Rozdział 1.
Postanowienia ogólne

§ 1.
Cel i zakres obowiązywania wytycznych

Celem stosowania wytycznych jest zapewnienie bezpieczeństwa podczas procesu przewozu koleją towarów niebezpiecznych.

Niniejsze wytyczne ustalają jednolity sposób postępowania wszystkich osób, biorących udział w procesie przewozu towarów niebezpiecznych, realizowanych na sieci PKP.

§ 2.
Przepisy dotyczące przewozu towarów niebezpiecznych

W procesie przewozu towarów niebezpiecznych obowiązują postanowienia przepisów:
- Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r.Prawo przewozowe (tekst jednolity Dz. U.z2000r. nr 50, poz. 601);
- Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe (Dz. U. z 2001 r. nr 3, poz. 18);
- Ustawa z dnia 21 grudnia 2000r. o dozorze technicznym (Dz. U. nr 122, poz. 1321);
- Rozporządzenie Ministra Komunikacji z dnia 6 października 1987r. w sprawie wykazu rzeczy niebezpiecznych wyłączonych z przewozu koleją oraz szczególnych warunków przewozu rzeczy niebezpiecznych dopuszczonych do przewozu (Dz. U. nr 32, poz.169);
- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 11 lutego 2000r. w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia ruchu na liniach kolejowych (Dz. U. nr 34, poz. 400);
- Regulamin dla międzynarodowego przewozu kolejami towarów niebezpiecznych RID - (Dz. T. i Z.K. z 1985 r. nr 7, poz. 44 z późniejszymi zmianami);
- Załącznik 2 do Umowy SMGS - Przepisy o przewozie towarów niebezpiecznych; (Dz. U. MT i GM z 1998 r., nr 1, poz.2);
- R-1 Instrukcja o prowadzeniu ruchu pociągów na PKP (Biuletyn PKP A z 1998r. nr 11, poz. 31 z późniejszymi zmianami);
- R-3 Instrukcja o postępowaniu w sprawach wypadków i wydarzeń kolejowych (Biuletyn PKP A z 1997r., nr 10, poz. 45 z. z późniejszymi zmianami);
- R-18 Instrukcja o skróconych adresach liczbowych (Biuletyn PKP A z 2000r., nr 1, poz. 5 z późniejszymi zmianami);
- R-34 Instrukcja o technice pracy manewrowej (Biuletyn PKP A z 1997r nr 5, poz. 25. z późniejszymi zmianami);
- R-38 Przepisy użytkowania wagonów osobowych i towarowych w kolejowej komunikacji międzynarodowej (PPW), (Biuletyn PKP A z1997r., nr 25, poz. 82.);
-  RIV-2000 Umowa o wymianie i użytkowaniu wagonów towarowych przez kolejowe przedsiębiorstwa przewozowe (Biuletyn PKP B z2000r., nr 16, poz. 37);
-  H2 - Instrukcja o odprawie i przewozie przesyłek towarowych (Biuletyn PKP A z 1994r nr 34, poz. 214);
-  H2 a - Instrukcja o odprawie i przewozie przesyłek towarowych rozliczanych w systemie CETAR ( Biuletyn PKP A z 1996 r., nr 32, poz. 116);
- H 21 - Instrukcja pracy drużyn konduktorskich w przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Biuletyn PKP A z 1998r, nr 17, poz.55);
-  Instrukcja sygnalizacji na PKP E 1 (Biuletyn PKP A z 1998r., nr 30, poz. 158);
-   Przepisy o ładowaniu i umocowaniu ładunków na wagonach niekrytych, Załącznik 14 do Umowy SMGS (Dz. T. i Z.K. z 1966 r. nr 1, poz. 2 z późniejszymi zmianami);
-  Regulamin Przedsiębiorstwa PKP o ładowaniu i zabezpieczaniu przesyłek towarowych (Biuletyn PKP A z 1997r, nr 15, poz. 69);
-  Regulamin przewozu przesyłek towarowych przez przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe (Biuletyn PKP A z 1998r., nr 19, poz. 54);
- A5 Instrukcja o przygotowaniu zawodowym, egzaminach i pouczeniach pracowników przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe (Biuletyn PKP A z 1998r, nr 36, poz.198 z późniejszymi zmianami).

§ 3.
Określenie materiałów i przedmiotów niebezpiecznych

1. Towary niebezpieczne są to materiały i przedmioty, które ze względu na właściwości fizyczne, chemiczne lub biologiczne, stwarzają potencjalne zagrożenie bezpieczeństwa w przypadku niewłaściwego obchodzenia się z nimi w czasie całego procesu przewozu lub w przypadkach awaryjnych, mogące powodować śmierć, zagrożenie zdrowia, zniszczenie środowiska naturalnego lub dóbr materialnych.
Z punktu widzenia regulacji transportowych, w zakresie komunikacji kolejowej, towary niebezpieczne definiuje się, jako towary, których przewóz jest zabroniony, albo dopuszczony na ściśle określonych warunkach, zawartych w przepisach szczególnych tj. w Regulaminie RID i Załączniku 2 do Umowy SMGS.

