Rozdział III
Postępowanie przy przewozie towarów niebezpiecznych

§14.
Zasady zestawiania pociągów z wagonów zawierających towary niebezpieczne

1. Za zestawienie pociągu przewożącego towary niebezpieczne odpowiada przewoźnik.

2. Przesyłki towarów niebezpiecznych przewozi się pociągami towarowymi, wyjątek stanowią przesyłki ekspresowe, do których są dopuszczone tylko materiały i przedmioty wyraźnie przewidziane w dziale 3.2 tabela A kolumna 19 Regulaminu RID przez przepisy specjalne oznaczone kodem literowo-cyfrowym rozpoczynającym się literami "CE" i tylko w ilościach oraz na zasadach określonych w dziale 7.6 RID.

3. Wagony z towarami niebezpiecznymi oraz wagony próżne nie czyszczone po tych towarach powinny być rozmieszczone w składzie pociągu zgodnie z przepisami wewnętrznymi przewoźnika wykonującego dany przewóz.

4. Przewóz wojskowych towarów niebezpiecznych odbywa się na podstawie odrębnych przepisów, z zastosowaniem zasad podanych w niniejszej instrukcji.

5. Przy przewozie wagonów z materiałami wybuchowymi lub przedmiotami z materiałami wybuchowymi należy stosować odległości ochronne wg zasad określonych w podrozdziale 7.5.3 Regulaminu RID, tj. każdy wagon lub kontener wielki, załadowany materiałami lub przedmiotami klasy 1 i oznakowany dużymi nalepkami ostrzegawczymi nr 1, 1.5 lub 1.6 powinien być oddzielony odległością ochronną od wagonów lub kontenerów wielkich oznaczonych dużymi nalepkami nr 2.1,3, 4.1,4.2, 4.3, 5.1 lub 5.2.
Odległości ochronnej nie mogą zapewniać wagony z ludźmi oraz wagony z otwartym źródłem ognia.

6. W pociągach, do których włączono wagony z towarem niebezpiecznym, ostatni i przedostatni pojazd kolejowy powinien mieć czynny hamulec zespolony.

7. Wagony załadowane materiałami wybuchowymi i przedmiotami z materiałami wybuchowymi powinny być sprzęgnięte ze sobą i z wagonami stanowiącymi odległości ochronne w taki sposób, aby zderzaki były naciśnięte (tak jak dla pociągów pasażerskich).

8. Hamulce wagonów z materiałami wybuchowymi oraz hamulce wagonów znajdujących się bezpośrednio przed i za wagonami z materiałami wybuchowymi powinny być wyłączone. Hamulce tych wagonów nie muszą być wyłączone, jeżeli wagony te są wyposażone w łożyska toczne, mają blachy ochronne mocowane nie-bezpośrednio do podłogi, mocny i bezpieczny dach, szczelne ściany i podłogę oraz dobrze zamykające się drzwi i przewietrzniki.

9. Wagony cysterny przeznaczone do przewozu gazów klasy 2 powinny posiadać zestawy kołowe bezobręczowe.

10.Jeżeli wagony z materiałami i przedmiotami wybuchowymi, żrącymi lub trującymi jak również z gazami sprężonymi, skroplonymi albo rozpuszczonymi pod ciśnieniem są konwojowane, to wagon dla konwojenta powinien znajdować się przed wagonami z ładunkiem niebezpiecznym (patrząc w kierunku jazdy).

11.Towary niebezpieczne zapalne w wagonach otwartych powinny być przykryte oponami, za wyjątkiem przypadków określonych w RID/Zał. 2 do SMGS.

12.Do pociągów, do których włączono wagony załadowane towarem niebezpiecznym - nie wolno włączać żadnego wagonu za końcowym wagonem hamulcowym.

