznaczeni pracownicy oświetlają naftowymi lub gazowymi latarniami sygnalizatory i wskaźniki, a także utrzymują w czystości te latarnie.

10. Oświetlenie latarń zwrotnicowych i sygnałowych, powinno być dokonywane w czasie wskazanym w regulaminie technicznym lub jeżeli widoczność sygnałów z wymaganej odległości jest utrudniona. Latarń sygnałowych oświetlanych gazem propan w porze dziennej nie wygasza się.