Rozdział I
Postanowienia ogólne

§1
Przeznaczenie i zakres obowiązywania instrukcji

1. Postanowienia zawarte w niniejszej instrukcji mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa przewozu koleją towarów niebezpiecznych oraz eliminowanie możliwości powstania zagrożeń dla ludzi i środowiska wynikających z tego procesu.

2. Instrukcja ustala jednolity sposób postępowania wszystkich uczestników przewozu towarów niebezpiecznych na liniach kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.

3. W ruchu granicznym postanowienia dotyczące powiadamiania o przewozie towarów niebezpiecznych regulują miejscowe porozumienia graniczne (regulaminy).

4. Postanowienia dotyczące procesu przewozu towarów niebezpiecznych wynikają z :
1) Regulaminu dla międzynarodowego przewozu koleją towarów niebezpiecznych (RID);
2) Załącznika 2 do Umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej (SMGS);
3) krajowych uregulowań prawnych i przepisów wewnętrznych PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.

§2.
Definicje i używane skróty

1. ADR - Umowa europejska o międzynarodowym przewozie drogowym towarów niebezpiecznych włącznie z umowami specjalnymi.

2. Doradca - doradca do spraw bezpieczeństwa przewozu koleją towarów niebezpiecznych, którego ma obowiązek wyznaczyć każdy uczestnik przewozu koleją towarów niebezpiecznych.

3. Jednostka transportowa - wagon, wagon-cysterna, wagon-bateria, pojazd, po-jazd-cysterna, pojazd-bateria, cysterna przenośna, cysterna odejmowalna, kontener, kontener-cysterna, nadwozie wymienne, nadwozie wymienne-cysterna, wie-loelementowy kontener do gazu (MEGC).

4. Numer UN - międzynarodowy czterocyfrowy numer identyfikacyjny materiału lub przedmiotu.

5. Odległość ochronna - odległość zmierzona pomiędzy tarczami zderzaków lub ścianami czołowymi kontenerów wielkich:
1) wynosi co najmniej 18 m lub
2) odpowiada dwóm wagonom dwuosiowym lub jednemu wagonowi cztero- lub więcej osiowemu.

6. Przewóz towarów niebezpiecznych - przemieszczanie towarów niebezpiecznych, z uwzględnieniem postojów koniecznych z punktu widzenia warunków transportu oraz z uwzględnieniem okresów wynikających z warunków ruchu, w których towary niebezpieczne znajdują się w wagonach, cysternach i kontenerach, przed, podczas i po przemieszczeniu.

7. Przewoźnik kolejowy - przedsiębiorca, który na podstawie licencji wykonuje przewozy kolejowe lub świadczy usługę trakcyjną.

8. PKP PLK S.A. - PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. - zarządca Infrastruktury kolejowej wykonujący działalność polegającą na zarządzaniu infrastrukturą kolejową na zasadach określonych w ustawie o transporcie kolejowym zwany dalej zarządcą lub PKP PLK S.A..

9. Regulamin przydzielania tras pociągów - Regulamin przydzielania tras pociągów i korzystania z przydzielonych tras pociągów przez licencjonowanych przewoźników kolejowych w ramach rozkładu jazdy.

10.RID - Regulamin dla międzynarodowego przewozu kolejami towarów niebezpiecznych.

11.RID/Zał. 2 do SMGS - przepisy RID i Załącznik 2 do SMGS, jeżeli dane postanowienie występuje w obu przepisach.

12. SOK - Straż Ochrony Kolei.

13.Tor do awaryjnego odstawiania - tor wyznaczony w regulaminie technicznym przeznaczony do usuwania awarii z towarami niebezpiecznymi.

14.Towary niebezpieczne - materiały lub przedmioty, których przewóz transportem kolejowym jest zabroniony, albo dopuszczony na ściśle określonych warunkach, zawartych w przepisach szczególnych tj. w RID/Zał. 2 do SMGS.

15.TWR - towary niebezpieczne wysokiego ryzyka zgodnie z działem 1.10 RID/Zał.2 SMGS.