§15.
Technika pracy manewrowej z wagonami zawierającymi towary niebezpieczne

1. Kierującym manewrami wagonów z towarem niebezpiecznym jest wyznaczony pracownik przewoźnika, zwany dalej "kierownikiem manewrów".

2. Kierownik manewrów powinien poinformować drużynę manewrową i trakcyjną oraz dyżurnego ruchu PKP PLK S.A. o wykonywaniu manewrów wagonami z towarami niebezpiecznymi, w celu zachowania szczególnej ostrożności.

3. Przed rozpoczęciem manewrowania wagonami załadowanymi towarami niebezpiecznymi drużyna manewrowa winna sprawdzić, czy:
1) okna, pokrywy, zawory, spusty są szczelnie zamknięte;
2) nie ma usypów, wycieków lub innego rozszczelnienia jednostki transportowej.

4. W czasie prac manewrowych wagonów z materiałami i przedmiotami wybuchowymi należy stosować zasadę, aby każdy wagon lub kontener wielki, załadowany materiałami lub przedmiotami klasy 1 i oznakowany dużymi nalepkami ostrzegawczymi nr 1, 1.5 lub 1.6 był oddzielony odległością ochronną od wagonów lub kontenerów wielkich oznaczonych dużymi nalepkami nr 2.1, 3, 4.1, 4.2, 4.3, 5.1 lub 5.2.
Odległości ochronnej nie mogą zapewniać wagony z ludźmi oraz wagony z otwartym źródłem ognia.

5. W wagonach z materiałami wybuchowymi i przedmiotami z materiałem wybuchowym oraz zapalnymi ani w pobliżu takich wagonów nie wolno palić tytoniu, rozpalać ognia, ani też zbliżać się do nich z nieosłoniętym źródłem ognia.

6. Zabrania się używania lokomotyw parowych do wykonywania manewrów wagonów z towarami niebezpiecznymi.

7. Prędkość jazd manewrowych z wagonami z towarem niebezpiecznym nie może przekraczać 10 km/h, z wyjątkiem zastrzeżonym w ust. 8.

8. Prędkość jazd manewrowych wagonów z towarem niebezpiecznym, oznaczonych nalepkami ostrzegawczymi nr 8 i 15 oraz cystern oznaczonych pasem koloru pomarańczowego zgodnie z RID lub cystern kolei 1520/1524 mm oznaczonych kolorowymi pasami wzdłuż części cylindrycznej zbiornika zgodnie Zał. 2 do SMGS, nie powinna przekraczać 5 km/h, o ile regulamin techniczny nie przewiduje dalszego zmniejszenia prędkości.

9. Zabrania się staczania i odrzutu wagonów:
1) oznaczonych nalepkami ostrzegawczymi nr 8 i nr 15;
2) cystern oznaczonych pasem koloru pomarańczowego zgodnie z RID oraz cystern kolei 1520/1524 mm oznaczonych kolorowymi pasami wzdłuż części cylindrycznej zbiornika zgodnie Zał. 2 do SMGS.
Wykonywanie manewrów z tymi wagonami musi odbywać się metodą odstawczą.

10.Ograniczenie prędkości manewrowania oraz zakaz staczania i odrzutu wagonów, o których mowa w ust. 7, 8 i 9 nie dotyczy próżnych oczyszczonych jednostek transportowych po towarze niebezpiecznym.

11.Wagony oznaczone nalepką nr 13 mogą być odrzucane i staczane pod warunkiem, że odprzęg będzie hamowany dobrze działającym ręcznym hamulcem wagonowym, a jeżeli to jest niemożliwe dwoma płozami hamulcowymi.

12.Wagony załadowane materiałami i przedmiotami wybuchowymi powinny być sprzęgnięte ze sobą i z wagonami stanowiącymi odległość ochronną tak jak podczas zestawiania pociągów o których mowa w 14 ust. 7.

