Rozdział l
POSTANOWIENIA OGÓLNE

§ l.
Zakres stosowania instrukcji

1. Postanowienia instrukcji dotyczą pracowników obsługujących przejazdy kolejowe i przejścia dla pieszych, pracowników związanych bezpośrednio z prowadzeniem ruchu pociagów i pracą manewrową, osoby nadzorujące i kierujące pracą dróżników przejazdowych oraz osoby odpowiedzialne za stan i sprawność działania urządzeń na przejazdach i przejściach na liniach kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.

2. Niniejsza instrukcja w określonym zakresie obowiązuje :
1) pracowników obsługujących wyłącznie przejazdy kolejowe lub przejścia dla pieszych,
2) pracowników wykonujących dodatkowo czynności związane z obsługą przejazdu kolejowego lub przejścia dla pieszych,
3) pracowników wyznaczonych do tymczasowego strzeżenia przejazdu kolejowego na skutek:
a) wystąpienia nieprawidłowości w działaniu samoczynnej sygnalizacji przejazdowej,
b) wystąpienia nieprawidłowości w działaniu urządzeń zabezpieczenia ruchu na przejazdach obsługiwanych z odległości lub zdalnie,
c) konieczności zmiany sposobu zabezpieczenia przejazdu kolejowego ze względu na zmienione warunki ruchu lub warunki miejscowe, przejściowego wzmożenia lub utrudnienia ruchu drogowego lub kolejowego, albo pogorszenia warunków widoczności,
d) wprowadzenia ruchu jednotorowego dwukierunkowego lub zmiany kierunku jazdy na łącznicy jednotorowej o normalnie jednokierunkowym ruchu, jeżeli przejazdy kolejowe bez rogatek i bez sygnalizacji świetlnej lub przejścia bez obsługiwanego urządzenia zabezpieczającego nie odpowiadają wymaganym warunkom widoczności dla jazdy po torze, który nie był przeznaczony dla danego kierunku jazdy,
e) wprowadzenia ruchu jednotorowego dwukierunkowego lub zmiany kierunku jazdy na łącznicy jednotorowej o normalnie jednokierunkowym ruchu, jeżeli samoczynne urządzenia zabezpieczenia ruchu na przejazdach kolejowych lub przejściach nie wyposażone są w urządzenia oddziaływania dla takiego kierunku jazdy pociągu.
4) pracowników wykonujących czynności związane z kierowaniem ruchem drogowym w strefie przejazdu kolejowego na czas wykonywania :
a) pracy manewrowej,
b) robót w strefie oddziaływania urządzeń samoczynnej sygnalizacji przejazdowej.

3. Pracownicy, o których mowa w ust. 2 pkt. 1, 2 i 3, zwani są dalej dróżnikami przejazdowymi.

4. Zakres obowiązków wynikających z niniejszej instrukcji dla pracowników wymienionych w ust. 2 należy określić w regulaminie obsługi przejazdu kolejowego lub przejścia dla pieszych oraz właściwych regulaminach technicznych.

§ 2.
Znajomość instrukcji i przepisów

l. Dróżnik przejazdowy powinien znać i przestrzegać postanowienia zawarte w :
1) regulaminie pracy ,
2) regulaminie obsługi przejazdu kolejowego lub przejścia dla pieszych,
3) przepisach i instrukcjach :
a) instrukcji obsługi przejazdów kolejowych,
b) instrukcji o prowadzeniu ruchu pociągów,
c) instrukcji sygnalizacji,
d) warunkach technicznych utrzymania nawierzchni na liniach kolejowych.
4) rozporządzeniach :
a) w sprawie kierowania ruchem drogowym,
b) w sprawie znaków i sygnałów drogowych.

2. Znajomość przepisów, instrukcji i rozporządzeń wymienionych w ust. 1 pkt 3 i 4 obowiązuje pracowników, o których mowa w § 1, w zakresie zagadnień które są związane bezpośrednio z powierzonymi im obowiązkami.

§ 3.
Wymagania kwalifikacyjne, zdrowotne i doskonalenie zawodowe

1. Wymagania kwalifikacyjne i zdrowotne na stanowisko dróżnika przejazdowego określa rozporządzenie ministra właściwego ds. transportu.

2. Dróżnik przejazdowy obowiązany jest uczestniczyć w doskonaleniu zawodowym organizowanym przez pracodawcę w wyznaczonych przepisami okresach.