16.Uczestnicy przewozu koleją towarów niebezpiecznych - przewoźnik kolejowy, nadawca i odbiorca towarów niebezpiecznych oraz inne podmioty wymienione w dziale 1.4 RID/Zał. 2 SMGS, biorące udział w przewozie koleją towarów niebezpiecznych.

17.UTK - Urząd Transportu Kolejowego.

18.Zał. 2 do SMGS - Załącznik 2 "Przepisy o przewozie towarów niebezpiecznych" do Umowy o międzynarodowej kolejowej komunikacji towarowej (SMGS).

19. Zdarzenie - poważny wypadek, wypadek, incydent oraz trudność eksploatacyjna na liniach kolejowych.

§3.
Przepisy dotyczące przewozu koleją towarów niebezpiecznych

W procesie przewozu towarów niebezpiecznych obowiązują postanowienia przepisów:
1) ustawa z dnia 15 listopada 1984r. Prawo przewozowe (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 50, poz. 601 z późniejszymi zmianami);
2) ustawa z dnia 29 listopada 2000r. Prawo atomowe (tekst jednolity Dz. U. z2007r. Nr 42, poz. 276 );
3) ustawa z dnia 21 grudnia 2000r. o dozorze technicznym (Dz. U. Nr 122, poz. 1321);
4) ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity Dz. U. z2008r. Nr 25, poz. 150 z późniejszymi zmianami);
5) ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tekst jednolity Dz. U. z2007r. Nr 39, poz. 251 z późniejszymi zmianami);
6) ustawa z dnia 28 marca 2003r. o transporcie kolejowym (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 16, poz. 94 z późniejszymi zmianami);
7) ustawa z dnia 31 marca 2004r. o przewozie koleją towarów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 97, poz. 962 z późniejszymi zmianami);
8) rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 18 lipca 2005 r. w sprawie ogólnych warunków prowadzenia ruchu kolejowego i sygnalizacji (Dz. U. Nr 172, poz. 1444 z późniejszymi zmianami);
9) rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 2 listopada 2006 r. w sprawie dokumentów, które powinny znajdować się w pojeździe kolejowym (Dz. U. z 2007r. Nr 9, poz. 63);
10) Regulamin dla międzynarodowego przewozu kolejami towarów niebezpiecznych (RID) - będący Załącznikiem C do Konwencji o międzynarodowym przewozie kolejami (COTIF);
11) Załącznik 2 "Przepisy o przewozie towarów niebezpiecznych" do Umowy o Międzynarodowej Kolejowej Komunikacji Towarowej (SMGS); 12)Ir-1 (R-1) Instrukcja o prowadzeniu ruchu pociągów;
13) Ir-8 (R-3) Instrukcja o postępowaniu w sprawach poważnych wypadków, wypadków, incydentów i trudności eksploatacyjnych na liniach kolejowych;
14)Ir-9 (R-34) Instrukcja o technice pracy manewrowej;
15)Ir-13 (R-23) Instrukcja dla dyspozytora zarządcy infrastruktury kolejowej;
16)Ir-15 (D-21) Instrukcja o kolejowym ratownictwie technicznym;
17)Id-1 (D-1) Warunki techniczne utrzymania nawierzchni na liniach kolejowych;
18)Id-19 Warunki techniczne utrzymania nawierzchni na liniach kolejowych o szerokości 1520 mm i 1524 mm.

§4.
Władze właściwe w sprawach związanych z przewozem towarów niebezpiecznych

1. Pod pojęciem władza właściwa należy rozumieć organ(-y) władzy państwowej lub inne jednostki upoważnione na podstawie przepisów prawa krajowego do wykonywania odpowiednich czynności administracyjnych w sprawach związanych z przewozem towarów niebezpiecznych, np. w sprawach klasyfikacji towarów niebezpiecznych, badania i dopuszczania do przewozu opakowań dla towarów niebezpiecznych, wagonów-cystern, kontenerów-cystern, itp.

2. W zakresie nadzoru nad bezpieczeństwem przewozu koleją towarów niebezpiecznych władzą właściwą jest Prezes Urząd Transportu Kolejowego (UTK), adres: 00-928 Warszawa, ul. Chałubińskiego 4.

