Rozdział III
ZESTAWIANIE POCIĄGÓW

§ 20
Ogólne zasady zestawiania pociągów

1. Składem pociągu jest razem zestawiony tabor, bez czynnego pojazdu trakcyjnego przygotowany do pociągu lub znajdujący się w pociągu.

2. Skład pociągu powinien odpowiadać następującym warunkom:
1) w składzie powinny znajdować się tylko taki tabor, który odpowiada warunkom przewozu tym pociągiem,
2) długość składu i jego masa nie mogą być większe niż ustalone dla danego pociągu kursującego na określonej linii kolejowej - odstępstwa dozwolone są za zgodą Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK S.A.,
3) tabor powinien być zdatny do ruchu - tabor uszkodzony może być włączany do pociągów jeżeli rodzaj uszkodzeń, według oznaczenia rewidenta taboru nie zagraża bezpieczeństwu ruchu,
4) skład pociągu powinien być zestawiony zgodnie z planem zestawienia,
5) rozmieszczenie wagonów z czynnymi hamulcami zespolonymi w składzie pociągu towarowego powinno być równomierne w stosunku do masy pociągu, przy czym:
a) w jednej grupie nie może być więcej niż 4 wagony 2-osiowe lub 2 wagony 4-(i więcej osiowe) mające tylko przewód główny lub hamulec wyłączony z działania,
b) w pociągu kursującym na odcinku o większym pochyleniu (pochylenie miarodajne większe od 15%o na długości co najmniej 1000 m lub większe od 10%o na długości większej niż 5 km), w jednej grupie nie może być więcej niż 2 wagony 2-osiowe lub 1 wagon 4 i więcej osiowy, mające tylko główny przewód powietrzny lub hamulec wyłączony z działania, a dwa ostatnie wagony muszą posiadać sprawnie działający hamulec zespolony,
6) dwa ostatnie wagony - a przy zmianie kierunku jazdy - również dwa pierwsze, muszą mieć czynny hamulec zespolony, z wyjątkiem przypadków wskazanych w § 23 ust. 3,
7) ostatni wagon powinien posiadać wsporniki do zakładania sygnału końca pociągu,
8) tabor powinien być przepisowo sprzęgnięty,
9) wagony w stanie próżnym powinny być czyste z wyjątkiem wagonów kierowanych do mycia lub dezynfekcji - wagony powinny być pozamykane i odpowiednio okartkowane,
10) drzwi wagonów powinny być zamknięte i zabezpieczone przed otwarciem - drzwi wagonów krytych w stanie próżnym wewnątrz mokrych, mogą być uchylone, lecz powinny być unieruchomione hakiem zarzutowym,
11) kłonice wagonowe powinny być zabezpieczone przed wypadnięciem - kłonice stalowe posiadające łańcuchy powinny być powiązane łańcuchami,
12) ładunek na wagonach niekrytych powinien być przepisowo załadowany, równomiernie rozmieszczony i umocowany zgodnie z wymogami,
13) wagony bez ław pokrętnych załadowane długimi szynami lub prętami stalowymi na dwóch lub więcej wagonach, należy włączać o ile jest to możliwe na koniec pociągu towarowego o prędkości do 65 km/h,
14) wagony z ławami pokrętnymi połączone samym ładunkiem lub rozworą albo wagonem pośrednim należy włączać na koniec pociągu o prędkości do 65 km/h, przy czym:
a) za tymi wagonami może znajdować się wagon końcowy z czynnym hamulcem,
b) odległość sąsiednich osi wagonów połączonych samym ładunkiem lub rozworą nie może być większa niż 17 m,
c) grupa większa niż trzy ładowne pary wagonów z ławami pokrętnymi powinna posiadać wymaganą dla niej masę hamującą - w razie braku tej masy należy włączyć do grupy potrzebną liczbę wagonów ładownych z czynnym hamulcem,
d) ilość włączonych wagonów nie może przekraczać:

e) jeżeli w pociągu znajduje się mniejsza liczba par wagonów z ławami pokrętnymi niż wskazano wyżej, to na końcu pociągu mogą znajdować się inne wagony w ilości osi nie większej niż ilość osi par wagonów z ławami pokrętnymi brakująca do wyżej określonej normy maksymalnej,
15) wagony spalinowe w stanie nieczynnym bez wagonów doczepnych lub z wagonami doczepnymi mogą być doprzęgane tylko do końca pociągu; na popychanie takich pociągów potrzebna jest zgoda zakładu linii kolejowych, który podejmie decyzję, po ustaleniu możliwości popychania ze względu na rodzaj budowy wymienionego taboru,
16) warunki przewozu towarów niebezpiecznych, ich podział oraz oznaczanie wagonów specjalnymi nalepkami, określają: "Wytyczne postępowania przy przewozie koleją towarów niebezpiecznych", "Regulamin dla międzynarodowego przewozu kolejami towarów niebezpiecznych" RID oraz Załącznik nr 2 do Umowy SMGS - "Przepisy o przewozie towarów niebezpiecznych",
17) niebezpieczne materiały zapalne w wagonach otwartych powinny być przykryte oponami.

§ 21
Warunki włączania taboru kolejowego do pociągów

1. Do pociągów nie wolno włączać taboru z uszkodzeniami lub brakami, mogącymi zagrażać bezpieczeństwu ruchu lub ładunku.

2. Określenia przydatności taboru do ruchu dokonują rewidenci taboru, a tam gdzie ich nie ma - kierownik manewrów.

3. Kierownik manewrów dokonuje kwalifikacji taboru do ruchu na podstawie oględzin i sprawdzenia czy tabor nie posiada usterek widocznych bez dokonywania szczegółowych pomiarów i badań. Jeżeli kierownikowi manewrów nasuwają się wątpliwości co do przydatności taboru do ruchu to powinien on zasięgnąć w tym względzie opinii maszynisty, która do czasu szczegółowego zbadania taboru przez rewidentów taboru jest obowiązująca.

4. Zabrania się włączania do pociągów taboru, jeżeli stwierdzono usterki zagrażające bezpieczeństwu ruchu, w szczególności:
1) obluzowanie obręczy na kole,
2) pęknięcie obręczy, wieńca koła lub tarczy koła,
3) miejscowe wytarcie koła na powierzchni tocznej o długości ponad 60 mm i nalepy o długości ponad 60 mm lub wysokości ponad 1 mm,
4) pęknięcie ostoi, wózka, części zawieszenia, sprężyn nośnych (belki bujaka lub pasów ochronnych, pęknięcie lub ułamanie wideł maźniczych lub zwór), luźne widły maźnic lub z brakiem nitów,
5) złamanie koziołka sprężyny nośnej (resora),
6) przesunięcie sprężyny nośnej (resora) lub pióra resora,
7) pęknięcie lub złamanie głównego pióra sprężyny nośnej,
8) nieprawidłowe działanie lub uszkodzenie urządzenia sprzęgu samoczynnego, haka cięgłowego, cięgła, sprzęgu śrubowego,
9) złamanie słupka narożnego,
10) złamanie lub pęknięcie poduszek pod zbiornikiem cysterny,
11) przesunięcie zbiornika cysterny,
12) przechylenie pudła wagonowego ponad 75 mm w wagonie towarowym i ponad 50 mm w wagonie osobowym,
13) uszkodzenie maźnicy powodujące wyciekanie smaru,
14) brak elementu zabezpieczającego zestawy kołowe (w kształcie litery "T") w wózkach typu 25 TN.
Stwierdzenie usterek wymienionych w pkt 3, 12 dokonuje się szacunkowo.

5. Zabrania się włączania do pociągu taboru:
1) po wykolejeniu lub taboru, który znajdując się w pociągu lub składzie manewrowym uległ wypadkowi, do czasu orzeczenia przez rewidenta taboru, maszynistę lub innego uprawnionego pracownika, o jego przydatności do ruchu,
2) z nalepkami o treści zakazującej włączenia go do pociągu,
3) załadowanego i zabezpieczonego niezgodnie z przepisami o ładowaniu wagonów towarowych,
4) bez oznaczenia daty dokonania rewizji okresowej, z wyjątkiem wagonów próbnych i przesyłanych z zakładów wytwórczych do jednostki macierzystej oraz wagonów osobowych przewoźników kolejowych innego państwa w komunikacji RIC,
5) z przekroczonym terminem rewizji okresowej, z wyjątkiem przypadków przewidzianych umowami międzynarodowymi,
6) z rozstawem sąsiednich osi wózków mniejszym niż 1,5 m z wyjątkiem wagonów z zagłębioną podłogą, żurawi kolejowych,
7) z brakiem lub uszkodzonymi plombami na ładownych wagonach krytych i specjalnych jak również na próżnych cysternach i chłodniach,
8) z widocznym brakiem zabezpieczenia przed samoczynnym otwarciem się klap przy wagonach krytych i cysternach,
9) z widocznymi śladami uszkodzenia wagonów ładownych mogących spowodować ubytek lub uszkodzenie przewożonego ładunku,
10) z widocznym przesunięciem ładunku na wagonach niekrytych mogącym zagrażać bezpieczeństwu ruchu lub ładunku.