3. Wymagania oraz uprawnienia w zakresie kierowania ruchem drogowym na przejeździe kolejowym określa rozporządzenie ministra właściwego ds. administracji i spraw wewnętrznych.

§ 4.
Nadzór i podległość

1. Pracownik pełniący czynności dróżnika przejazdowego wykonuje polecenia dyżurnych ruchu oraz pracowników posterunków nastawczych w okręgu którego znajduje się przejazd kolejowy, w zakresie bezpieczeństwa ruchu kolejowego.

2. Nadzór nad pracą dróżników przejazdowych pełnią właściwi personalnie dla nich przełożeni oraz pracownicy nadzoru technicznego w zakresie utrzymania przejazdu (urządzeń sterowania ruchem, łączności, nawierzchni kolejowej i drogowej) .

§ 5.
Wyposażenie posterunku dróżnika przejazdowego

1. Na posterunku dróżnika przejazdowego powinny znajdować się:
1) dziennik pracy dróżnika przejazdowego (załącznik 1 do instrukcji),
2) wyciąg z obowiązuącego rozkładu jazdy pociągów ( załącznik 2 do instrukcji),
3) regulamin obsługi przejazdu kolejowego lub przejścia dla pieszych ( załącznik 3 do instrukcji),
4) dziennik uszkodzeń urządzeń łączności,
5) książka kontroli urządzeń srk,
6) instrukcje :
a) instrukcja obsługi przejazdów kolejowych,
b) instrukcja sygnalizacji,
c) wyciąg z instrukcji o prowadzeniu ruchu pociągów w części dotyczącej dróżnika przejazdowego,
d) instrukcje obsługi urządzeń na danym przejeździe.
7) przedmioty i materiały wymienione w załączniku 4 do instrukcji.

2. Zegary stanowiące wyposażenie posterunków powinny być synchronizowane (regulowane) w sposób uzależniony od przyjętego rozwiązania wskazywania czasu.

3. Dróżnik przejazdowy powinien dbać o wyposażenie posterunku. Sprzęt, narzędzia, przybory sygnalizacyjne i materiały powinien przechowywać w miejscach na to przeznaczonych i zabezpieczonych przed kradzieżą i uszkodzeniem. Sprzęt i narzędzia powinien konserwować (dokonywać drobnych napraw), auszkodzone zgłaszać do wymiany.

§ 6.
Ogólne obowiązki dróżnika przejazdowego

1. Do obowiązków dróżnika przejazdowego należy :
1) czuwanie nad bezpieczeństwem ruchu na przejeździe lub przejściu dla pieszych ,
2) strzeżenie przejazdu i kierowanie ruchem drogowym w strefie przejazdu,
3) obsługa urządzeń zabezpieczenia ruchu na przejeździe lub przejściu,
4) obserwowanie terenu w obszarze skrzyżowania drogi i linii kolejowej,
5) prowadzenie na bieżąco dokumentacji techniczno - ruchowej,
6) utrzymywanie porządku i czystości na przejeździe lub przejściu dla pieszych.

2. W razie potrzeby zabrania z posterunku dokumentacji przełożony lub upoważniona przez niego osoba powinna przed jej zabraniem dostarczyć nowy druk. Wykorzystane druki należy przechowywać zgodnie z odnośnymi przepisami.

3. Dróżnicy przejazdowi obsługujący przejazdy obowiązani są obserwować przejeżdżające pociągi i zgłaszać dyżurnym ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych oraz zainteresowanym dróżnikom przejazdowym zauważone nieprawidłowości takie jak :
brak sygnału końcowego lub niewłaściwe osygnalizowanie pociągu, brak zderzaka, grzanie się czopów osi zestawu kołowego pojazdu kolejowego, silne rytmiczne uderzenia kół o szyny, iskrzenie od zahamowanych lub jadących na poślizgu kół pojazdów kolejowych, odgięte lub zwisające części wagonowe, przechylone pudła wagonowe, uszkodzenia sieci trakcyjnej na przejeździe lub w jego pobliżu (np.: połamane odbieraki prądu uderzające o przewody sieci i powodujące silne iskrzenie; kolizje z pojazdami drogowymi i przekroczenie skrajni, zerwane przewody lub złamane słupy trakcyjne), usterki w torze a także występki chuligańskie lub czyny zbrodnicze zagrażające zdrowiu i życiu ludzkiemu .
W razie wystąpienia sytuacji zagrażających bezpieczeństwu ruchu takich jak :
1) pęknięcie szyny, deformacja toru lub przeszkody znajdującej się na torze,
2) grzanie się czopa osi,
3) pożar,
4) odgięte części pojazdu kolejowego grożące starciem się z pociągami jadącymi po sąsiednim torze lub obiektami znajdującymi się przy torze,
5) wlokąca się lub zwisająca część pojazdu kolejowego lub ładunku,
6) zagrożenie spadnięcia ładunku,
7) wykolejenie,
8) inne nieprawidłowości, które według oceny dróżnika mogą być przyczyną wykolejenia (przechylenie wagonu, przesunięty ładunek itp.),
dróżnik przejazdowy powinien pociąg zatrzymać, a jeżeli tego nie może uczynić, powinien niezwłocznie powiadomić, o konieczności zatrzymania pociągu, pracownika następnego posterunku ruchu lub dróżnika przejazdowego, informując go o zauważonej nieprawidłowości. O przyczynie zatrzymania pociągu dróżnik powinien powiadomić drużynę zatrzymanego pociągu oraz dyżurnych ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych. Zgłoszone informacje o nieprawidłowościach w pociągu lub fakt zatrzymania pociągu, z podaniem przyczyny, należy odnotować w dzienniku pracy dróżnika przejazdowego.