3. W zakresie klasyfikacji materiałów i przedmiotów do klas od 1 do 9, z wyjątkiem materiałów zakaźnych (klasa 6.2) i materiałów promieniotwórczych (klasa 7), władzą właściwą jest Instytut Przemysłu Organicznego (IPO), adres: 03-236 Warszawa ul. Annopol 6.

4. W zakresie warunków przewozu materiałów promieniotwórczych (klasa 7) władzą właściwą jest Państwowa Agencja Atomistyki (PAA), adres: 00-921 Warszawa, ul. Krucza 36.

5. W zakresie badania i dopuszczenia do przewozu opakowań dla towarów niebezpiecznych, w tym opakowań typu DPPL, władzą właściwą jest Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Opakowań (COBRO), adres: 02-942 Warszawa, ul. Konstancińska 11.

6. W zakresie badania i dopuszczenia do przewozu zbiorników wagonów-cystern (w tym wagonów-baterii przystosowanych do przewozu zestawu wiązek butli) i kontenerów-cystern, wieloelementowych kontenerów do gazu (MEGC), opakowań do przewozu gazów (klasa 2) oraz badań okresowych dużych pojemników do przewozu luzem (DPPL), władzą właściwą jest Transportowy Dozór Techniczny (TDT), adres: 00-973 Warszawa, ul. Chałubińskiego 4.

7. Sprawy pozostałe reguluje minister właściwy ds. transportu lub jednostka przez niego upoważniona.

§5.
Określenie i klasyfikacja towarów niebezpiecznych

1. Towary niebezpieczne stanowią materiały i przedmioty, które ze względu na właściwości fizyczne, chemiczne lub biologiczne, stwarzają potencjalne zagrożenie bezpieczeństwa w przypadku niewłaściwego obchodzenia się z nimi w czasie przewozu lub w przypadkach zaistnienia zdarzenia, mogące powodować śmierć, zagrożenie zdrowia, zniszczenie środowiska naturalnego lub dóbr materialnych.

2. Klasyfikacja towarów niebezpiecznych polega na zaliczeniu danego materiału lub przedmiotu z materiałem do właściwej klasy oraz grupy pakowania. Klasę towaru określa się na podstawie dominującego zagrożenia stwarzanego przez dany towar niebezpieczny, odpowiadający kryterium klasyfikacyjnemu dla danej klasy.

Klasy towarów niebezpiecznych wg RID/Zał.2 do SMGS są następujące:

Klasa 1 Materiały wybuchowe i przedmioty z materiałem wybuchowym
Klasa 2 Gazy
Klasa 3 Materiały ciekłe zapalne
Klasa 4.1 Materiały stałe zapalne, materiały samoreaktywne i materiały stałe wybuchowe odczulone
Klasa 4.2 Materiały samozapalne
Klasa 4.3 Materiały wydzielające w zetknięciu z wodą gazy zapalne
Klasa 5.1 Materiały utleniające
Klasa 5.2 Nadtlenki organiczne
Klasa 6.1 Materiały trujące
Klasa 6.2 Materiały zakaźne
Klasa 7 Materiały promieniotwórcze
Klasa 8 Materiały żrące
Klasa 9 Różne materiały i przedmioty niebezpieczne.

3. Zgodnie z RID/Zał.2 do SMGS dla towarów klas: 3, 4.1 (oprócz materiałów samo-reaktywnych), 4.2, 4.3, 5.1, 6.1, 8 i 9, przypisane są grupy pakowania określające stopień dominującego zagrożenia:
1) grupa pakowania I - materiały stwarzające duże zagrożenie;
2) grupa pakowania II - materiały stwarzające średnie zagrożenie;
3) grupa pakowania III - materiały stwarzające małe zagrożenie.

