Rozdział II
OBEJMOWANIE, PRZEKAZYWANIE I PEŁNIENIE SŁUŻBY ORAZ ZACHOWANIE SIĘ W CZASIE SŁUŻBY

§ 8.
Obowiązki przy przyjęciu i przekazywaniu służby

1. Pracownik posterunku powinien zgłosić się na służbę wypoczęty, w pełni sprawny psychofizycznie, w ustalonym czasie i miejscu.Porządek, czas zgłoszenia się i objęcie służby ustala regulamin techniczny stacji.

2. Przed objęciem służby pracownik posterunku nastawczego powinien zapoznać się z sytuacją na torach przydzielonego okręgu i przebiegiem pracy odbywającej się w okręgu.

3. Przekazanie i objęcie służby odbywa się w sposób określony w regulaminie technicznym stacji.
Przekazujący powinien poinformować obejmującego o:
1) wszelkich odchyleniach od rozkładu jazdy pociągów,
2) stanie zajętości i zamknięciu torów stacyjnych i szlakowych,
3) stanie urządzeń sterowania ruchem kolejowym (stan plomb, liczników itp.), wprowadzonych obostrzeniach w sposobie prowadzenia ruchu, stanie sieci trakcyjnej i zasilania oraz stanie urządzeń łączności,
4) prowadzonych pracach przy urządzeniach, wymienionych w pkt. 3 i robotach torowych, mających wpływ na sposób prowadzenia ruchu lub wymagających szczególnej ostrożności,
5) obowiązujących ostrzeżeniach doraźnych i kursowaniu pojazdów pomocniczych,
6) sytuacji w pracy manewrowej,
7) zaległej pracy i wydanych względnie otrzymanych poleceniach, których jeszcze nie wykonano,
8) wszelkich wydarzeniach i okolicznościach mających wpływ na bezpieczeństwo i sprawność ruchu.

4. Obejmującemu służbę należy przekazać regulamin techniczny lub wyciąg z regulaminu technicznego, aktualnie prowadzone dzienniki, książki i inne druki, wewnętrzne rozkłady jazdy, przepisy, przybory sygnałowe i inwentarz oraz pisma i telegramy, których treść jest nadal ważna.

5. Obejmujący służbę powinien obejrzeć urządzenia i zbadać zapisy, a w razie potrzeby, zażądać dodatkowych wyjaśnień.

6. Do czasu całkowitego ukończenia przekazywania i objęcia służby i potwierdzenia tego podpisami, pracownikowi obejmującemu służbę nie wolno wykonywać żadnych czynności związanych z prowadzeniem ruchu, a po złożeniu podpisów przez przekazującego i obejmującego, czynności tych nie wolno wykonywać pracownikowi, który służbę przekazał.Wyjątek stanowi konieczność zapobiegnięcia nagle grożącemu niebezpieczeństwu.

7. W przypadku, gdy istniej ą przeszkody uniemożliwiające przepisowe przekazanie służby lub działanie pracownika, który powinien ją przekazać nie służy interesom przedsiębiorstwa, obejmujący zgłasza o tym zwierzchnikowi i przejmuje służbę; w takiej sytuacji służbę dyżurnego ruchu może objąć również zawiadowca stacji lub jego zastępca, o ile posiada znajomość obsługi urządzeń srk na danym posterunku, wcześniej potwierdzoną egzaminem kolejowym.

§ 9.
Obowiązki w czasie pełnienia służby

1. Pracownik posterunku podczas pełnienia służby powinien stale obserwować teren swojego okręgu, a gdy nie ma i nie oczekuje się pociągu ani też nie odbywa się praca manewrowa, wolny czas powinien wykorzystywać na czynności związane z utrzymanie w czystości urządzeń i porządku wewnątrz pomieszczenia, jak również na terenie przyległym do posterunku. Jeżeli w pracy posterunku występuje określona regulaminem technicznym przerwa, wymagająca jednak obecności pracownika w służbie, to na czas trwania tej przerwy zawiadowca (naczelnik) stacji może przydzielić pracownikowi wykonywanie również innych czynności określonych w regulaminie.

2. Zgłaszanie się na służbę w stanie nietrzeźwym, pełnienie jej w tym stanie jak również spożywanie napojów alkoholowych, środków odurzających i podniecających, spanie, granie w karty, oglądanie programów telewizyjnych w czasie pełnienia służby jest zakazane. Słuchanie radia może mieć miejsce jedynie w chwilach zmniejszonego natężenia pracy oraz podczas przerw w pracy, ale nie może ono być czynnikiem usprawiedliwiającym popełnianie błędów w pracy.

3. Pracownik pełniący służbę na posterunku powinien zwracać baczną uwagę na sygnały podawane przez innych pracowników oraz na sygnały wywoławcze skierowane do niego, zgłaszać się na nie niezwłocznie, a każde polecenie powtórzyć.

4. Pracownikowi nie wolno udostępniać osobom obcym, o ile nie mają uprawnień do wglądu, dokumentacji pracy oraz innych dokumentów służbowych przechowywanych na posterunku.

5. Pracownik pełniący służbę na posterunku nastawczym nie może dopuszczać do obsługi urządzeń i wykonywania innych czynności mających wpływ na bezpieczeństwo ruchu przez osoby nie wyznaczone do tych czynności.

6. Pracownicy szkolący się na posterunku nastawczym mogą obsługiwać urządzenia pod nadzorem i odpowiedzialnością pracownika pełniącego służbę.

§ 10.
Składanie meldunków zwierzchnikom

1. W razie przybycia na posterunek zwierzchnika lub osoby kontrolującej, pracownik pełniący służbę na posterunku powinien złożyć mu ustny meldunek. Osoby nieznane należy wylegitymować.

2. Przykładowa forma meldunku jest następująca:
"Dyżurny ruchu (nazwisko) melduje, że tok pracy na nastawni (nazwa) jest normalny"
albo
"Nastawniczy (nazwisko) melduje, że tok pracy na nastawni (nazwa) jest normalny"
lub
"Nastawniczy (nazwisko) melduje, że w okręgu nastawni (nazwa) nastąpiło: i wymienia ważniejsze nieprawidłowości".
Meldunek taki należy składać tylko przy pierwszym pobycie zwierzchnika podczas dyżuru.