2. W rozumieniu tych przepisów, do towarów niebezpiecznych zalicza się materiały i przedmioty sklasyfikowane do jednej z niżej wymienionych klas:
Klasa 1 - Materiały wybuchowe i przedmioty z materiałami wybuchowymi
Klasa 2 - Gazy
Klasa 3 - Materiały ciekłe zapalne
Klasa 4.1 - Materiały stałe zapalne
Klasa 4.2 - Materiały samozapalne
Klasa 4.3 - Materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy zapalne
Klasa 5.1 - Materiały utleniające, podtrzymujące palenie
Klasa 5.2 - Nadtlenki organiczne
Klasa 6.1 - Materiały trujące
Klasa 6.2 - Materiały zakaźne
Klasa 7 - Materiały promieniotwórcze
Klasa 8 - Materiały żrące
Klasa 9 - Różne niebezpieczne materiały i przedmioty

§ 4.
Materiały szczególnie niebezpieczne (MSN)

Materiały szczególnie niebezpieczne są to materiały charakteryzujące się wyjątkowo szkodliwymi właściwościami niebezpiecznymi dla życia i zdrowia człowieka oraz środowiska naturalnego.
Materiały te wyodrębniono spośród towarów wymienionych w Regulaminie RID dla specjalnego postępowania przy przewozie na sieci PKP.
Do materiałów szczególnie niebezpiecznych (MSN) zalicza się 15 materiałów wymienionych w Tabeli nr 1:

Tabela nr 1

Charakterystyka materiałów szczególnie niebezpiecznych znajduje się w Załączniku nr 1.

§ 5.
Klasyfikacja towarów niebezpiecznych

1.  Klasyfikacja towarów niebezpiecznych polega na zaliczeniu danego materiału lub przedmiotu do właściwej klasy niebezpieczeństwa, następnie do punktu należącego do tej klasy oraz ewentualnie do jednej z trzech grup należących do tego punktu.
Klasę niebezpieczeństwa określa się na podstawie dominującego zagrożenia stwarzanego przez dany towar niebezpieczny, odpowiadający kryterium klasyfikacyjnemu dla danej klasy.
Punkt z danej klasy określa wspólne właściwości chemiczne lub fizykochemiczne towaru niebezpiecznego. Grupa określa stopień natężenia stwarzanego zagrożenia:
- grupa a - materiały bardzo niebezpieczne,
- grupa b - materiały niebezpieczne,
- grupa c - materiały mniej niebezpieczne.

2.  Materiały i przedmioty niebezpieczne sklasyfikowane w przepisach transportowych występują pod postacią imiennie wymienione oraz inaczej nie określone - "i.n.o."
Dla materiałów i przedmiotów imiennie wymienionych, generalnie, nie jest wymagana procedura klasyfikacyjna, ponieważ procedura taka została przeprowadzona przed wprowadzeniem danego materiału do obrotu handlowego i w przepisach transportowych określona została precyzyjna klasyfikacja.
Pod postacią "i.n.o." występują zbiorcze określenia, pod które mogą być zakwalifikowane materiały, mieszaniny, roztwory lub przedmioty, posiadające niebezpieczne właściwości odpowiadające określonej klasie, punktowi i literze.
Dla materiałów i przedmiotów inaczej nie określonych - "i.n.o.", skierowanych do przewozu po raz pierwszy, wymagane jest przeprowadzenie procedury klasyfikacyjnej na podstawie metod określonych w stosownych przepisach i wykonanych lub zatwierdzonych przez właściwy organ.

3.  Procedura klasyfikacyjna może być przeprowadzona na podstawie:
-  wypełnionej karty charakterystyki zawierającej wyczerpujące dane fizyko-chemiczne materiału, według wzoru dostarczonego przez organ właściwy (Załącznik nr 2);
- dostarczonej próbki materiału lub przedmiotu do celów badawczych do laboratorium wykonującego procedurę klasyfikacyjną.

4. Wynik klasyfikacji przedstawiony jest przez organ właściwy w postaci "Certyfikatu klasyfikacyjnego" (Załącznik nr 3), na podstawie którego nadawca dokonuje wyboru właściwego opakowania jednostkowego lub środka transportu, a także stosuje się do innych wymagań dotyczących warunków przewozu.
W przypadku, gdy nadawca zamierza nadać do przewozu na ogólnych warunkach towar wymieniony w przepisach o przewozie materiałów niebezpiecznych, osoba sprawdzająca list przewozowy ma obowiązek zażądać certyfikatu klasyfikacyjnego wystawionego przez organ właściwy, potwierdzającego prawidłowość zapisu w liście przewozowym. W tej sytuacji kopie certyfikatu klasyfikacyjnego nadawca zobowiązany jest dołączyć do listu przewozowego .

§ 6.
Organy właściwe do orzekania w sprawach związanych z przewozem towarów niebezpiecznych.