6. Bez zezwolenia Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK S.A. na przewóz, nie może być włączany do pociągu tabor:
1) którego wymiary przekraczają skrajnię taboru,
2) załadowany przesyłką, której wymiary przekraczają skrajnię ładunkową, przesyłką wyjątkowo ciężką (ponad 60 ton w jednej sztuce),
3) którego nacisk osi na szyny lub obciążenie na metr bieżący toru są większe od dopuszczalnych na liniach kolejowych leżących na drodze przewozu,
4) proponowany do skreślenia lub skreślony z inwentarza.

7. Do pociągu nie należy włączać taboru, którego prędkość dopuszczalna jest mniejsza od największej prędkości tego pociągu.

8. Do pociągów pasażerskich, w zależności od prędkości kursujących pociągów, nie mogą być włączane wagony:

9. Do pociągów pasażerskich, w zależności od prędkości pociągu mogą być włączane:

10. Do pociągów towarowych w zależności od prędkości pociągu mogą być włączane:

11. Do pociągu pasażerskiego o prędkości większej od 80 km/h, można włączyć jeden wagon bez czynnego hamulca zespolonego tylko wtedy, gdy wagon ten jest przesyłany do naprawy oraz spełnione są następujące warunki:
1) prędkość rozkładowa pociągu nie jest większa od 120 km/h,
2) włączenie wagonu bez czynnego hamulca nie spowoduje konieczności obniżenia prędkości pociągu z powodu zmniejszenia procentu rzeczywistej masy hamującej,
3) wagon (tylko jeden) bez czynnego hamulca znajduje się bezpośrednio za prowadzącym pojazdem (pojazdami) trakcyjnym,
4) nie jest przewidywana zmiana kierunku jazdy pociągu.

12. W komunikacji międzynarodowej mogą kursować tylko wagony ze znakiem przydatności dla danej komunikacji.

13. Tabor kolejowy odpowiadający warunkom kursowania w pociągach o wyższych prędkościach może być włączany do pociągów o niższych prędkościach.

§ 22
Zestawianie pociągów pasażerskich

1. Porządek rozmieszczenia wagonów w pociągach pasażerskich wskazany jest w planie zestawiania pociągów pasażerskich.

2. Jeżeli w pociągu znajduje się wagon bagażowy, powinien on znajdować się bezpośrednio za lokomotywą, o ile inne względy nie wymagają ustawienia go na innym miejscu w pociągu. Postanowienie to dotyczy również wagonu pocztowego, gdy w pociągu nie ma wagonu bagażowego lub gdy wagon bagażowy nie znajduje się bezpośrednio za lokomotywą.

3. Wagony towarowe można włączyć do pociągów pasażerskich jeżeli jest to przewidziane w dodatku 2 do wewnętrznego rozkładu jazdy.

4. W razie potrzeby wagony towarowe mogą być włączone do pociągu pasażerskiego nie ujętego w dodatku 2 do wewnętrznego rozkładu jazdy na doraźne zarządzenie Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK S.A. po uprzednim uzgodnieniu z zainteresowanym przewoźnikiem.

5. Liczba wagonów towarowych włączonych do pociągu pasażerskiego nie może przekraczać:
1) 12 osi przy prędkości do 70 km/h,
2) 10 osi przy prędkości 71-80 km/h,
3) 6 osi przy prędkości 81-100 km/h.
Liczba ta nie dotyczy pociągów mieszanych.

