Rozdział 1
POSTANOWIENIA OGÓLNE

§ 1.
Określenie stanowiska dróżnika

1. Pracownicy obsługujący wyłącznie przejazdy i przejścia dla pieszych zwani są dróżnikami przejazdowymi.

2. Obsługa przejazdów i przejść dla pieszych może być powierzona pracownikom jako czynność dodatkowa przy wykonywaniu przez nich podstawowych zadań. Pracownicy, którym powierzono dodatkowo wykonywanie czynności obsługi przejazdu winni posiadać odpowiednią kategorię zdrowia, słuchu i wzroku, oraz jeden z egzaminów kwalifikacyjnych, uzupełniony egzaminem z zagadnień wymaganych od dróżnika przejazdowego, a nie objętych programem nauczania na stanowisko, które aktualnie posiadają. Pracownicy ci mogą być w szczególnych przypadkach (jednoosobowa obsługa nastawni, kasa biletowa na stacji lub przystanku o dużym ruchu pasażerskim, znaczna odległość przejazdu od miejsca nastawiania rogatek), zwolnieni z wszystkich lub części obowiązków określonych niniejszą instrukcją w zakresie związanym z utrzymaniem przejazdu i jego otoczenia i określonym w regulaminie obsługi przejazdu.
Gdy wyznaczony do pełnienia obowiązków dróżnika stwierdzi potrzebę wykonania robót, z których jest zwolniony, winien powiadomić o konieczności ich wykonania jednostkę wyznaczoną w regulaminie obsługi przejazdu lub przejścia.

3. Na przejazdach i przejściach, na których nie ma urządzeń sterowania ruchem uruchamianych samoczynnie przez pociąg, w razie potrzeby, dla zachowania bezpieczeństwa ruchu na skrzyżowaniu drogi kołowej lub przejścia z torami kolejowymi, zarządza się strzeżenie przejazdu lub przejścia przez uprawnionego pracownika.

4. Postanowienia niniejszej instrukcji obowiązują dróżników przejazdowych, pracowników wykonujących dodatkowo czynności dróżnika przejazdowego i pracowników wyznaczonych do tymczasowego strzeżenia przejazdu na skutek:
1) uszkodzenia rogatek lub półrogatek,
2) uszkodzenia lub nie działania samoczynnej sygnalizacji świetlnej,
3) konieczności zmiany sposobu zabezpieczenia przejazdu ze względu na zmienione warunki ruchu lub warunki miejscowe, przejściowego wzmożenia lub utrudnienia ruchu drogowego lub kolejowego, albo pogorszenia warunków widoczności,
4) wprowadzenia jazdy jednotorowej po dwutorowej linii lub zmiany kierunku jazdy na łącznicy jednotorowej o normalnie jednokierunkowym ruchu, jeżeli przejazdy bez rogatek i bez sygnalizacji świetlnej lub przejścia bez obsługiwanego urządzenia zabezpieczającego nie odpowiadają wymaganym warunkom widoczności dla jazdy po torze, który nie był przeznaczony dla danego kierunku jazdy,
5) prac torowych oraz prac pociągów ratunkowych, gospodarczych i roboczych w strefie oddziaływania samoczynnej sygnalizacji przejazdowej.

§ 2.
Nadzór i podległość

1. Dróżnik przejazdowy podlega naczelnikowi sekcji eksploatacji. Pracownicy wykonujący dodatkowo czynności dróżnika przejazdowego podlegają bezpośrednio swojemu przełożonemu. Niezależnie od tego podczas pełnienia dyżuru, dróżnik podlega dyżurnym ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych, w zakresie dyspozycyjności do wykonywania poleceń związanych z prowadzeniem ruchu kolejowego na danym szlaku.

2. W razie otrzymania poleceń bezpośrednio od przełożonych wyższego szczebla, dróżnik przejazdowy powinien je wykonać, zawiadamiając o tym bezpośredniego przełożonego, poprzez właściwego dyżurnego ruchu posterunku zapowiadawczego.