§16.
Dozorowanie przesyłek towarów niebezpiecznych

1. Wagony z przesyłkami towarów niebezpiecznych wysokiego ryzyka należy przewozić pociągami towarowymi w sposób gwarantujący jak najmniejszą liczbę postojów, prac manewrowych i najszybszy dowóz do stacji przeznaczenia.

2. Organizacja oraz pełna odpowiedzialność za powierzoną przesyłkę podczas przewozu koleją towarów niebezpiecznych spoczywa na przewoźniku kolejowym. Przewoźnik kolejowy lub nadawca zapewnia na własny koszt dozór przesyłek klasy 7 RID/Zał. 2 do SMGS (materiały promieniotwórcze), a przy towarach pozostałych klasy może zapewnić dozór przesyłek.
Osoba dozorująca może przebywać w wagonie wraz z przesyłką (o ile warunki i bezpieczeństwo osoby na to zezwalają), bądź w oddzielnym wagonie.

3. Osoba dozorująca powinna posiadać właściwe zezwolenie do przebywania na obszarze kolejowym zarządcy infrastruktury, zgodnie z postanowieniami Regulaminu przydzielania tras pociągów .

§17.
Postępowanie przy przewozie towarów niebezpiecznych wysokiego ryzyka (TWR)

1. W celu zminimalizowania możliwości kradzieży lub niewłaściwego użycia towarów niebezpiecznych wysokiego ryzyka (TWR) ich przewóz podlega śledzeniu, polegającym na:
1) przekazywaniu informacji o nadaniu TWR do przewozu pomiędzy przewoźnikiem a zarządcą infrastruktury kolejowej;
2) sprawowaniu nadzoru nad wagonami z TWR;
3) przekazywaniu informacji pomiędzy pracownikami sąsiednich posterunków ruchu zarządcy infrastruktury o przejeździe pociągu z TWR;
4) odnotowywaniu w stosownych dokumentach informacji o przejeździe pociągu z TWR;
5) przekazywaniu przez pracowników posterunków ruchu do jednostek SOK informacji o postojach oraz ewentualnych zagrożeniach;
6) przekazywaniu przez dyżurnego ruchu PKP PLK S.A. właściwym pracownikom wyznaczonym regulaminem technicznym, informacji o przybyciu przesyłki z TWR w pociągu do stacji przeznaczenia.

2. Śledzenie przewozu TWR nie obejmuje prowadzenia szczegółowych rejestrów przesyłek z towarami niebezpiecznymi, ze względu na konieczność ograniczenia dostępu osób niepowołanych do informacji o rodzajach i trasach przewozu TWR.

3. Dla zapewnienia szybkiego obiegu informacji i sprawowania nadzoru nad przesyłkami TWR w procesie przewozu tych towarów, należy zapewnić przekazywanie informacji pomiędzy przewoźnikiem i zarządcą infrastruktury kolejowej. Procedury postępowania z przesyłkami towarów TWR z dostosowaniem do warunków lokalnych, zawarte są w "Planach zapewnienia bezpieczeństwa" dla towarów wysokiego ryzyka, sporządzonych zgodnie z postanowieniami działu 1.10 RID/Zał. 2 do SMGS.

4. Nadzór nad wagonami z TWR sprawują wyznaczeni pracownicy przewoźnika i zarządcy infrastruktury kolejowej.

5. Sprawowanie nadzoru polega na obserwacji wzrokowej rejonu stacji, sprawdzaniu przez personel posterunku ruchu, czy na stacji nie występują niepokojące zjawiska. Dla uruchomienia, przyjęcia pociągu wybiera się tor (zgodnie z regulaminem technicznym przeznaczony do odprawiania, postoju i przyjmowania wagonów z towarami niebezpiecznymi) położony w widocznym z posterunku miejscu (nocą - w miarę możliwości oświetlony). Wszelkie zauważone nieprawidłowości należy niezwłocznie zgłosić do terenowej jednostki SOK.