4. Na podstawie właściwości fizyko-chemicznych towarom (poza klasą 1 i 7) przydzielono kody klasyfikacyjne złożone z liter o następującym znaczeniu:

Jeżeli towar posiada więcej właściwości niebezpiecznych, to jego kod klasyfikacyjny jest kombinacją wyżej wymienionych kodów,

np. materiał trujący zapalny żrący - kod klasyfikacyjny TFC

5. Poszczególnym towarom niebezpiecznym w różnych klasach zostały przyporządkowane numery UN. Wszystkie pozycje towarów niebezpiecznych wymienione są w dziale 3.2 tabela A (RID/Zał. 2 do SMGS) w porządku numerycznym według ich numerów UN. Tabela ta zawiera informacje dotyczące wymienionych materiałów takie jak: nazwa, klasa, grupy pakowania, numer wzoru nalepki ostrzegawczej, przepisy dotyczące pakowania i przewozu, numer identyfikacyjny zagrożenia.

6. Pod określeniem "i.n.o." (inaczej nie określone) występują pozycje zbiorcze, pod które mogą być zakwalifikowane materiały, mieszaniny, roztwory lub przedmioty, posiadające niebezpieczne właściwości odpowiadające określonej klasie, kodowi klasyfikacyjnemu i grupie pakowania, i nie są wymienione z nazwy w dziale 3.2 tabela A (RID/Zał. 2 do SMGS).

Dla materiałów i przedmiotów "i.n.o." skierowanych do przewozu po raz pierwszy, wymagane jest przeprowadzenie procedury klasyfikacyjnej wykonanej i zatwierdzonej przez władzę właściwą na podstawie metod, określonych w odrębnych przepisach.

7. Towarów niebezpiecznych, dla których nie została zakończona procedura kwalifikacyjna nie wolno przyjmować do przewozu. Wyjątek stanowi przewóz próbek do dalszego badania, które winny być sklasyfikowane tymczasowo do danej klasy, oficjalnej nazwy i numeru UN.

§6.
Towary niebezpieczne wysokiego ryzyka (TWR)

1. Towary niebezpieczne wysokiego ryzyka (TWR) stanowią towary, które wbrew ich pierwotnemu przeznaczeniu, użyte dla celów terrorystycznych, mogą spowodować poważne skutki, takie jak liczne straty w ludziach i masowe zniszczenia.

Do towarów niebezpiecznych wysokiego ryzyka (TWR) zalicza się towary wymienione w poniższej tabeli, jeżeli są przewożone w ilościach większych niż określone w tabeli.

a) nie dotyczy,

b) niezależnie od ilości, przepisów rozdziału 1.10.3 RID/Zał. 2 do SMGS nie stosuje się,

c) wartość podana w tej kolumnie obowiązuje tylko wtedy, jeżeli przewóz w cysternie jest dopuszczony zgodnie z działem 3.2 tabela A kolumna 10 lub 12 RID/Zał. 2 do SMGS. Dla materiałów nie dopuszczonych do przewozu w cysternie, informacja w tej kolumnie nie obowiązuje,

d) wartość podana w tej kolumnie obowiązuje tylko wtedy, jeżeli przewóz towaru luzem jest dopuszczony zgodnie z działem 3.2 tabela A kolumna 10 lub 17 RID/Zał. 2 do SMGS. Dla materiałów nie dopuszczonych do przewozu towaru luzem, informacja w tej kolumnie nie obowiązuje.

2. RID/Zał. 2 do SMGS w dziale 1.10 nakłada na wszystkich uczestników przewozu obowiązek sporządzenia "Planu zapewnienia bezpieczeństwa towarów niebezpiecznych wysokiego ryzyka (TWR)" oraz przeprowadzenia niezbędnego szkolenia personelu biorącego udział w procesie przewozu tej grupy towarów.