3. Nadzór nad pracą pracowników wyznaczonych do pełnienia czynności dróżników przejazdowych pełnią właściwi personalnie dla nich przełożeni oraz uprawnieni pracownicy w zakresie obsługi rogatek, urządzeń łączności i utrzymania przejazdu.

§ 3.
Ogólny zakres obowiązków dróżnika przejazdowego i odpowiedzialności wynikającej z tego tytułu

1. Do obowiązków dróżnika przejazdowego należy: czuwanie nad bezpieczeństwem ruchu na przejeździe lub przejściu dla pieszych oraz obserwowanie dróg i linii kolejowych do nich prowadzących, obsługiwanie rogatek lub furtek, utrzymywanie przejazdu lub przejścia dla pieszych w porządku i czystości.

2. Dróżnicy przejazdowi obsługujący przejazdy obowiązani są obserwować przejeżdżające pociągi i zgłaszać dyżurnym ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych o zauważonych nieprawidłowościach w pociągu, braku sygnału lub o niewłaściwym jego osygnalizowaniu, grzaniu się czopów osi, zestawu kołowego wagonu, silnych rytmicznych uderzeniach kół o szyny, iskrzeniu od zahamowanych lub jadących na poślizgu kół wagonów, opadających częściach wagonowych, przechylonych pudłach wagonowych, o zauważonych uszkodzeniach sieci trakcyjnej na przejeździe lub w pobliżu przejazdu (np.: połamane odbieraki prądu uderzające o przewody sieci i powodujące silne iskrzenie; kolizje z pojazdami drogowymi i przekroczonej skrajni, zerwane przewody lub złamane słupy trakcyjne), a także o zauważonych wadach w torze zagrażających bezpieczeństwu ruchu, np. o pękniętych szynach, deformacjach toru itp.
W razie zauważenia nieprawidłowości zagrażających bezpiecznej jeździe pociągów:
1) pęknięcia szyny lub zauważenia przeszkody znajdującej się na torze,
2) grzania się czopa osi,
3) pożaru,
4) odgiętych części taboru grożących starciem się z pociągami jadącymi po sąsiednim torze lub obiektami znajdującymi się przy torze,
5) wlokących się lub zwisających części taboru lub ładunku grożących odpadnięciem,
6) zagrożenia spadnięcia ładunku,
7) innych nieprawidłowości, które wg oceny dróżnika mogą być przyczyną wykolejenia (przechylenie wagonu, przesunięty ładunek itp.),
8) zauważenia wykolejenia, dróżnik przejazdowy powinien pociąg zatrzymać, a jeżeli tego nie może uczynić, powinien wezwać do zatrzymania pociągu pracownika następnego posterunku ruchu lub dróżnika przejazdowego, powiadamiając go o zauważonej nieprawidłowości.
O przyczynie zatrzymania pociągu dróżnik powinien powiadomić drużynę zatrzymanego pociągu, oraz dyżurnych ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych. Zgłoszone informacje o nieprawidłowościach w pociągach lub fakt zatrzymania pociągu, z podaniem, przyczyny, należy odnotować w dzienniku pracy.

3. Obok swoich podstaw owych czynności dróżnik przejazdowy obowiązany jest:
1) sprawować nadzór nad przestrzeganiem postanowień zawartych w art. 47 ustawy o transporcie kolejowym (Dz. Ustaw nr. 96 poz. 591 z 1997r.) - załącznik nr. 1 do R-20
2) ochraniać mienie PKP i mienie powierzone kolei,
3) udzielać doraźnej pomocy w nagłych przypadkach przed przybyciem lekarza.

4. Treść przyjętych i nadanych meldunków dróżnik odnotowuje w dzienniku pracy.

§ 4.
Współpraca z pracownikami innych jednostek organizacyjnych PKP

1. Dróżnik przejazdowy powinien być uprzejmy w stosunku do innych pracowników kolejowych. W razie jakichkolwiek nieporozumień lub sprzecznych z przepisami zarządzeń ze strony tych pracowników, dróżnik powinien zawiadomić niezwłocznie bezpośredniego przełożonego.