6. W celu zminimalizowania postoju wagonów z TWR należy stosować zasadę włączania ich do pociągów najwcześniej odjeżdżających ze stacji w danej relacji.

7. Przekazywanie informacji i sprawowanie nadzoru podczas realizacji przewozu TWR polega na:
1) w procesie planowania dyspozytorskiego wyznaczony pracownik przewoźnika powiadamia dyspozytora ds. planowania produkcji właściwej terytorialnie Ekspozytury Zarządzania Ruchem Kolejowym PKP PLK S.A. o zamiarze włączenia do pociągu wagonów z TWR, podając numery UN towarów i ilość wagonów w celu wprowadzenia tych danych do elektronicznego Systemu Ewidencji Pracy Eksploatacyjnej (SEPE), przewoźnicy mający dostęp do SEPE są zobowiązani do wprowadzania informacji o wagonach z TWR;
2) dyspozytor ds. planowania produkcji po zaakceptowaniu planowania przez wszystkie Ekspozytury Zarządzania Ruchem Kolejowym PKP PLK S.A. na drodze przewozu, przekazuje informacje do dyspozytora Komendy Regionalnej SOK o zamiarze włączenia do pociągu wagonów z przesyłkami TWR, podając numer pociągu;
3) dyspozytor Komendy Regionalnej Straży Ochrony Kolei wpisuje dane z planowania dyspozytorskiego zawartego w SEPE do prowadzonej dokumentacji służbowej (książki wydarzeń), a następnie przekazuje je komendantowi zmiany (dyżurnemu zmiany) jednostki SOK, na terenie którego pociąg rozpoczyna bieg;
4) po zestawieniu składu pociągu, na stacjach nadania, granicznych (zmiany systemu) i przełączania wyznaczony pracownik przewoźnika informuje dyżurnego ruchu PKP PLK S.A. o numerze pociągu i liczbie wagonów z TWR włączonych do pociągu z określeniem numerów UN tych towarów, dyżurny ruchu o powyższym powiadamia dyspozytora liniowego potwierdzając wyniki planowania oraz terytorialnie właściwą jednostkę SOK;
5) dyspozytor liniowy ekspozytury prowadzi nadzór nad przejazdem pociągu z wagonami z TWR, na podstawie informacji zawartych w systemie SEPE;
6) informacja o włączeniu wagonu z TWR do pociągu przekazywana jest pomiędzy dyspozytorem liniowym ekspozytury a dyżurnym ruchu za pomocą elektronicznego Systemu Wspomagania Dyżurnego Ruchu (SWDR), pobierającego dane z systemu SEPE dotyczące m.in. czasów jazdy (planowych i rzeczywistych), liczby wagonów z TWR w pociągu i numerów UN tych towarów;
7) dyżurny ruchu PKP PLK S.A. prowadzi nadzór nad przejazdem pociągu z TWR na podstawie informacji zawartej w Systemie Wspomagania Dyżurnego Ruchu, ponadto w ramach zapowiadania pociągów dyżurni ruchu PKP PLK S.A. na trasie przejazdu pociągu z włączonymi wagonami z TWR przekazują sobie informacje, podając po numerze pociągu słowa: "z TWR"; powyższa informacja odnotowywana jest w rubryce 9 dziennika ruchu;
8) po przybyciu pociągu z przesyłką TWR do stacji przeznaczenia dyżurny ruchu PKP PLK S.A. informuje o powyższym pracowników wyznaczonych regulaminem technicznym, dyspozytora liniowego oraz właściwą terytorialnie jednostkę SOK;
9) po przybyciu pociągu z przesyłką TWR do stacji przełączenia, w celu włączania jej do następnego pociągu należy przeprowadzić kolejny proces planowania.

Schemat przepływu informacji w procesie nadzoru przewozu towarów niebezpiecznych wysokiego ryzyka (TWR) zawiera załącznik do instrukcji.