3. Jeśli na posterunek przybędzie równocześnie kilku zwierzchników różnych stopni służbowych, meldunek należy złożyć zwierzchnikowi reprezentującemu najwyższą jednostkę służbową.

4. Na posterunku z obsadą wieloosobową meldunek składa pracownik starszy stanowiskiem lub kierujący, odpowiedzialny za całokształt pracy tego posterunku.

§ 11.
Prowadzenie dokumentacji pracy

1. Podstawowymi dokumentami pracy ruchowej posterunków nastawczych są:
1) "Dziennik ruchu posterunku zapowiadawczego" R-146,
2) "Dziennik ruchu posterunku odstępowego" R-147,
3) "Książka przebiegów" R-142.
Ponadto na posterunkach tych prowadzi się dzienniki i książki przewidziane przepisami i instrukcjami służbowymi.

2. Dziennik ruchu służy do rejestrowania telefonogramów zapowiadawczych, numerów pociągów, czasów odjazdów, przejazdów i przyjazdów, zawiadomień dróżników przejazdowych o jeździe pociągów i innych poleceń i informacji związanych z prowadzeniem ruchu.

3. Książka przebiegów służy do rejestrowania poleceń i informacji oraz zgłoszeń w sprawie przygotowania drogi przebiegu dla wjazdów i wyjazdów pociągów i pojazdów pomocniczych, wnoszenia zapisów przewidzianych instrukcjami obsługi urządzeń srk, a także poleceń i zgłoszeń w sprawie jazd manewrowych.

4. Regulamin techniczny stacji powinien określać, na których posterunkach nastawczych kto i w jakim zakresie prowadzi książki przebiegów.

5. Wzory i sposób prowadzania dziennika ruchu i książki przebiegów określają postanowienia Instrukcji R-1.

6. Zapisy, w przewidzianych przepisami i instrukcjami dziennikach, książkach i innych dokumentach, należy dokonywać w sposób właściwy i czytelny atramentem lub długopisem.Nie wolno zapisów poprawiać, wycierać wywabiać ani zalepiać. W razie pomyłki należy zapis przekreślić tak, aby możliwe był od czytanie go, a obok należy zrobić nowy zapis i potwierdzić go na marginesie strony podpisem z ewentualnym omówieniem.Nie wolno też wyrywać kartek.

7. Druki, (dzienniki, książki itp.) wydane do użytku w stanie przysznurowanym i opieczętowane nie mogą być pozbawione przesznurowania i pieczęci.

§ 12.
Oddalanie się z posterunku

1. Pracownikowi posterunku nastawczego nie wolno opuścić miejsca pracy przed przekazaniem dyżuru służby i przed objęciem go następcę.Podczas pełnienia dyżuru służby, pracownikom bezpośrednio podlegającym dyżurnemu ruchu dysponującemu, nie wolno pod żadnym pozorem oddalać się z posterunku bez uzyskania zgody właściwego dyżurnego ruchu dysponującego.

2. Na czas chwilowej nieobecności na posterunku nadawczym z jednoosobową obsadą, wywołanej potrzebą związaną z pracą należy zamknąć pomieszczenie i zabrać klucz ze sobą po uprzednim zgłoszeniu o tym:
1) dyżurny ruchu dysponujący - dyspozytorowi oraz dyżurnym ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych,
2) pozostali pracownicy - dyżurnemu ruchu dysponującemu.
Obsługiwane przez ten posterunek semafory powinny w tym czasie być nastawione na sygnał "Stój"

3. W razie zachorowania pracownika pełniącego służbę na posterunku nastawczym w czasie dyżuru, pracownik ten powinien o tym zawiadomić:
1) dyżurny ruchu dysponujący - zawiadowcę (naczelnika) stacji lub jego zastępcę,
2) pozostali pracownicy - dyżurnego ruchu dysponującego. Musi on jednak pozostać na posterunku do czasu przybycia zastępcy.
W nagłych przypadkach, zawiadowca stacji lub jego zastępca powinien przyjąć służbę dyżurnego ruchu dysponującego do czasu przybycia innego dyżurnego. Ewentualne zastępstwo pozostałych pracowników (w przypadku zachorowania pracownika na wykonawczym posterunku nastawczym o jednoosobowej obsadzie) wyznacza dyżurny ruchu w porozumieniu z zawiadowcą (naczelnikiem) stacji np. przez przesunięcie odpowiedniego pracownika z posterunku o wieloosobowej obsadzie.

§ 13.
Prowadzenie rozmów za pomocą urządzeń łączności

1. Przed rozpoczęciem rozmowy, należy upewnić się, czy rozmawia się z właściwym pracownikiem. W tym celu pracownik wywoływany powinien niezwłocznie zgłosić się podając swój posterunek i stanowisko oraz nazwisko. W ten sposób powinien przedstawić się również pracownik wywołujący.

2. Przeprowadzane rozmowy powinny być krótkie, a ich treść nie może nasuwać żadnych wątpliwości. Treść otrzymanego polecenia należy powtórzyć. Jeżeli polecenie wydano przez megafon, wówczas wydający polecenie powinien je powtórzyć. Każda rozmowa dotycząca ruchu pociągów lub manewrów powinna być zakończona słowem "Koniec" wypowiedzianym do mikrofonu przed wyłączeniem urządzeń łączności.

3. Treść otrzymanych i wydanych poleceń oraz informacji dotyczących prowadzenia, ruchu pociągów i manewrów, otrzymanych i przekazanych zgłoszeń o wypadkach i wydarzeniach, musi być odnotowana w dzienniku telefonicznym, jeżeli z postanowień szczegółowych przepisów i instrukcji nie wynika, że muszą być odnotowane w innej dokumentacji.