2. Dróżnik przejazdowy powinien przyjąć spostrzeżenia i meldunki pracowników kolejowych o nieprawidłowościach zauważonych przez nich w torze, w podtorzu lub urządzeniach kolejowych na przejeździe lub w jego pobliżu i natychmiast przystąpić do osygnalizowania miejsca, które może zagrażać bezpieczeństwu ruchu, a po sprawdzeniu słuszności - powinien niezwłocznie zgłosić o tym dyżurnym ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych odnotowując to w dzienniku telefonicznym. Następnie, jeżeli jest to możliwe, powinien natychmiast przystąpić do usunięcia nieprawidłowości zagrażających bezpieczeństwu ruchu.

§ 5.
Współpraca z Policją, Strażą Ochrony Kolei, jednostkami wojskowymi oraz osobami postronnymi

1. Dróżnik przejazdowy powinien współdziałać, w granicach obowiązujących przepisów, zarządzeń i instrukcji, oraz otrzymywanych wskazówek, z organami Urzędu Ochrony Państwa, Straży Ochrony Kolei, Policji, Wojska Polskiego i Straży Granicznej przy wykonywaniu przez nich obowiązków na terenie kolejowym.

2. W razie zwrócenia się osób trzecich (postronnych) o ewentualną pomoc (np. usunięcie zepsutego pojazdu, wezwanie pogotowia ratunkowego itd.) dróżnik przejazdowy powinien osłonić przeszkodę, powiadomić o tym niezwłocznie dyżurnych sąsiednich posterunków zapowiadawczych i postępować zgodnie z ich wskazówkami.

3. W stosunku do osób postronnych dróżnik przejazdowy powinien być uprzejmy, żądać jednak od nich stanowczo stosowania się do obowiązujących przepisów, w razie zaś odmowy zastosowania się do nich, zwrócić się o pomoc do organów Policji lub Straży Ochrony Kolei za pośrednictwem dyżurnych ruchu obu posterunków zapowiadawczych.

4. Dróżnikowi przejazdowemu nie wolno udzielać osobom nieupoważnionym informacji niejawnych oznaczonych klauzulą "zastrzeżone".

§ 6.
Znajomość przepisów, instrukcji i zarządzeń

1. Dróżnik przejazdowy powinien znać:
1) Regulamin pracy,
2) Niniejszą instrukcję,
3) Regulamin obsługi przejazdu lub przejścia oraz postanowienia przepisów i instrukcji, które dotyczą bezpośrednio jego obowiązków:
a) W instrukcji o prowadzeniu ruchu pociągów na PKP R-1,
b) W instrukcji sygnalizacji na Polskich Kolejach Państwowych E-1,
c) W instrukcji sygnalizacji na kolejach dojazdowych (wąskotorowych) w przedsiębiorstwach PKP WE-l,
d) W instrukcji o prowadzeniu ruchu pociągów na jednotorowych kolejach dojazdowych PKP WR-2,
e) Przepisów eksploatacji technicznej dla kolei dojazdowych PKP (PETd),
f) Warunki techniczne utrzymania nawierzchni kolejowej PKP D-1,
g) Instrukcji o budowie, przeglądach i konserwacji urządzeń zabezpieczenia ruchu na przejazdach kolejowych E-4,
h) Wyciąg z ustawy o transporcie kolejowym z dnia 27 czerwca 1997 r. stanowiący Załącznik Nr 1 do Instrukcji,
i) Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 04.05.99r. w sprawie kierowania ruchem drogowym (Dz.U. Nr 48, poz. 481)
j) Rozporządzenie MTiGM i MSWiA z dnia 21 czerwca 1999 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych (Dz.U. Nr 58 poz. 622).

§ 7.
Znajomość urządzeń

1. Dróżnik przejazdowy powinien rozpoznawać, znać zastosowanie i sposób posługiwania się sygnałami drogowymi i wskaźnikami związanymi z tymi sygnałami, powinien umieć rozpoznawać sygnały na pociągach i taborze, dawane przez drużynę pociągową, dawane w razie rozerwania się pociągu, alarmowe oraz sygnały na semaforach, (tarczach ostrzegawczych), dotyczące zamknięcia torów i dawane przy manewrach, które są w zasięgu widoczności dróżnika z przejazdu, na którym pełni dyżur. Dróżnik przejazdowy winien również umieć rozpoznawać, znać zastosowanie i sposób posługiwania się znakami drogowymi będącymi na wyposażeniu przejazdu oraz umieć rozpoznawać znaki drogowe odnoszące się do przejazdów kolejowych.