6. Dodanie do pociągu pasażerskiego większej ilości wagonów towarowych niż wskazano w ust. 5 lub dodanie wagonów towarowych do pociągu o prędkości większej niż 100 km/h wymaga każdorazowej zgody Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK SA - dotyczy to sytuacji wskazanych w ust. 3 i 4.

7. W pociągu pasażerskim o prędkości większej niż 80 km/h wagony towarowe zasadniczo powinny znajdować się na końcu pociągu o ile Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK SA nie wskaże innego miejsca.

8. W pociągach mieszanych wagony przeznaczone do przewozu podróżnych powinny być zgrupowane razem i umieszczone zasadniczo w przedniej części pociągu oddzielone od lokomotywy ciągnącej co najmniej jednym wagonem ochronnym. Wagony z ładunkiem żywych zwierząt lub cuchnącym, wagony z ładunkiem długich przedmiotów, które mogą ulec łatwemu przesunięciu należy umieszczać za wagonami z podróżnymi i oddzielać je od nich jednym wagonem krytym próżnym lub ładownym z innym ładunkiem.

9. Do pociągu pasażerskiego z hamulcami nastawionymi na przebieg hamowania "R" wolno włączyć nie więcej niż trzy wagony z hamulcami nastawionymi na przebieg hamowania "P", przy czym liczba wagonów nastawionych na przebieg hamowania "R" musi być większa niż liczba wagonów z nastawieniem na przebieg hamowania "P". W przeciwnym razie hamulce wszystkich wagonów należy nastawić na przebieg hamowania "P".

10. Do pociągu pasażerskiego z hamulcami nastawionymi na przebieg hamowania "P" lub "R", można włączyć wagony towarowe z nastawianiem na przebieg hamowania "P" z tym, że liczba takich wagonów w pociągu z hamulcami nastawionymi na przebieg hamowania "R" nie może być większa od trzech, a liczba wagonów z hamulcami z nastawieniem "R" musi być zawsze większa od liczby wagonów z hamulcami z nastawieniem na przebieg hamowania "P". W przeciwnym razie hamulce wszystkich wagonów należy nastawić na przebieg hamowania "P".

11. Do pociągu pasażerskiego z hamulcami nastawionymi na przebieg hamowania "P" lub "R" nie wolno włączać wagonów towarowych z hamulcem nastawionym na przebieg hamowania "G".

12. Gdyby jednak zaszła potrzeba włączenia do pociągu pasażerskiego na hamulcach zespolonych nastawionych na przebieg hamowania "P", wagonów z nastawieniem hamulca na przebieg hamowania "G" o masie ogólnej większej niż 130 ton, to należy również nastawić na przebieg hamowania "G" hamulce tych wagonów osobowych, które są wyposażone w urządzenia do nastawiania na przebieg hamowania "G". Największa dozwolona prędkość pociągu pasażerskiego na hamulcach zespolonych nastawianych na przebieg hamowania "G" nie może być większa niż przewidziana dla pociągu towarowego na danej linii.

13. Jeżeli wagony osobowe nie posiadające nastawienia na przebieg hamowania "G" lecz tylko "P" lub "R" mają być włączone do pociągu towarowego na hamulcach wolnodziałających nastawionych na przebieg działania "G", to hamulce tych wagonów osobowych należy wyłączyć z działania.

14. W pociągu pasażerskim z nastawieniem hamulców "R + Mg" mogą znajdować się najwyżej dwa nie umieszczone bezpośrednio obok siebie wagony bez czynnego magnetycznego hamulca szynowego.

§ 23
Rozmieszczanie taboru kolejowego w pociągach towarowych

1. W pociągach towarowych i mieszanych za ostatnim wagonem z czynnym hamulcem można włączyć bez czynnego hamulca jeden pojazd kolejowy uszkodzony, lecz zdatny do ruchu, jeżeli rodzaj uszkodzenia nie pozwala na włączenie go w innym miejscu. Pojazd kolejowy powinien być odpowiednio przygotowany do jazdy i włączony do przewodu głównego hamulca. Wyjątkowo od tej zasady może być stosowane odstępstwo, przy zabieraniu pojazdu kolejowego z miejsca wypadku na szlaku do najbliższej stacji.

2. Do pociągów, do których włączono wagony załadowane wspólnym ładunkiem, połączone rozworami lub samym ładunkiem, albo też wagony z ładunkiem niebezpiecznym - nie wolno doczepiać żadnego wagonu za końcowym wagonem hamulcowym.