§ 14.
Zdejmowanie plomb

1. W razie potrzeby, pracownik obsługujący urządzenia srk może zdjąć plomby z urządzeń wymienionych w wykazie zamieszczonym w Instrukcji E-11, z tym że pracownik wykonawczego posterunku nastawczego może to uczynić tylko za każdorazową zgodą dyżurnego ruchu dysponującego.

2. O zdjęciu plomb i wprowadzonych w związku z tym obostrzeniach w prowadzeniu ruchu należy wnieść właściwy zapis przez całą szerokość strony: dyżurny ruchu w dzienniku ruchu -jeżeli dotyczy urządzeń liniowych lub w książce przebiegów - jeżeli dotyczy urządzeń stacyjnych, a pracownik wykonawczego posterunku nastawczego w książce przebiegów oraz obaj w części I książki kontroli urządzeń srk. Jeżeli obostrzenia nie są wymagane, zapisów dokonuje się tylko w książce kontroli urządzeń srk.

3. Zapisy o wykonywaniu robót lub otwieraniu kłódek i zdejmowaniu lub zakładaniu przez uprawnionych pracowników odpowiedniej sekcji plomb oraz wprowadzonych i odwołanych w związku z tym obostrzeniach w prowadzeniu ruchu powinny być przenoszone przez pracownika posterunku nastawczego z książki kontroli urządzeń srk do dziennika ruchu lub książki przebiegów.Jeśli obostrzenia nie są wymagane i nie są wprowadzone, pracownik posterunku nastawczego przyjmuje do wiadomości zapisy wniesione przez uprawnionych pracowników odpowiedniej sekcji w książce kontroli urządzeń srk, a pracownik wykonawczego posterunku nastawczego powiadamia o nich dyżurnego ruchu, odnotowując w książce kontroli urządzeń srk jego zgodę na zdjęcie plomb i przystąpienie do robót.

4. Na posterunkach nastawczych, na których książka przebiegów nie jest prowadzona, zapisów o zdjęciu i założeniu plomb oraz wprowadzonych i odwołanych w związku z tym obostrzeniach, dokonuje się tylko w książce kontroli urządzeń srk; jeśli jednak obostrzenia dotyczą urządzeń liniowych, odnotowuje sieje również w dzienniku ruchu.

§ 15.
Postępowanie w okresie zimy

1. W czasie opadów śniegu i podczas mrozu pracownik posterunku nastawczego obowiązany jest w zakresie swoich możliwości do utrzymania urządzeń w stanie czynnym. W tym celu powinien w przerwach między pociągami oczyszczać ze śniegu i lodu zwrotnice, pędnie drutowe i krążki, zamki zwrotnicowe, jak też dostępne ruchome części semaforów, tarcz ostrzegawczych i innych sygnałów oraz starać się o zapewnienie działania naprężaczy zewnętrznych przez usuwanie śniegu i szronu ze szczęk zaciskowych i zębatek. Czynności te powinien wykonywać do czasu przybycia innych wyznaczonych pracowników, jeżeli zachodzi taka konieczność.

2. Należyte działanie dźwigni nastawczych należy sprawdzać przez próbne ich przekładanie. Dźwignie sygnałowe można przekładać próbnie tylko wtedy, gdy nie są uzależnione od blokady liniowej i tylko za każdorazowym pozwoleniem dyżurnego ruchu dysponującego (w czasie wolnym od ruchu pociągów).

3. Do wymienionych w ust. l czynności mogą być wyznaczeni inni pracownicy. Zakres prac oraz sposób nadzoru nad ich wykonaniem powinny być określone w regulaminie technicznym.

§ 16.
Kontrola oświetlenia sygnałów

1. Pracownik posterunku nastawczego, każdy w swoim okręgu nastawczym, powinien zwracać baczną uwagę na oświetlenie sygnałów i wskaźników oraz powtarzaczy na planie świetlnym.

2. W czasie służby należy jak najczęściej, niemniej jednak niż raz przed północą i raz po północy sprawdzać oświetlenie sygnałów semaforów kształtowych. Do sprawdzenia tego można również wykorzystać radiotelefoniczną łączność z maszynistami.

3. Fakt przeprowadzania kontroli oświetlenia sygnałów, sposób i jej wynik, należy odnotować w dzienniku ruchu lub książce przebiegów.

§ 17.
Przygotowanie drogi przebiegu

1. Przez przygotowanie drogi przebiegu należy rozumieć wykonanie wszystkich przewidzianych czynności związanych z przyjęciem, wyprawieniem lub przepuszczeniem pociągu, w sposób określony regulaminem technicznym, celem zapewnienia prawidłowej i bezpiecznej jazdy pociągów. Ruch pociągów i manewrów powinien odbywać się tylko po przygotowanych drogach przebiegu.

2. Ruch pociągów należy prowadzić po torach wyznaczonych w stacyjnym rozkładzie jazdy i po zorganizowanych drogach przebiegu. W razie potrzeby dyżurny ruchu może zmienić tor wjazdowy dla pociągu, o czym powinien powiadomić przed zamówieniem drogi przebiegu posterunki biorące udział w przygotowaniu drogi przebiegu.

3. Jeżeli dyżurny ruchu nie zawiadomił posterunku o zmianie toru wjazdowego dla pociągu i wydał polecenie nastawienia przebiegu innego niż przewiduje stacyjny rozkład jazdy pociągów, pracownik posterunku przed przygotowaniem drogi przebiegu powinien upewnić się czy dyżurny ruchu nie popełnił pomyłki. Pracownik ten powinien postąpić podobnie, jeżeli polecenie otrzymane za pomocą urządzeń blokady stacyjnej jest niezgodne z uprzednio otrzymaną informacją telefoniczną lub innym środkiem łączności. Fakt zmiany toru wjazdowego należy odnotować w dzienniku ruchu i książce przebiegów.