2. Dróżnik przejazdowy powinien wykazać się niezbędnymi wiadomościami z zakresu konstrukcji i utrzymania toru, stosowanych materiałów nawierzchniowych, narzędzi i sposobu ich używania oraz utrzymania przejazdu. Powinien się narzędziami będącymi na wyposażeniu przejazdu oraz powinien umieć dokonać zabezpieczenia pękniętej szyny.

3. Dróżnik przejazdowy powinien umieć obsługiwać powierzone mu urządzenia oraz korzystać z będących w jego dyspozycji urządzeń łączności.

4. Dróżnik przejazdowy powinien być zapoznany i znać wyciąg z rozkładu jazdy dla danego szlaku (szlaków).

5. W razie wątpliwości co do sposobu postępowania w czasie pełnienia dyżuru, dróżnik przejazdowy powinien zwracać się o wyjaśnienie do bezpośredniego przełożonego, a w sprawach związanych z ruchem pociągów do dyżurnych ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych.

§ 8.
Pełnienie dyżuru przez dróżnika przejazdowego i jego zastępstwo

1. Dróżnik przejazdowy powinien stawiać się do pracy w wyznaczonym przez przełożonego miejscu pracy (przejeździe lub przejściu) w stanie trzeźwym oraz wypoczęty i tak, aby mógł rozpocząć pracę w czasie oznaczonym w wykresie (grafiku) dyżurów.

2. Przed przyjęciem dyżuru dróżnik przejazdowy powinien otrzymać od swego poprzednika:
1) informacje i polecenia otrzymane od dyżurnego ruchu, które są nadal aktualne, jak również od przełożonego oraz własne spostrzeżenia mające wpływ na dalszy przebieg dyżuru,
2) inwentarz, przybory sygnałowe i zbiór przepisów wg zatwierdzonego spisu.

3. W dzienniku pracy dróżnik przejazdowy powinien odnotować objęcie i przekazanie dyżuru, polecenia i informacje wymienione w ust.2 pkt.1 oraz przekazanie przedmiotów wymienionych w spisie inwentarza.

4. Dróżnik przejazdowy powinien posiadać w czasie pracy dobrze wyregulowany zegarek lub w pomieszczeniu powinien znajdować się zegar ścienny, wyciąg z rozkładu jazdy pociągów dla danego szlaku, przybory sygnałowe i inne przedmioty wymienione w załączniku Nr 2 do niniejszej instrukcji oraz dziennik pracy dróżnika przejazdowego i regulaminy) obsługi przejazdu (ów), które powinny zawierać dane techniczne wynikające z miejscowych warunków na danym przejeździe oraz dostosowane do tych warunków wytyczne postępowania w razie uszkodzenia rogatek uniemożliwiających zamykanie przejazdów przed nadejściem pociągu. Regulamin obsługi przejazdu kolejowego lub przejścia, bez względu na to, z której jednostki organizacyjnej są pracownicy nastawiający rogatki, powinna opracować sekcja eksploatacji przy udziale przedstawiciela jednostki organizacyjnej, której pracownik pełni czynności dróżnika przejazdowego. Regulamin zatwierdza Dyrektor Zakładu Infrastruktury Kolejowej. Aktualizacji regulaminu dokonuje sekcja eksploatacji. Wzór regulaminu podany jest w Załączniku Nr 3.