3. Pierwszy (czołowy) pojazd kolejowy pociągu pchanego o ile jest to możliwe powinien posiadać:
1) w pociągu na hamulcach zespolonych - czynny hamulec zespolony oraz czynny hamulec ręczny,
2) w pociągu na hamulcach ręcznych - pomost z czynnym hamulcem ręcznym.
Jeżeli czołowy pojazd kolejowy urządzeń tych nie posiada, to powinien je posiadać jeden z następnych pojazdów kolejowych znajdujący się nie dalej, niż w granicach 4 pierwszych pojazdów kolejowych.

4. Do pociągu, który ma być popychany lub pchany nie należy włączać wagonów załadowanych w sposób uniemożliwiający ściśnięcie sprężyn zderzakowych.

5. W pociągach mieszanych wagony z podróżnymi powinny być rozmieszczone zgodnie z postanowieniami § 22 ust. 8.

6. Wagony z towarami niebezpiecznymi oraz wagony próżne nie oczyszczone po tych towarach należy oddzielić co najmniej jednym wagonem ochronnym od czynnej lokomotywy, od wagonów z ogniowym źródłem ogrzewania, od wagonów załadowanych długimi przedmiotami mogącymi ulec przesunięciu, od wagonów z ludźmi. Wagony te nie mogą być włączone jako ostatnie w składzie pociągu.

7. Wagony użyte jako ochronne, a stykające się bezpośrednio z wagonami załadowanymi towarami, dla których stanowią ochronę, muszą odpowiadać dokładnie takim samym warunkom technicznoruchowym jakim odpowiadają wagony ochraniane. Jeżeli wagony z materiałami i przedmiotami wybuchowymi, żrącymi lub trującymi jak również gazami sprężonymi, skroplonymi albo rozpuszczonymi pod ciśnieniem są konwojowane, to wagon dla konwojenta w porze letniej powinien znajdować się w grupie ochronnej przed wagonami z ładunkiem konwojowanym (patrząc w kierunku jazdy).

8. Przy przewozie wagonów z materiałami lub przedmiotami wybuchowymi należy stosować wagony ochronne wg zasad określonych w podrozdziałach 7.5.3.1 i 7.5.3.2 RID tj. każdy wagon oznaczony dużą nalepką ostrzegawczą nr 1, 1.5 lub 1.6, jak również wagony, na które załadowano kontenery wielkie oznaczone tymi nalepkami, muszą być oddzielone od wagonów oznaczonych nalepkami nr 2.1, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1, 5.2, dwoma dwuosiowymi wagonami lub jednym cztero i więcej osiowym wagonem ochronnym.

9. Pod pojęciem "wagon ochronny" należy rozumieć jeden wagon cztero lub więcej osiowy lub 2 wagony dwuosiowe. Jako wagonów ochronnych nie należy używać wagonów z towarami niebezpiecznymi, wagonów próżnych nie oczyszczonych po towarach niebezpiecznych, z ludźmi i z ładunkiem długich przedmiotów mogących ulec przesunięciu.

10. Wszystkie pojazdy kolejowe ze sprawnym hamulcem zespolonym znajdujące się w pociągu, powinny mieć włączone hamulce. Wyjątek stanowią hamulce wagonów z materiałami wybuchowymi oraz hamulce wagonów znajdujących się bezpośrednio przed i za wagonami z materiałami wybuchowymi, które powinny być wyłączone - z wyjątkiem hamulców wagonów wyposażonych w łożyska toczne, mających przepisowe blachy ochronne mocowane nie bezpośrednio do podłogi, mocny i bezpieczny dach, szczelny szalunek i podłogę oraz dobrze zamykające się drzwi i wywietrzniki.

11. Przewóz wojskowych towarów niebezpiecznych w zwartych składach odbywa się na podstawie odrębnych przepisów z zastosowaniem zasad podanych w niniejszej instrukcji.