4. Jeżeli dyżurny ruchu zamówi drogę przebiegu na tor zajęty albo tylko przy pomocy urządzeń blokady stacyjnej bez uprzedniej informacji telefonicznej, lub gdy polecenie to będzie sprzeczne z uprzednio otrzymanym poleceniem, nie należy polecenia wykonywać, ale zwrócić na to uwagę dyżurnemu ruchu, a dopiero po otrzymaniu niezbędnych wyjaśnień odpowiednio wykonać polecenie.

5. W przypadku, gdy zachodzi potrzeba zatrzymania pociągu przed semaforem wjazdowym, dyżurny ruchu powinien wydać na to oddzielne polecenie.

6. Jeżeli w okręgu nastawczym prowadzi się manewry, które kolidują z drogą przebiegu dla pociągu, a przerwanie ich wymaga dłuższego czasu, dyżurny ruchu powinien we właściwym czasie wydać polecenie przerwania manewrów. W innym przypadku polecenie przygotowania drogi przebiegu oznacza jednocześnie polecenie przerwania manewrów kolidujących z drogą przebiegu pociągu.

7. Manewry uważa się za przerwane, gdy manewrujący tabor został usunięty z drogi przebiegu pociągu i zatrzymany oraz gdy odpowiednie sygnały wskazują zakaz manewrowania, a na wydane kierownikowi manewrów polecenie przerwania manewrów, zgłosił on, że manewry zostały przerwane.

8. Jeżeli w okręgu nastawczym nie odbywają się jazdy pociągów ani nie prowadzi się manewrów, zwrotnice powinny znajdować się w położeniu zasadniczym wskazanym na planie schematycznym i regulaminie technicznym stacji. W drodze wyjątku odchylenia od tej zasady powinny być podane w regulaminie technicznym stacji.

9. Na stacjach z prawidłowo działającą blokadą stacyjną, dyżurny ruchu zamawia drogę przebiegu przez obsłużenie odpowiednich bloków blokady stacyjnej, po uprzednim podaniu informacji telefonicznej.

10. Na posterunku nastawczym, gdzie razem z dyżurnym ruchu pełni służbę pracownik obsługujący urządzenia nastawcze, polecenie przygotowania drogi przebiegu dyżurny ruchu wydaje ustnie. Pracownik ten nie prowadzi książki przebiegów.

11. Przed obsłużeniem blokady dyżurny ruchu powinien podać pracownikom posterunków nastawczych informacje o numerze pociągu, kierunku jazdy, numerze toru, na który należy przyjąć pociąg oraz wszelkie niezbędne dodatkowe informacje, jeżeli przyjęcie pociągu odbywa się w odchyleniu od stacyjnego rozkładu jazdy. Informacje te pracownik posterunku nastawczego wpisuje do książki przebiegów i powtarza je, a następnie przystępuje do czynności związanych z przygotowaniem drogi przebiegu.

12. Jeżeli po ustnej informacji dyżurny ruchu zablokował blok dania nakazu, to dla pracownika posterunku nastawczego jest to poleceniem, aby po spełnieniu wszystkich wymaganych warunków nastawił na semaforze sygnał zezwalający na jazdę.

13. Przed przystąpieniem do przygotowania drogi przebiegu należy sprawdzić czy tor, na który ma być przyjęty pociąg jest wolny. Tor należy sprawdzać w granicach wyznaczonych regulaminem technicznym stacji.

14. W zależności od warunków terenowych i rodzaju znajdujących się na posterunku nastawczym urządzeń srk, sprawdzenie czy droga przebiegu jest wolna od przeszkód może być dokonane:
1) bezpośrednio w terenie,
2) z okna posterunku,
3) na planie świetlnym dla torów posiadających pełną izolację, gdy działanie jej jest prawidłowe.

15. Regulamin techniczny stacji powinien określać kto, w jaki sposób i w jakich granicach dokonuje sprawdzenia toru przed przyjęciem pociągu.

16. W każdym przypadku należy dokonać sprawdzenia w terenie, jeżeli z jakichkolwiek przyczyn istnieje obawa, że sprawdzenia w inny sposób nie dają pełnej gwarancji.

17. Przy sprawdzaniu drogi przebiegu należy zwrócić szczególną uwagę, czy:
1) tabor na torach sąsiednich znajduje się w granicach ukresów i jest zabezpieczony od przesunięcia,
2) na sprawdzanym torze lub nad nim nie ma przeszkód zagrażających bezpieczeństwu ruchu lub ludzi,
3) nie było zgłoszenia o zamknięciu toru dla ruchu, względnie czy na danym torze nie pracują ludzie,
4) na torze lub obok nie znajduje się tarcza lub wskaźnik zabraniające lub ograniczające przyjmowanie pociągów na ten tor, skrajnia taboru nie jest przekroczona i czy nie ma innych przeszkód,
5) dla pociągów o trakcji elektrycznej tor jest zelektryfikowany.

18. Jeżeli pracownik posterunku nastawczego otrzymał polecenie przygotowania drogi przebiegu dla wyjazdu pociągu na szlak jednotorowy bez blokady liniowej, a zgodnie z rozkładem jazdy powinien przed tym przybyć pociąg kierunku przeciwnego, należy zwrócić uwagę na to dyżurnemu ruchu, jeszcze przed przygotowaniem drogi przebiegu.

19. Pracownik, którego udział w przygotowaniu drogi przebiegu polega tylko na sprawdzeniu, czy w obsługiwanym przez niego okręgu tor jest wolny, w przypadku gdy tor jest wolny dokonuje zgłoszenia przez obsługę odpowiednich urządzeń sterowania ruchem, a gdy ich nie ma powiadamia dyżurnego ruchu telefonicznie lub ustnie.

20. Sprawdzenie przygotowania drogi przebiegu pociągu polega na sprawdzeniu prawidłowego nastawienia zwrotnic i wykolejnic, wchodzących w drogę przebiegu.