1. Pod pojęciem organ właściwy należy rozumieć instytucje państwowe, uprawnione do orzekania w sprawach klasyfikacji towarów niebezpiecznych, badania i dopuszczania do przewozu opakowań jednostkowych dla towarów niebezpiecznych, kontenerów - cystern i wagonów - cystern oraz baterii przystosowanych do przewozu zestawu wiązek butli.

2. W zakresie klasyfikacji materiałów i przedmiotów do klas od 1 do 9, z wyjątkiem materiałów promieniotwórczych (klasa 7), organem właściwym jest Instytut Przemysłu Organicznego (IPO), adres: 03-236 Warszawa ul. Annopol 6, tel. 8111231 w.249.

3. W zakresie warunków przewozu materiałów promieniotwórczych (klasa 7) organem właściwym jest Państwowa Agencja Atomistyki, adres: 00-921 Warszawa, ul. Krucza 36, tel. 6769707 w. 26.

4. W zakresie badania i dopuszczenia do przewozu opakowań jednostkowych dla towarów niebezpiecznych, w tym opakowań typu DPPL, organem właściwym jest Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Opakowań (COBRO), adres: 02-942 Warszawa, ul. Konstancińska 11, tel. 8422011.

5. W zakresie badania i dopuszczenia do przewozu kontenerów -cystern i wagonów - cystern oraz baterii przystosowanych do przewozu zestawu wiązek organem właściwym jest Główny Inspektorat Transportowego Dozoru Technicznego, adres: 00-973 Warszawa, ul.Chałubińskiego 4, tel. 5244699.

§ 7.
Ogólne warunki techniczne dla stacji uczestniczących w procesie przewozu towarów niebezpiecznych

1. Na stacjach uczestniczących w procesie przewozu przesyłek niebezpiecznych, tj.: rozrządowych, granicznych i manewrowych (w zależności od potrzeb), powinien być wyznaczony tor do awaryjnego odstawiania wagonów.

2. Tor do awaryjnego odstawiania wagonów powinien spełniać następujące warunki:
1) nie może posiadać elektrycznej sieci trakcyjnej,
2) minimalna długość toru winna wynosić 60 metrów,
3) posiadać izolację zabezpieczającą przed prądami błądzącymi,
4) posiadać oświetlenie elektryczne z osprzętem w wykonaniu przeciwwybuchowym.
Zaleca się, aby tor do awaryjnego odstawiania wagonów posiadał:
5) instalacją odgromową,
6) nawierzchnię uszczelnioną, uniemożliwiającą przedostawanie się niebezpiecznych substancji do gruntu.

3.  Do toru do awaryjnego odstawiania wagonów musi być zapewniony dojazd spełniający warunki drogi pożarowej (przejazd bez zawracania, utwardzony plac manewrowy o wymiarach 20 x 20 m lub rozwiązania równorzędne). W pobliżu toru powinien być dostępny hydrant oraz zainstalowany wiatrowskaz.

4. Zaleca się zachowanie następujących, bezpiecznych odległości toru do awaryjnego odstawiania wagonów:
1) minimum 100 metrów od najbliższych budynków mieszkalnych, służbowych i obiektów użyteczności publicznej,
2) 50 metrów od pozostałych obiektów (np. magazyny),
3) 40 metrów od osi toru głównego zasadniczego,
4)  15 metrów od osi najbliższego toru z siecią trakcyjną,
5) 10 metrów od obiektów pompowni paliwa lub innego podobnego obiektu, związanego technologicznie z punktem rozładunkowym.

§ 8.
Punkty przeładunku paliw płynnych i innych materiałów niebezpiecznych

1. Czynności za- i wyładunkowe z przesyłkami towarów niebezpiecznych mogą być prowadzone na bocznicach, ładowniach, wydzielonych torach ogólnego użytku itp., jedynie po spełnieniu ściśle określonych warunków technicznych.

2. Wniosek na lokalizację punktu przeładunku materiałów niebezpiecznych (np. paliwa płynne, gazy) składa klient w jednostce zarządzającej określonym terenem kolejowym.

3.  Lokalizację punktu przeładunku materiałów niebezpiecznych, ustala komisja składająca się z przedstawicieli:
1) zarządzającego terenem, który przewodniczy komisji,
2) zakładu przewozów towarowych,
3) zakładu linii kolejowych,
4) ochrony przeciwpożarowej zakładu linii kolejowych,
5) ochrony środowiska zakładu linii kolejowych,
6) inspektoratu sanitarnego,
7) transportowego dozoru technicznego,
8) zakładu elektroenergetyki kolejowej,
9) wnioskodawcy.

4.  Na realizację (budowę) punktu paliw płynnych i innych materiałów niebezpiecznych musi być opracowany projekt budowlany i wydane pozwolenie na budowę przez właściwy organ nadzoru budowlanego.

5. Eksploatacja (użytkowanie) punktu przeładunku paliw płynnych i innych materiałów niebezpiecznych powinna odbywać się po protokolarnym odbiorze końcowym, zgodnie z przepisami prawa budowlanego.