4. Oprócz swoich podstawowych czynności dróżnik przejazdowy obowiązany jest:
1) czuwać nad przestrzeganiem ładu i porządku,
2) chronić mienie kolejowe,
3) udzielać, przed przybyciem lekarza, doraźnej pomocy osobom które uległy wypadkom w zakresie posiadanych umiejetności i dostępnych środków.

5. Załączać i wyłączać oświetlenie na przejeździe w czasie podanym w załączniku 5 do instrukcji, jeżeli nie zostało ono załączone automatycznie.

6. Pracownicy, którym powierzono dodatkowo lub tymczasowo wykonywanie czynności obsługi przejazdu lub przejścia dla pieszych mogą być zwolnieni z części obowiązków wynikających z postanowień niniejszej instrukcji.

§ 7.
Współpraca z pracownikami jednostek kolejowych

1. Dróżnik przejazdowy powinien współpracować z pracownikami jednostek zajmujących się eksploatacją, utrzymaniem infrastruktury kolejowej oraz ochrony mienia kolejowego (Straży Ochrony Kolei).

2. Dróżnik przejazdowy powinien przyjąć zgłaszane spostrzeżenia i informacje o nieprawidłowościach w torze, w podtorzu lub urządzeniach kolejowych i o zdarzeniach tych powiadomić dyżurnych ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych oraz wykonać wydane przez nich dyspozycje.

§ 8.
Współpraca z instytucjami oraz osobami postronnymi

1. Dróżnik przejazdowy powinien współdziałać, z funkcjonariuszami : Straży Pożarnej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Policji, Wojska Polskiego i Straży Granicznej wykonujących swoje obowiązki na terenie kolejowym.

2. W razie zwrócenia się osób trzecich (postronnych) o ewentualną pomoc (np. usunięcie unieruchomionego na przejeździe pojazdu) dróżnik przejazdowy powinien takiej pomocy udzielić a w koniecznych sytuacjach osłonić przeszkodę i powiadomić o tym niezwłocznie dyżurnych ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych oraz postępować zgodnie z ich poleceniami.

3. W stosunku do osób postronnych dróżnik przejazdowy powinien być uprzejmy, żądać jednak od nich stanowczo stosowania się do obowiązujących przepisów, w razie zaś odmowy zastosowania się do nich, zwrócić się o pomoc do organów Policji lub Straży Ochrony Kolei za pośrednictwem dyżurnych ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych.

§ 9.
Znajomość sygnałów i urządzeń

1. Dróżnik przejazdowy powinien:
1) znać zastosowanie i sposób posługiwania się:
a) kolejowymi sygnałami drogowymi zgodnie z instrukcją sygnalizacji,
b) znakami drogowymi związanymi z organizacją ruchu na przejazdach kolejowych.
2) umieć rozpoznawać sygnały na pojazdach kolejowych, dawane przez drużynę pociągową, dawane w razie rozerwania się pociągu oraz alarmowe,
3) umieć rozpoznawać sygnały na sygnalizatorach, które są w zasięgu jego widoczności oraz dotyczące zamknięcia torów i dawane przy manewrach.

2. Dróżnik przejazdowy powinien umieć obsługiwać wszystkie zainstalowane na przejeździe urządzenia zabezpieczenia ruchu oraz urządzenia łączności. Znajomość obsługi musi obejmować również sytuacje awaryjne, w razie wystąpienia nieprawidłowości w pracy tych urządzeń.