8. Jazda pociągu z TWR w odstępstwie od rozkładu jazdy i nieplanowe postoje pociągu z TWR na stacjach pośrednich:
1) w przypadkach odchyleń od rozkładu jazdy należy starać się zapewnić pierwszeństwo przejazdu pociągu z TWR przed innymi pociągami towarowymi;
2) nieplanowe, dłuższe postoje (ponad 60 minut) pociągu z TWR na stacji pośredniej wynikające z nieprzewidzianych sytuacji w prowadzeniu ruchu pociągów powinny być zgłaszane przez dyżurnych ruchu PKP PLK S.A. dyspozytorowi liniowemu oraz właściwemu terytorialnie dyspozytorowi SOK.

§18.
Przewóz próżnych, nie czyszczonych opakowań i taboru po towarach niebezpiecznych

1. Przewóz próżnych nie czyszczonych jednostek transportowych po towarach niebezpiecznych powinien być realizowany na takich samych warunkach, jak w stanie ładownym, tzn. powinny być:
1) zamknięte i szczelne;
2) oznakowane nalepkami ostrzegawczymi tego samego wzoru, jak dla ostatnio przewożonego towaru;
3) oznaczone pomarańczową tablicą identyfikacyjną z numerem identyfikacyjnym zagrożenia i numerem identyfikacyjnym UN ostatnio przewożonego towaru (dotyczy tylko wagonów i kontenerów);
4) oznaczone numerem identyfikacyjnym UN ostatnio przewożonego towaru (dotyczy tylko opakowań).

2. Przewóz próżnych oczyszczonych jednostek transportowych po towarach niebezpiecznych nie podlega przepisom RID/Zał. 2 do SMGS.

3. Przed przekazaniem do przewozu próżnych oczyszczonych jednostek transportowych po towarach niebezpiecznych, nadawca zobowiązany jest do usunięcia lub zasłonięcia tablic identyfikacyjnych i nalepek ostrzegawczych na tych jednostkach.

§19.
Przewozy kolejowo-drogowe

1. Towary niebezpieczne mogą być przewożone również w komunikacji kombinowanej kolejowo-drogowej, co oznacza przewóz pojazdów drogowych z towarami niebezpiecznymi na wagonach kolejowych.

2. Nie dopuszczone są jednak:
1) materiały wybuchowe klasy 1 grupy zgodności A (UN 0074, 0113, 0114, 0129, 0130, 0135, 0224 i 0473);
2) materiały samoreaktywne klasy 4.1, które wymagają temperatury kontrolowanej (UN 3231 do 3240);
3) nadtlenki organiczne klasy 5.2, które wymagają temperatury kontrolowanej (UN3111 do 3120);
4) tritlenek siarki klasy 8, o czystości co najmniej 99,95%, w cysternach, bez inhibitorów (UN 1829).

3. Pojazdy drogowe przeznaczone do przewozu w komunikacji kombinowanej kolejowo-drogowej, a także ich zawartość, powinny odpowiadać wymaganiom "Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych" (ADR).

4. Wagony użyte do przewozu w komunikacji kombinowanej kolejowo-drogowej muszą być oznakowane na obu ścianach bocznych dużymi nalepkami ostrzegawczymi wymaganymi dla przewożonych materiałów.
Oznakowanie wagonów dużymi nalepkami ostrzegawczymi nie jest wymagane w przypadku:
1) przewozów w systemie "ruchoma droga" (załadunek samochodów ciężarowych, z przyczepą lub bez, jak również naczep z ciągnikiem na wagony używane w tym systemie przewozów);
2) innych przewozów drogowych pojazdów-cystern lub pojazdów drogowych przewożących towary niebezpieczne luzem;
3) przy przewozach pojazdów drogowych przewożących sztuki przesyłek, jeżeli te pojazdy zaopatrzone są w widoczne duże nalepki ostrzegawcze odpowiadające przewożonym sztukom przesyłek.