12. Nieczynną lokomotywę lub inny pojazd kolejowy o masie własnej ponad 90 ton, albo wagon załadowany przesyłką wyjątkowo ciężką należy:
1) na odcinkach z niedozwoloną podwójną trakcją, jak również na odcinkach z dozwoloną podwójną trakcją, jeżeli pociąg prowadzą 2 lokomotywy - oddzielić od lokomotywy czynnej wagonami (najlepiej ładownymi), o łącznej długości co najmniej 50 m,
2) na odcinkach z dozwoloną podwójną trakcją, jeżeli pociąg prowadzi jedna lokomotywa - włączyć bezpośrednio za lokomotywą czynną,
3) od nieczynnej lokomotywy lub pojazdu kolejowego o masie własnej ponad 90 ton albo wagonu załadowanego przesyłką wyjątkowo ciężką - oddzielić innymi wagonami (najlepiej ładownymi) o łącznej długości co najmniej 50 m, Postanowienia punktów 1, 2 i 3 nie dotyczą przesyłania taboru specjalnego i przewozu przesyłek dokonywanych na podstawie odrębnych zarządzeń.

13. Tendry bez lokomotyw należy włączyć za lokomotywą ciągnącą lub za lokomotywą nieczynną, a jeżeli jest to niemożliwe z powodu braku zderzaków na jednej z czołownic - tender należy włączyć na koniec pociągu.

14. Żurawie kolejowe można włączyć do pociągu przy zachowaniu następujących warunków:
1) największa prędkość pociągu nie może przekraczać prędkości dopuszczalnej dla żurawia kolejowego,
2) żuraw powinien być w położeniu transportowym, ramię żurawia powinno być zwrócone przeciwnie do kierunku jazdy, opuszczone w dół, unieruchomione i zabezpieczone - w razie potrzeby żuraw może być przewożony z ramieniem zwróconym w kierunku jazdy, pod warunkiem uzyskania zgody Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK S.A., które ustala warunki przewozu,
3) z obu stron żurawia należy ustawić niekryte wagony ochronne - jeżeli konstrukcja żurawia na to nie pozwala, wagon ochronny należy ustawić od strony ramienia - nie dotyczy to żurawi kolejowych z hydraulicznym mechanizmem wysięgu.

15. Pojazd specjalny w stanie nieczynnym może być włączony do pociągu, w miejscu stosownie do napisu na tym pojeździe. Prędkość pociągu nie może przekraczać prędkości określonej na pojeździe specjalnym. Ruchome części (ramiona, skrzydła, podpory, wysięgniki, przenośniki, noże, żurawiki itp.) muszą być zabezpieczone przed samoczynnym zadziałaniem. Za właściwe przygotowanie pojazdu specjalnego do jazdy w składzie pociągu odpowiedzialna jest jednostka organizacyjna przekazująca ten pojazd do przewozu. Maszyny posiadające w swojej konstrukcji sprzęg samoczynny należy włączać w skład pociągu z wagonami ochronnymi (mającymi po jednym sprzęgu samoczynnym na czołownicach). Wagony techniczno - gospodarcze mogą być włączone w skład pociągu w dowolnym miejscu, o ile pozwala na to ich konstrukcja, w przeciwnym przypadku stosownie do napisów na taborze (zwracać uwagę na wytrzymałość sprzęgu śrubowego).
Jazda pociągu ze znajdującym się w składzie pojazdami specjalnymi powinna odbywać się z prędkością nie przekraczającą dozwolonej dla tego rodzaju pojazdów.

16. Przy formowaniu pociągu z wagonami z przekroczoną skrajnią należy przestrzegać następujących zasad:
1) jeśli zarządzono włączenie wagonu z makietą lub wagonu skrajniowego, to wagon ten powinien być oddzielony od lokomotywy wagonem o konstrukcji umożliwiającej obserwację przez konwojenta wagonu z makietą lub wagonu skrajniowego z nieczynnej kabiny lokomotywy. Za wagonem z makietą lub wagonem skrajniowym nie bliżej niż 100 metrów od wymienionych wagonów należy włączyć wagon z przekroczoną skrajnią,
2) jeżeli nie zarządzono włączenia wagonu z makietą lub wagonu skrajniowego to wagon z przesyłką przekraczającą skrajnię, powinien znajdować się bezpośrednio za lokomotywą,
3) między wagonem z przesyłką przekraczającą skrajnię, a wagonem z makietą lub wagonem skrajniowym nie powinny znajdować się wagony, które uniemożliwiałyby obserwację przesyłki przekraczającej skrajnię ze stanowiska konwojenta.