21. Sprawdzanie prawidłowego nastawienia zwrotnic i wykolejnic przeprowadza się następująco:
1) przy zwrotnicach i wykolejnicach przestawianych mechanicznie z odległości - sprawdza się prawidłowe położenie ich dźwigni nastawczych i odpowiednich dźwigni ryglowych,
2) przy zwrotnicach i wykolejnicach przestawianych ręcznie i zabezpieczanych zamkami kluczowymi, których klucze w czasie przejazdu pociągu znajdują się na tablicach kluczowych, w szafach lub są utwierdzane w zamkach zależności na ławie nastawnicy bądź w kluczowych skrzyniach zależności, albo w aparacie blokowym - wystarczy upewnienie się, że wszystkie klucze znajdują się na przepisowym miejscu,
3) przy zwrotnicach i wykolejnicach przestawianych ręcznie i zabezpieczanych tymczasowo zamkami kluczowymi lub sponami, prawidłowe nastawienie zwrotnic i wykolejnic sprawdza się każdorazowo na miejscu podczas przygotowania drogi przebiegu, w której biorą one udział,
4) przy zwrotnicach i wykolejnicach przestawianych ręcznie i ryglowanych za pomocą osobnych dźwigni, sprawdza się prawidłowe położenie dźwigni ryglowych,
5) przy zwrotnicach i wykolejnicach przestawianych elektrycznie, przy prawidłowo działających urządzeniach, właściwe położenie zwrotnic i wykolejnic sprawdza się przez obserwację świateł kontrolnych położenia tych zwrotnic i wykolejnic,
6) przy zwrotnicach i wykolejnicach przestawianych elektrycznie !lub mechanicznie z odległości i zabezpieczonych tymczasowo zamkami kluczowymi bądź sponami iglicowymi i nastawianych ręcznie, względnie przekazanych do lokalnego nastawiania za pomocą nastawników umieszczonych w pobliżu nastawianych zwrotnic i wykolejnic sprawdza się każdorazowo na miejscu podczas przygotowania drogi przebiegu, w której biorą one udział.

22. W odniesieniu do zwrotnic i wykolejnic przestawianych lub ryglowanych z odległości należy oprócz sprawdzenia wg ust. 21 pkt l, 4 i 5 wykonać dodatkowe sprawdzenie wg ust. 21 pkt 2 i 3 gdy zachodzą następujące przypadki:
1) zwrotnice i wykolejnice nie są uzależnione od sygnałów dawanych na semaforze,
2) zależność została czasowo wyłączona lub uszkodzona albo gdy prowadzi się roboty przy urządzeniach nastawczych lub ryglowych tych zwrotnic,
3) ma odbyć się przebieg, dla którego nie jest przewidziane nastawienie semafora lub gdy zachodzi potrzeba wyprawienia albo przyjęcia pociągu przy semaforze nastawionym na sygnał "Stój", a nie da się zabezpieczyć drogi przebiegu za pomocą urządzeń mechanicznych lub blokowych,
4) odbyć się ma jazda pociągu po zwrotnicy, przy której zastosowano tymczasowe zabezpieczenie zapasowymi zamkami zwrotnicowymi lub (i) sponami iglicowymi po jej rozpruciu taborem.

23. Jeżeli zwrotnice lub wykolejnice nieześrodkowane są wyjątkowo nie zamykane na zamki, należy od czasu sprawdzenia ich nastawienia w określonym przebiegu, aż do czasu przejazdu pociągu strzec je przed przestawieniem.

24. Zwrotnice strzeżone są wtedy, gdy pracownik posterunku nastawczego widzi ich położenie z miejsca, w którym się znajduje i może zapobiec ich przestawieniu.

25. Jeżeli urządzenia blokady stacyjnej, nie mogą być podstawą do prowadzenia ruchu, polecenie przygotowania drogi przebiegu wydaje dyżurny ruchu telefonicznie, radiotelefonem, pisemnie. Takie polecenie przygotowania drogi przebiegu nie oznacza dla pracownika posterunku nastawczego polecenia nastawienia odpowiedniego semafora na sygnał zezwalający na jazdę.

26. Na ustawienie semafora na sygnał zezwalający na jazdę w przypadku wskazanym w ust. 25 potrzebne jest osobne polecenie dyżurnego ruchu. Polecenie takie dyżurny ruchu może wydać dopiero po otrzymaniu zgłoszenia gotowości drogi przebiegu wraz z położeniem poszczególnych zwrotnic, wykolejnic i rygli wyłączonych z zależności od semafora, a wchodzących w drogę przebiegu zarówno w charakterze czynnym jak i ochronnym, lub zastosowaniu innych zabezpieczeń zamykających ułożoną drogę przebiegu np. przełożenie drążka przebiegowego, przełożenie drążka przebiegowego dla przeciwnego kierunku jazdy itp.

27. Sygnał zezwalający na jazdę należy ustawić na semaforze wjazdowym z takim wyliczeniem, aby przez zbyt późne nastawienie sygnału nie spowodować zbędnego zatrzymania lub zmniejszenia prędkości jazdy pociągów, a jednocześnie przez zbyt wczesne nastawienie tego sygnału nie utrudniać pracy manewrowej.

28 W razie nagłej przeszkody do przyjęcia lub wyprawienia pociągu, wynikłej po ustawieniu sygnału zezwalającego na jazdę, należy sygnał ten zmienić na sygnał zabraniający jazdy i starać się zatrzymać pociąg (jeżeli czoło pociągu minęło już semafor) wszelkimi dostępnymi środkami (radiotelefonem, podawanie sygnałów słuchowych, wzrokowych).

29. Gdy wyjątkowo zachodzi potrzeba użycia drogi przebiegu, dla której to nie jest możliwe, nie jest przewidziane albo nie wolno podać na semaforze sygnału zezwalającego na jazdę, pracownik posterunku nastawczego po ułożeniu, sprawdzeniu i zgłoszeniu gotowości drogi przebiegu, na polecenie dyżurnego ruchu może zezwolić na jazdę pociągu za pomocą sygnału zastępczego lub rozkazu pisemnego.Polecenie to powinno być odnotowane w książce przebiegów, w rubryce "Uwagi" przy numerze odnośnego pociągu.