5. Do listu przewozowego powinny być dołączone instrukcje awaryjne dla kierowcy, wymagane przez ADR, (pkt. 5.4.3. ADR).

§20.
Postępowanie z przesyłką towarów niebezpiecznych na stacji przeznaczenia

1. Dyżurny ruchu PKP PLK S.A. na stacji przeznaczenia przyjmuje pociąg z towarem niebezpiecznym na tor określony w regulaminie technicznym i o powyższym informuje pracowników wyznaczonych regulaminem technicznym oraz dyspozytora liniowego.

2. Nie wolno przyjmować pociągów towarowych przewożących towary niebezpieczne na tor częściowo zajęty lub na tor, który może być wykorzystany tylko na części jego długości albo jest zakończony kozłem oporowym.

3. Po przybyciu przesyłki na stacje przeznaczenia przewoźnik m.in. musi sprawdzić stan wagonów (przesyłki) w zakresie:
1) zamknięcia lub ewentualnego rozszczelnienia;
2) oplombowania;
3) oznakowania tablicami identyfikacyjnymi i nalepkami ostrzegawczymi.
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości należy postępować zgodnie z odrębnymi przepisami.

4. Po przybyciu przesyłki na stację przeznaczenia, przewoźnik powinien dążyć do jak najszybszego przekazania jej odbiorcy.

§21.
Czynności kontrolne i sprawdzające

1. Uczestnicy przewozu towarów niebezpiecznych powinni, stosownie do zakresu swoich obowiązków, bezzwłocznie udostępnić upoważnionym przedstawicielom właściwych władz, informacje potrzebne do przeprowadzenia kontroli.

2. PKP PLK S.A. ma prawo dokonywania przez swoich pracowników w zakresie określonym w Regulaminie przydzielania tras pociągów do czynności sprawdzających, dotyczących pociągów, pojazdów kolejowych oraz pracowników przewoźnika, w celu zapewnienia bezpiecznego i zgodnego z przepisami przewozu towarów niebezpiecznych.

3. Upoważnione osoby przez PKP PLK S.A. mają prawo do sprawdzenia:
1) stanu oznakowania taboru przewożącego towary niebezpieczne;
2) terminów następnych badań i rewizji okresowej wagonu i zbiornika;
3) wzrokowej oceny stanu szczelności i kompletności linek uziemiających zbiornika;
4) wykazu pojazdów kolejowych w składzie pociągu;
5) przeszkolenia pracowników PKP PLK S.A. wykonujących czynności związane z przewozem koleją towarów niebezpiecznych;
6) dokumentacji PKP PLK S.A. prowadzonej przy przewozie koleją towarów niebezpiecznych;
7) prawidłowości informacji przekazanej dla PKP PLK S.A. o zestawieniu składu pociągu na stacji nadania, granicznej i przełączania ze stanem faktycznym przewożonych towarów niebezpiecznych szczególnie TWR (na podstawie wykazu pojazdów kolejowych oraz ich oznakowania).

4. Z przeprowadzonych czynności sprawdzający sporządza notatkę w dwóch egzemplarzach, z których jeden egzemplarz przekazuje zainteresowanej jednostce.

5. Kontrole i sprawdzenia powinny być przeprowadzone bez narażenia osób, majątku i środowiska, a także bez zakłócania ruchu kolejowego.

§22.
Postanowienia uzupełniające

1. Pracownik uczestnika przewozu po zauważeniu nieprawidłowości mogących świadczyć o próbach kradzieży i innych zagrożeniach lub otrzymaniu informacji o tych nieprawidłowościach, powiadamia dostępnymi środkami łączności najbliższą jednostkę SOK w celu podjęcia skutecznej interwencji.

2. Zabrania się prowadzenia pociągów z towarami niebezpiecznymi, gdy na torze sąsiednim jest prowadzone szlifowanie szyn specjalistycznymi pojazdami kolejowymi.