17. Skład pociągu na hamulcach zespolonych powinien mieć również wagony z czynnym hamulcem ręcznym lub postojowym w ilości określonej postanowieniami instrukcji obsługi i eksploatacji hamulców taboru kolejowego.

§ 24
Umieszczanie lokomotyw w pociągach

1. Lokomotywa pociągowa ciągnąca i przyprzęgowa powinny znajdować się na przodzie pociągu, a jeżeli jest to lokomotywa parowa, powinna być zwrócona przodem w kierunku jazdy.

2. Ustawienie lokomotyw na przodzie pociągu nie obowiązuje w następujących przypadkach:
1) jeżeli pchanie pociągu przewidziane jest w rozkładzie jazdy,
2) w pociągach cofanych na szlaku,
3) przy cofaniu lub przestawianiu pociągu na stacjach,
4) w pociągach ratunkowych, służbowych, roboczych i z pługiem odśnieżnym,
5) w pociągach obsługujących bocznice, na których nie ma możliwości przestawiania lokomotywy,
6) w pociągach pasażerskich wahadłowych, kursujących do miejsca, w którym nie ma możliwości przestawienia lokomotywy,
7) w pociągach pasażerskich, w których wagon znajdujący się na przodzie posiada urządzenie do zdalnego sterowania pojazdem trakcyjnym,
8) w pociągach kursujących do miejsca przesiadania lub wypadku na szlaku.

3. Do pociągu mogą być użyte nie więcej niż dwie lokomotywy ciągnące i jedna lokomotywa popychająca. W przypadkach wyjątkowych Centrum Kierowania PKP PLK S.A. może zezwolić na użycie dwóch lokomotyw popychających.

4. Pomiędzy lokomotywy ciągnące nie wolno wstawiać wagonów z wyjątkiem jazd doświadczalnych i pociągów roboczych kursujących po torze zamkniętym.

5. W pociągach próbnych, inspekcyjnych i obsługujących bocznice na każdorazowe zarządzenie Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK SA na wniosek zainteresowanego zakładu, lokomotywa pociągowa może być ustawiona w dowolnym miejscu.

6. Lokomotywy nieczynne należy przesyłać pociągami towarowymi lub mieszanymi przy zachowaniu następujących warunków:
1) nieczynną lokomotywę należy włączać do pociągów kursujących z prędkością nie większą niż ustalono dla tej lokomotywy,
2) przy przesyłaniu nieczynnych lokomotyw należy stosować postanowienia § 23 ust. 12,
3) przesyłane lokomotywy powinny być zdatne do ruchu,
4) wszystkie nieczynne lokomotywy powinny posiadać czynne hamulce zespolone i być włączone w przewód główny hamulca,
5) nieczynne lokomotywy powinny być odpowiednio przygotowane do jazdy (zgodnie z dokumentacją techniczno - ruchową), a na widocznym miejscu powinny znajdować się tabliczki z napisem dozwolonej prędkości i drogi przewozu,
6) konieczność obsadzenia i dozorowania nieczynnego pojazdu trakcyjnego określa przewoźnik. Wyjątkowo pojedyncze lokomotywy elektryczne, spalinowe i wagony spalinowe mogą być przesyłane (na odcinkach z dozwoloną podwójną trakcją) pociągami pasażerskimi bezpośrednio za lokomotywą ciągnącą, przy zachowaniu warunków określonych w pkt 1, 3, 4, 5 i 6.

7. W przypadku uszkodzenia (usterki) lokomotywy pociągowej uniemożliwiającego wytwarzanie siły pociągowej, lokomotywa ta może jechać dalej w składzie pociągu w stanie nieczynnym bezpośrednio za lokomotywą zastępczą, o ile warunki techniczno - ruchowe tego nie zabraniają.

8. W razie potrzeby przesłania lokomotywy luzem na odcinku względnie szlaku, na którym wykorzystana jest pełna przepustowość, a podwójna trakcja jest niedozwolona, lokomotywę można włączyć na koniec pociągu towarowego, jeżeli prędkość konstrukcyjna tej lokomotywy nie jest mniejsza od prędkości pociągu. Lokomotywa ta jako doprzęg powinna być sprzęgnięta z pociągiem i połączona z hamulcem zespolonym pociągu oraz właściwie osygnalizowana.