30. W przypadkach przewidzianych Instrukcją R-1, jeżeli to postanawia regulamin techniczny stacji, pracownik wykonawczego posterunku nastawczego na każdorazowe polecenie dyżurnego ruchu podaje sygnał "Nakaz jazdy".

§ 18.
Postępowanie przy wjeździe, wyjeździe i przejeździe pociągu

1. Od czasu przygotowania drogi przebiegu aż do całkowitego wjazdu lub wyjazdu pociągu pracownik posterunku, o ile nie jest zwolniony od tego obowiązku postanowieniami regulaminu technicznego, obserwuje z odpowiednimi przyborami sygnałowymi okręg nastawczy oraz przejeżdżający pociąg. Stwierdzone niewłaściwości należy w porę usunąć, a w razie niebezpieczeństwa pociąg należy niezwłocznie zatrzymać.

2. Przy obserwacji jadącego pociągu należy zwracać szczególną uwagę czy:
1) pociąg jest przepisowo osygnalizowany,
2) nie ma oznak zagrzania się czopów osi zestawu kołowego,
3) nie ma uszkodzeń taboru zagrażających bezpieczeństwu ruchu,
4) nie hamuje żaden wagon, gdy pociąg jedzie w stanie odhamowanym,
5) obręcze kół nie mają płaskich miejsc lub nalepów, na które wskazują silne rytmiczne uderzenia kół,
6) nie brakuje zderzaków u końcowego wagonu (z wyjątkiem taboru bezzderzakowego),
7) nie ma przesunięcia, wycieku lub usypywania się ładunku, pożaru, nie są otwarte drzwi odchylne wagonu warunkujące zachowanie skrajni.

3. Podczas wjazdu lub wyjazdu pociągu z lokomotywą popychającą, pracownik posterunku nastawczego powinien zwracać uwagę na osygnalizowanie pociągu oraz lokomotywy popychającej. Gdyby w czasie wjazdu pociągu z popychaczem, nie było przy nim lub w pobliżu lokomotywy popychającej, należy niezwłocznie zgłosić o tym dyżurnemu ruchu.
Nie wolno wtedy obsługiwać urządzeń blokady stacyjnej i liniowej w zakresie związanym z wjazdem takiego pociągu, aż do czasu przybycia lokomotywy popychającej lub otrzymania polecenia dyżurnego ruchu.

4. W razie niezauważenia lub braku sygnałów końca pociągu na pociągu wyjeżdżającym należy po odjeździe pociągu ustawić na semaforze wyjazdowym sygnał "Stój" i niezwłocznie ten fakt zgłosić dyżurnemu ruchu. Jeżeli na posterunku nastawczym jest blokada liniowa należy zablokować blok początkowy.

5. Jeżeli na posterunku nastawczym jest blokada liniowa, to po wjeździe lub wyjeżdżę pociągu należy blokować najpierw blok końcowy lub początkowy, a potem dopiero blok otrzymania nakazu lub zgody. Obsłużenie bloku nakazu oznacza zgłoszenie przybycia lub odjazdu pociągu.

6. Gdyby w porze nocnej czerwone światła sygnałów końcowych na pociągach znajdujących się na stacji mogły wprowadzić w błąd maszynistów prowadzących pociągi wyprzedzające lub krzyżujące się na tej stacji pracownik posterunku powinien zgodnie z postanowieniami Instrukcji E-l powiadomić zainteresowanych pracowników i dopilnować zmiany świateł czerwonych na białe. Przypadki takie powinny być wskazane w regulaminie technicznym stacji.

7. Po zatrzymaniu pociągu należy stwierdzić, czy pociąg zatrzymał się w granicach ukresów.

§ 19.
Rozwiązanie drogi przebiegu

1. Jeżeli pociąg z sygnałami końcowymi minie sygnałowe miejsce końca pociągu, o ile sygnał na semaforze nie zmienił się samoczynnie, należy nastawić sygnał "Stój" na semaforze.

2. Drogę przebiegu można rozwiązać dopiero wtedy, gdy pociąg z sygnałem końcowym minął sygnałowe miejsce końca pociągu, na semaforze nastawiony został sygnał "Stój" i pociąg minął również przebiegowe miejsce końca pociągu.

3. Przy urządzeniach elektromechanicznych i elektrycznych zwolnienie przebiegu odbywa się samoczynnie.

4. W przypadku niezauważenia sygnału końcowego na pociągu wjeżdżającym, nie wolno obsługiwać żadnych urządzeń srk, a fakt braku sygnałów końcowych niezwłocznie zgłosić dyżurnemu ruchu. Dalsze postępowanie odbywa się według wskazówek dyżurnego ruchu.

5. Wyjątkowo można bez spełnienia warunków wymienionych w ust. l-4 ustawić sygnał "Stój" na semaforze wjazdowym oraz rozwiązać drogę przebiegu w razie nagłego niebezpieczeństwa na przykład spowodowanego toczącą się za pociągiem oderwaną częścią taboru w celu skierowania jej na inny tor dla zatrzymania. W tym przypadku bez polecenia dyżurnego ruchu nie wolno obsługiwać bloku liniowego.

§ 20.
Udział pracownika posterunku nastawczego w wykonywaniu manewrów

1. Pracownik posterunku nastawczego bierze czynny udział w wykonywaniu manewrów nastawiając zwrotnice, wykolejnice i urządzenia sygnałowe stosownie do żądań kierownika manewrów lub stosownie do wskazań zawartych w karcie rozrządowej. Nie wolno wykonywać żądań kierownika manewrów jeśliby ich wykonanie zagrażało bezpieczeństwu ruchu.

2. Bez każdorazowej zgody dyżurnego ruchu nie wolno wykonywać manewrów ani zajmować taborem torów głównych. Każdorazowe pozwolenie dyżurnego ruchu dysponującego na zajęcie taborem torów głównych lub wykonywanie na nich manewrów nie jest wymagane, jeżeli zgodnie z regulaminem technicznym stacji manewry na tych torach wykonywane są stale.