3. Dróżnik przejazdowy powinien posiadać niezbędne wiadomości z zakresu konstrukcji i utrzymania toru, stosowanych materiałów nawierzchniowych i narzędzi oraz umiejetność wykonywania drobnych robót naprawczych, w tym zabezpieczenia pękniętej szyny.

4. Wszelkie utrudnienia związane z obsługą urządzeń, dróżnik przejazdowy powinien zgłaszać dyżurnemu ruchu posterunku zapowiadawczego.

§ 10.
Pełnienie dyżuru przez dróżnika przejazdowego i jego zastępstwo

1. Dróżnik przejazdowy powinien zgłosić się do pracy, w wyznaczonym przez przełożonego miejscu pracy, wypoczęty i w czasie umożliwiającym punktualne rozpoczęcie pracy (rozpoczęcie dyżuru).

2. Przyjęcie dyżuru przez dróżnika przejazdowego winno być poprzedzone przekazaniem przez zdającego:
1) informacji i poleceń otrzymanych od dyżurnych ruchu oraz przełożonego, które są nadal aktualne jak również własnych spostrzeżeń mających wpływ na dalszy przebieg dyżuru,
2) wyposażenia posterunku.

3. Fakt przekazania oraz objęcia dyżuru powinien być odnotowany w dzienniku pracy dróżnika przejazdowego.

4. Dróżnik przejazdowy wykonuje powierzone czynności zgodnie z przydziałem pracy ustalonym regulaminem obsługi przejazdu kolejowego.

5. Dróżnikowi przejazdowemu podczas pracy nie wolno oddalać się ze swego posterunku bez zezwolenia dyżurnych ruchu sąsiednich posterunków zapowiadawczych, z wyjątkiem sytuacji nadzwyczajnych, np.: w czasie zbiegnięcia wagonów, pożaru, konieczności osygnalizowania przeszkody w torze i jej usuwania, znalezienia ludzi rannych lub zwłok ludzkich.
Przed oddaleniem się z posterunku dróżnik przejazdowy powinien zamknąć rogatki i przy mechanicznych urządzeniach nastawczych unieruchomić korby wind łańcuchem lub linką, zamykając ich obwód kłódką, a przy nastawianych elektrycznie, uniemożliwić otwarcie rogatek osobom postronnym, w sposób określony w regulaminie obsługi przejazdu.

6. W czasie pełnienia dyżuru dróżnik przejazdowy nie może, bez pozwolenia przełożonego, przekazać swych czynności innemu pracownikowi.

7. Dróżnikowi przejazdowemu nie wolno opuszczać miejsca pracy przed przekazaniem dyżuru swojemu następcy, a także po zaistnieniu wypadku na przejeździe lub w jego rejonie bez zgody właściwego dyżurnego ruchu lub przełożonego, za wyjątkiem przypadków podanych w ust. 5 i 8.

8. Jeśli w trakcie pełnienia dyżuru nastąpi nagła niemożność pełnienia obowiązków wskutek choroby lub innej poważnej przyczyny, dróżnik przejazdowy powinien zamknąć przejazd a następnie powiadomić o tym niezwłocznie dyżurnego ruchu oraz swojego przełożonego za pośrednictwem dyżurnego i przekazać pracownikowi zastępującemu go swe czynności wraz z wyposażeniem posterunku.

9. Jeżeli przełożony nie wyznaczy pracownika zastępującego do pełnienia czynności dróżnika, to opuszczający przejazd winien zabezpieczyć ruch na przejeździe oraz mienie w sposób podany w regulaminie obsługi przejazdu lub według wskazań wydanych osobiście lub telefonicznie przez przełożonego. Polecenia należy odnotować w dzienniku pracy dróżnika przejazdowego.

10. Dróżnik przejazdowy nie może zezwalać na przebywanie osób postronnych w pomieszczeniu dróżnika.

11. W czasie pełnienia dyżuru dróżnikowi nie wolno zajmować się czynnościami nie wchodzącymi w zakres jego obowiązków.

12. Dróżnik przejazdowy obowiązany jest używać w czasie pełnienia dyżuru przydzielonych środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego.

13. W razie niemożności zgłoszenia się do pracy, pracownik powinien zawiadomić o tym swojego przełożonego. Zawiadomienie to, powinno być przekazane w czasie określonym odpowiednimi przepisami.