5. Dróżnik przejazdowy wykonuje powierzone czynności zgodnie z podziałem pracy ustalonym regulaminem obsługi przejazdu.

6. Dróżnikowi przejazdowemu podczas pracy nie wolno oddalać się ze swego posterunku bez zezwolenia dyżurnych ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych, z wyjątkiem wypadków nadzwyczajnych, np.: w czasie zbiegnięcia wagonów, pożaru, osygnalizowania przeszkody w torze i jej usuwania, znalezienia łudzi rannych lub zwłok ludzkich. Przed oddaleniem się z posterunku dróżnik przejazdowy powinien zamknąć rogatki i przy mechanicznych urządzeniach nastawczych unieruchomić korby wind łańcuchem lub linką, zamykając ich obwód kłódką, a przy nastawianych elektrycznie, uniemożliwić otwarcie rogatek osobom postronnym, w sposób określony w regulaminie obsługi przejazdu.

7. Dróżnik przejazdowy nie może przekazywać swych czynności w czasie dyżuru ustalonego wykresem innemu pracownikowi (nawet wymienionemu na wykresie pracy) bez pozwolenia przełożonego.

8. Dróżnikowi przejazdowemu nie wolno opuszczać swego miejsca pracy zanim nie przekaże dyżuru swojemu następcy, za wyjątkiem przypadków podanych w ust. 6 i ust. 9.

9. W razie nagłej niemożności pełnienia obowiązków wskutek choroby lub innej poważnej przyczyny, dróżnik przejazdowy powinien powiadomić o tym niezwłocznie dyżurnego ruchu oraz swojego przełożonego za pośrednictwem dyżurnego i przekazać swe czynności delegowanemu zastępcy, przekazując mu wszystkie narzędzia, sygnały i przepisy. Jeżeli przełożony nie wyznaczy zastępcy do pełnienia czynności dróżnika, to opuszczający przejazd winien zabezpieczyć ruch na przejeździe oraz mienie w sposób podany w regulaminie obsługi przejazdu lub według wskazań wydanych osobiście lub telefonicznie przez przełożonego. Polecenia należy odnotować w dzienniku pracy dróżnika przejazdowego.

10. Dróżnikowi przejazdowemu nie wolno zezwalać na przebywanie osób postronnych w pomieszczeniu dróżnika.

11. W czasie pełnienia dyżuru dróżnikowi nie wolno używać żadnych napojów alkoholowych i środków odurzających oraz nie wolno mu również zajmować się czynnościami nie wchodzącymi w zakres jego obowiązków.

12. Dróżnik przejazdowy obowiązany jest nosić w czasie pełnienia dyżuru przydzieloną odzież i obuwie robocze stanowiących ubiór identyfikujący pracowników przedsiębiorstwa PKP.

§ 9.
Utrzymanie czystości i porządku w miejscu pracy oraz otoczeniu przejazdu

Dróżnik przejazdowy powinien utrzymywać w czystości i porządku pomieszczenie, w którym pracuje (strażnicę) i jego otoczenie.

§ 10.
Szkolenie

Dróżnik przejazdowy obowiązany jest uczęszczać na szkolenia przeprowadzane przez właściwego instruktora zakładu infrastruktury kolejowej, naczelnika odpowiedniej sekcji. Pracownicy pełniący czynności dróżnika obok czynności związanych z ruchem pociągów (np. dyżurni ruchu, nastawniczowie, zwrotniczowie), powinni być szkoleni z zakresu niniejszej instrukcji przez właściwego instruktora zakładu infrastruktury w ramach pouczeń okresowych. Pracownicy innych jednostek organizacyjnych nie wykonujący czynności związanych z ruchem pociągów, a obsługujący rogatki przejazdowe (pełniący czynności dróżników), powinni być szkoleni przez pracowników zakładu infrastruktury (instruktorów lub naczelników sekcji). Wszyscy obsługujący rogatki powinni być w ramach szkolenia pouczeni z zakresu obsługi urządzeń rogatkowych, łączności i telewizji przemysłowej oraz urządzeń samoczynnej sygnalizacji, jeżeli takie są zainstalowane na przejazdach i przejściach przez nich obsługiwanych. Dróżnicy przejazdowi zatrudnieni dodatkowo jako sprzedawcy biletów kolejowych szkoleni są w zakresie obsługi kasy przez uprawnionych pracowników zakładu przewozów pasażerskich.