3. Regulowanie pracy manewrowej w sposób zapewniający wykonanie jej we właściwym czasie z zachowaniem bezpieczeństwa ruchu i pracowników oraz nadzorowanie tej pracy należy do obowiązków dyżurnego ruchu.
Przed jej rozpoczęciem, kierownik manewrów obowiązany jest poinformować zainteresowanych pracowników o planie i sposobie wykonywania zamierzonej pracy.

4. Podczas manewrów pracownik posterunku nastawczego powinien zwracać baczną uwagę na bezpieczeństwo ruchu, a w razie zauważenia nieprawidłowości lub grożącego niebezpieczeństwa wstrzymać wykonywanie manewrów.

5. Ruch manewrowy może odbywać się na polecenie kierownika manewrów na podstawie wskazań urządzeń sygnałowych względnie na odpowiedni sygnał ręczny pracownika posterunku nastawczego, który przygotował drogę przebiegu.
Pozwolenie na wykonanie ruchu manewrowego może być także udzielone przy pomocy środków łączności.

6. Jeżeli przed tarczą rozrządową znajduje się tarcza zaporowa (manewrowa), to dla zezwolenia spychania składu na górkę należy nastawić najpierw tarczę zaporową (manewrową) na sygnał "Jazda dozwolona" ("Jazda manewrowa dozwolona"), a następnie tarczę rozrządową na sygnał "Pchać powoli" lub "Pchać z umiarkowaną szybkością".

7. Na stacjach z kilkoma lokomotywami manewrowymi, każdy pracownik posterunku nastawczego powinien zwracać baczną uwagę, aby żadna z lokomotyw nie wjeżdżała w rejon manewrowy innej lokomotywy bez uzgodnienia z kierownikiem manewrów i pracownikiem posterunku nastawczego.

8. Przepuszczenie lokomotywy lub składu manewrowego w okręg innego posterunku nastawczego może się odbyć po uzyskaniu zgody od pracownika tego posterunku nastawczego.

9. Na polecenie dyżurnego ruchu dysponującego pracownik posterunku nastawczego może pozwolić na wyjazd lokomotywy lub składu manewrowego poza granicę przetaczania. Dyżurny ruchu powinien określić czas, na jaki zezwala zająć tor szlakowy, jak również podać inne niezbędne informacje dotyczące wyjazdu z manewrami na szlak (np. odległość itp.) w rozkazie pisemnym jeśli jest wymagany, albo przekazać je w inny ustalony sposób zgodny z postanowieniami Instrukcji R-1.

10. Jeżeli tabor wjechał na zwrotnicę z ostrza, nastawioną na jazdę z innego toru i nastąpiło rozprucie zwrotnicy, zabrania się cofania taboru. Po stwierdzeniu, że nie ma widocznych uszkodzeń na częściach rozjazdu, przez który ma przejechać tabor, należy tabor ten usunąć z rozjazdu ruchem w kierunku z ostrza zwrotnicy.
Następny ruch taboru przez tę zwrotnicę może odbyć się dopiero po stwierdzeniu stanu i prawidłowego działania zwrotnicy oraz czy położenie zwrotnicy ześrodkowanej jest zgodne ze stanem urządzenia nastawczego.
Szczegółowe zasady postępowania personelu obsługi w przypadku zaistniałych rzeczywistych i "pozornych rozpruć" spowodowanych różnymi przyczynami określają postanowienia Instrukcji E-16, E-17, E-18.

14. Każda rozpruta zwrotnica niezależnie od tego, czy personel obsługi dopuścił po niej jazdę, czy nie, powinna być w jak najkrótszym czasie sprawdzona co najmniej przez ślusarza zwrotnicowego wpisanego do tabeli B książki kontroli urządzeń, a przy zwrotnicach zdalnie nastawianych także przez upoważnionego pracownika utrzymania urządzeń srk. Wynik sprawdzenia powinien być odnotowany w tych samych książkach, w których odnotowano rozprucie zwrotnicy.

15. Jeżeli po zakończeniu manewrów tabor nie jest zabezpieczony od zbiegnięcia w sposób wskazany w regulaminie technicznym, pracownik posterunku nastawczego powinien dopilnować wykonania zabezpieczenia lub zabezpieczenie takie wykonać osobiście.

§ 21.
Obsługa przejazdów

1. Pracownik posterunku nastawczego obsługującego przejazd powinien przed przejeżdżającym pociągiem, pojazdem pomocniczym lub manewrującym taborem zamknąć w odpowiednim czasie rogatki. Jeżeli wjazd pociągu lub manewrującego taboru na przejazd zależny jest od sygnału podawanego przez posterunek obsługujący rogatkę, to pracownik tego posterunku przed podaniem sygnału na jazdę pociągu lub taboru powinien przed tym usunąć z przejazdu pojazdy i zamknąć rogatki.
W czasie wolnym odjazd pociągów i manewrów rogatki powinny się znajdować w położeniu wskazanym w regulaminie obsługi przejazdu.

2. Po przejeździe pociągu lub ukończeniu manewrów rogatki należy niezwłocznie otworzyć, jeżeli regulamin obsługi przejazdu nie stanowi inaczej.

3. W razie dłuższego niż 10 min. manewrowania przez przejazd, powinno się manewry przerwać dla przepuszczenia pojazdów drogowych i pieszych oczekujących na otwarcie rogatek.

4. Manewry należy natychmiast przerwać i zwolnić przejazd dla przepuszczenia pogotowia lekarskiego, straży pożarnej, pogotowia technicznego, Policji, Żandarmerii Wojskowej, Straży Granicznej na terenie pasa granicznego - będących w akcji i dających odpowiednie sygnały.
Również należy natychmiast przerwać manewry celem przepuszczenia oznakowanych pojazdów z osobami zajmującymi kierownicze stanowiska w państwie oraz korpusu dyplomatycznego.

5. W razie uszkodzenia rogatki należy niezwłocznie powiadomić o tym dyżurnego ruchu dysponującego, a fakt uszkodzenia wpisać do książki kontroli urządzeń na przejeździe kolejowym.