9. Nieczynne lokomotywy o mocy mniejszej niż 230 kW (300 KM) można za zgodą Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK SA przesyłać pociągami towarowymi o prędkości nie większej niż 60 km/h, a włączać je należy możliwie w końcu pociągu (o ile to możliwe na 3 lecz nie dalej niż na 5 miejscu od końca). Lokomotywy te nie mogą znajdować się w pociągu popychanym lub pchanym.

§ 25
Ustalanie długości i masy pociągu

1. Jako długość pociągu przyjmuje się długość jego składu bez czynnych lokomotyw (z tendrami). Długość pociągu określa się w metrach.

2. Długość pociągu zależna jest od rodzaju pociągu, istniejących warunków technicznych na stacjach i szlakach oraz rodzaju hamulców.

3. Pociąg pasażerski może mieć zasadniczo długość do 300 m, dostosowaną do długości peronów na stacjach i przystankach osobowych, na których według rozkładu jazdy pociąg się zatrzymuje. Większą długość, lecz nie więcej niż 400 m pociąg pasażerski może mieć pod następującymi warunkami:
1) długość peronów na stacjach i przystankach osobowych, na których według rozkładu jazdy pociąg się zatrzymuje, jest odpowiednia,
2) hamulec jest szybkodziałający tj. wszystkie czynne hamulce wagonowe nastawione są w położeniu "P" lub "R",
3) wszystkie wagony mają zderzaki pierścieniowe, elastomerowe lub z przekładkami gumowymi.
Większą długość niż 400 m pociąg pasażerski może mieć tylko za zezwoleniem Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK SA.

4. Pociąg towarowy, którego hamulec jest:
1) wolnodziałający - może mieć zasadniczo 600 m, zależnie od długości torów stacyjnych, na które przyjmuje się ten pociąg.
2) większą długość, lecz nie więcej niż 750 m, pociąg towarowy może mieć pod następującymi warunkami:
a) długość torów stacyjnych, na które przyjmuje się ten pociąg jest odpowiednia,
b) miarodajne pochylenia na szlakach nie przekraczają 12%o,
c) pociąg prowadzony jest na hamulcach zespolonych,
3) szybkodziałający - może mieć zasadniczo 300 m.
Większą długość niż podano w pkt 1 i 2 pociąg towarowy może mieć tylko za zezwoleniem Centrum Kierowania Przewozami PKP PLK SA.

5. Dopuszczalną długość pociągów pasażerskich i towarowych na poszczególnych odcinkach należy podawać w stosownych dodatkach do wewnętrznego rozkładu jazdy.

6. Długość pociągu w metrach należy ustalić na podstawie napisów na taborze kolejowym włączonym do składu pociągu lub według długości oznaczonej na torach odjazdowych (kierunkowych). Do obliczenia długości pociągu w metrach należy przyjmować długość taboru kolejowego ze zderzakami.

7. Masa ogólna pociągu jest sumą masy brutto wszystkich jednostek taboru znajdujących się w składzie pociągu bez czynnych pojazdów trakcyjnych. Wyjątek stanowią:
1) pociągi pasażerskie kursujące z prędkością większą niż 120 km/h,
2) pociągi, w których masa składu pociągu jest mniejsza niż 200 t,
w których do masy ogólnej dolicza się również masę własną czynnego pojazdu trakcyjnego.

8. Masa brutto jednostki taboru jest sumą masy własnej (tary) i masy ładunku (netto).

9. Masę ładunku określa się na podstawie nalepek kierunkowych lub dokumentów przewozowych.

10. W pociągach pasażerskich masę brutto wagonu przyjmuje się według znaku zawierającego dane o masie własnej, masie brutto i liczbie miejsc siedzących, umieszczonego w dolnej części ściany bocznej wagonu. W przypadku braku tego znaku, masą brutto wagonu określa się dodając do masy własnej podanej na ścianie bocznej wagonu, średnią masę obciążenia wagonu podaną w tabeli:

* także dla wagonów z miejscami do leżenia

11. Masa ogólna pociągu nie powinna być większa od ustalonego obciążenia lokomotywy czynnej, wyznaczonej do prowadzenia tego pociągu. Obciążenie lokomotywy czynnej dla każdego pociągu wskazane jest w rozkładzie jazdy.