3. Każdy plan, o którym mowa w ust. 2 powinien zawierać co najmniej następujące elementy:
1) przydział odpowiedzialności, w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa, osobom posiadającym kompetencje, kwalifikacje i wymagane uprawnienia;
2) wykaz przewożonych towarów niebezpiecznych wysokiego ryzyka;
3) opis wykonywanych działań i wynikających z nich zagrożeń (włącznie z postojami, przemieszczaniem i zmianą środka transportu);
4) opis przedsięwzięć podejmowanych dla zmniejszenia zagrożenia bezpieczeństwa stosownie do obowiązków, w tym:
a) szkolenie,
b) działania w przypadku podwyższonego zagrożenia w kraju,
c) weryfikacja nowo zatrudnianego personelu,
d) praktyki eksploatacyjne, w tym wybór tras i miejsc postoju,
5) procedury powiadamiania i przeciwdziałania zagrożeniom;
6) procedury oceny, okresowego sprawdzania i aktualizacji planów;
7) ochrona informacji przewozowej zawartej w planie;
8) zabezpieczenie dostępu do informacji o przewozie TWR tylko dla tych, którym ta informacja jest konieczna.

4. Procedury eksploatacyjne, w tym przekazywanie informacji o TWR oraz powiadamiania o zdarzeniach związanych z bezpieczeństwem przewozu TWR sporządzone przez przewoźników powinny być zgodne z procedurami zawartymi w "Planach zapewnienia bezpieczeństwa" sporządzonych przez zakłady linii kolejowych PKP PLKS.A.

§7.
Odpady niebezpieczne

1. Odpady niebezpieczne stanowią wszystkie substancje lub przedmioty, określone w załącznikach do ustawy o odpadach, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do ich pozbycia się jest zobowiązany.

2. Zgodnie z ustawą o odpadach, przewóz odpadów niebezpiecznych odbywa się z zachowaniem przepisów obowiązujących przy transporcie towarów niebezpiecznych, co jest równoznaczne ze stosowaniem w tych przypadkach przepisów RID/Zał. 2 do SMGS.

§8.
Ogólne warunki techniczne dla torów do awaryjnego odstawiania wagonów

1. W zależności od potrzeb na stacjach granicznych, rozrządowych i manewrowych należy wyznaczyć i wskazać w regulaminie technicznym tor do awaryjnego odstawiania wagonów z towarami niebezpiecznymi. W przypadku stacji granicznych z torami normalnymi i szerokimi należy wyznaczyć tor do awaryjnego odstawiania dla każdej szerokości toru.

2. Tor do awaryjnego odstawiania wagonów jest przeznaczony do usuwania awarii jednostek transportowych przewożących towary niebezpieczne.

3. Tor do awaryjnego odstawiania wagonów powinien spełniać następujące warunki:
1) zapewniać parametry użytkowe nawierzchni kolejowej zgodnie z postanowieniami przepisów wewnętrznych PKP PLK SA;
2) nie może znajdować się pod siecią trakcyjną
3) minimum 60 m długości użytecznej;
4) posiadać izolację zabezpieczającą przed prądami błądzącymi.

4. Na torze należy wyznaczyć miejsce do awaryjnego odstawiania wagonów, które powinno spełniać następujące warunki:
1) posiadać drogę dojazdową (zalecana droga utwardzona);
2) być zlokalizowane w odległości nie mniejszej niż:
a) 50 m od obiektów użyteczności publicznej oraz budynków mieszkalnych,
b) 30 m od innych obiektów budowlanych,
c) 25 m od osi toru głównego zasadniczego lub szlakowego,
d) 15 m od osi najbliższego toru z siecią trakcyjną
3) być wyposażone w instalację odgromową i uziemiającą
4) posiadać zainstalowany wiatrowskaz;
5) być oznakowane tablicami informacyjnymi.

5. Stacje z wyznaczonym torem do awaryjnego odstawiania wagonów należy wyposażyć w pałatki geomembranowe o wymiarach nie mniejszych niż 6 x 4 m (wraz z linkami), zaopatrzone w zaoczkowane otwory do podwieszania pod wagon w celu zabezpieczenia gruntu przed skażeniem szkodliwymi substancjami. Miejsce zdeponowania pałatek geomembranowych powinno być określone w regulaminie technicznym.

6. Dla torów nowo budowanych zaleca się, aby miejsce do awaryjnego odstawiania posiadało uszczelnioną nawierzchnię, zabezpieczającą przed przenikaniem substancji niebezpiecznych do gruntu oraz czynny hydrant.