6. Jeżeli uszkodzenie rogatki wywołane zostało przez pojazd drogowy, należy zanotować numer rejestracyjny pojazdu, a jeżeli można to ustalić, również - przynależność pojazdu oraz imię i nazwisko kierowcy.

7. W przypadku braku numeru rejestracyjnego, należy zanotować przynależność pojazdu oraz imię i nazwisko prowadzącego pojazd.

8. Gdy pracownik posterunku nastawczego obsługuje rogatki przejazdowe lub przejścia dla pieszych, obowiązują go w pełni postanowienia "Instrukcji obsługi przejazdów kolejowych" R-20.
Tok postępowania w czasie obsługi przejazdu ujęty jest w regulaminie przejazdu.

9. Jeżeli na posterunku nastawczym znajduje się urządzenie zdalnej kontroli pracy samoczynnej sygnalizacji przejazdowej, to postępowanie pracownika tego posterunku w przypadku zachodzącej potrzeby obsługi tego urządzenia powinno być zgodne z postanowieniami w tym zakresie wskazanymi w Instrukcji E-4.

§ 22.
Postępowanie przy przewozie materiałów szczególnie niebezpiecznych i promieniotwórczych

1. Wykaz pociągów przewożących towary szczególnie niebezpieczne i promieniotwórcze zawiera Dodatek 4 do wewnętrznego rozkładu jazdy pociągów.

2. W wyciągach z wewnętrznego rozkładu jazdy znajdujących się na posterunkach, w rubryce "Uwagi", pociągi przeznaczone do takich przewozów oznacza się wpisując "szczeg. niebezp." lub "mat. promieniotwórczy".

3. Wagony z towarami szczególnie niebezpiecznymi i promieniotwórczymi oznacza się odpowiednimi nalepkami ostrzegawczymi, pomarańczowymi tablicami bezodblaskowymi z napisami zawierającymi nr kodu niebezpieczeństwa i nr identyfikacyjny materiału, pasem koloru pomarańczowego - zbiornik do gazów skroplonych oraz napisami i tablicami zawierającymi dane charakteryzujące zbiornik.

4. Pociągi z materiałami szczególnie niebezpiecznymi i promieniotwórczymi przyjmuje się, a wagony odstawia na tory wyznaczone w regulaminie technicznym stacji.

5. Tor, na którym stoją wagony z towarami szczególnie niebezpiecznymi i promieniotwórczymi należy zabezpieczać przez nastawienie zwrotnic w położenie ochronne, zamknięcie ich na zamki w urządzeniach kluczowych lub zastosowanie zamknięć pomocniczych właściwych dla danego rodzaju urządzeń.

6. Manewrowanie wagonami załadowanymi towarami szczególnie niebezpiecznymi lub promieniotwórczymi powinno być ograniczone do niezbędnych potrzeb, związanych z obsługą punktów ładunkowych i włączaniem (wyłączaniem) wagonów do pociągu.

7. Wagony z materiałami szczególnie niebezpiecznymi lub promieniotwórczymi podlegają ograniczeniom w staczaniu i odrzucaniu zgodnie z postanowieniami Instrukcji R-1 i Instrukcji R-34.

8. Wjazd i wyjazd pociągów przewożących takie ładunki powinien odbywać się na przebiegi zorganizowane. W przypadku jazdy pociągu przewożącego towary szczególnie niebezpieczne i promieniotwórcze na sygnał zastępczy lub rozkaz pisemny, w zgłoszeniu o przygotowaniu drogi przebiegu należy podać położenie zwrotnic i wykolejnic wchodzących w przebieg.

9. Drużynę pociągową należy powiadomić rozkazem pisemnym "O" o tym, że w składzie pociągu znajduje się przesyłka z towarem szczególnie niebezpiecznym lub promieniotwórczym, z podaniem nazwy przewożonego towaru.

10. Przewóz przesyłek szczególnie niebezpiecznych i promieniotwórczych podlega śledzeniu polegającym na przekazywaniu telefonicznych informacji o tych przesyłkach i rejestrowaniu w oddzielnej dokumentacji, niezależnie od informacji przekazywanych przy prowadzeniu ruchu pociągów przewożących takie przesyłki i rejestrowanych w dzienniku ruchu i książce przebiegów.

11. W pomieszczeniu dyżurnego ruchu powinien znajdować się wykaz technicznych jednostek kolejowych, zakładów przemysłu chemicznego i służby awaryjnej Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej, zobowiązanych do uczestnictwa w akcjach ratunkowych związanych z przewozem towarów szczególnie niebezpiecznych i promieniotwórczych oraz wykaz stacji pośrednich wyznaczonych do awaryjnego odstawiania pociągów, grup wagonów lub pojedynczych wagonów z takimi towarami.

12. Dyżurny ruchu, który otrzymał informację (zawiadomienie) o powstałej nieprawidłowości w przewozie towarów szczególnie niebezpiecznych i promieniotwórczych, bądź o zaistnieniu wypadku z pociągiem przewożącym takie materiały, obowiązany jest niezwłocznie powiadomić o tym zawiadowcę (naczelnika) stacji i dyspozytora.

13. W razie stwierdzenia na stacji wysypywania się środka chemicznego, promieniotwórczego, wycieku płynu, wydobywania się gazu lub gdy opakowanie przesyłki promieniotwórczej zostało rozbite względnie uszkodzone, należy niezwłocznie zawiadomić dyżurnego ruchu lub dyspozytora zakładu, celem zarządzenia akcji ratunkowej zaalarmowania w razie potrzeby wszystkich znajdujących się na stacji pracowników o zagrożeniu toksycznym lub promieniotwórczym wstrzymania pracy na zagrożonej części stacji, ewakuacji w miejsce bezpieczne pracowników itp.

14. Szczegółowe postanowienia dotyczące przewozu materiałów szczególnie niebezpiecznych i promieniotwórczych zawarte są w odrębnych przepisach i wytycznych.