2.1. Przeznaczenie, wymagania i podział urządzeń elektrycznego ogrzewania rozjazdów.

2.1.1. Urządzenia elektrycznego ogrzewania rozjazdów, zwane dalej urządzeniami eor, przeznaczone są do wytapiania śniegu i lodu z rozjazdów kolejowych w celu zapewnienia ich prawidłowej pracy w warunkach zimowych.

2.1.2. Urządzenia przeznaczone do elektrycznego ogrzewania rozjazdów muszą posiadać:

2.1.2.1. świadectwo dopuszczenia do eksploatacji wydane przez Urząd Transportu Kolejowego (UTK) - dotyczy systemu elektrycznego ogrzewania rozjazdów,

2.1.2.2. zgodę Centrali PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. (PKP PLK S.A.) na stosowanie na terenie działalności spółki - dotyczy wybranych elementów składowych systemu elektrycznego ogrzewania rozjazdów, np. grzejników, uchwytów do mocowania grzejników, sterowników.

2.1.3.1. urządzenia torowe,

2.1.3.2. urządzenia przytorowe,

2.1.3.3. automaty pogodowe,

2.1.3.4. urządzenia sterujące i monitorujące.

2.1.4. Ze względu na ogrzewane elementy rozjazdu rozróżnia się:

2.1.4.1. ogrzewanie opornic,

2.1.4.2. ogrzewanie zamknięć nastawczych,

2.1.4.3. ogrzewanie krzyżownic z ruchomymi dziobami,

2.1.4.4. inne - wynikające z konstrukcji rozjazdu.

2.1.5. Nadzór i sterowanie urządzeniami eor może być prowadzony:

2.1.5.1. lokalnie - w obrębie jednego posterunku ruchu,

2.1.5.2. zdalnie - w obrębie wybranych posterunków ruchu objętych nadzorem i sterowaniem.

2.2. Urządzenia torowe eor.

2.2.1. Do urządzeń torowych rozjazdu zalicza się: grzejniki do ogrzewania opornic, grzejniki i płyty grzewcze do ogrzewania zamknięć nastaw-czych, grzejniki do ogrzewania krzyżownic z ruchomymi dziobami, grzejniki specjalne (do ogrzewania innych elementów rozjazdu), uchwyty i wsporniki do mocowania grzejników, puszki połączeniowe oraz czujniki automatów pogodowych zainstalowane w rozjeździe.

2.2.2. Wymagania stawiane grzejnikom oraz zakres i sposób badania grzejników w trakcie odbioru technicznego zawarte są w Warunkach Technicznych Odbioru (WTO) grzejników.

2.2.3. Grzejniki do ogrzewania opornic.

2.2.3.1. Grzejniki do ogrzewania opornic, zwane grzejnikami opornico-wymi, mogą być instalowane we wszystkich typach rozjazdów.

2.2.3.2. Grzejniki opornicowe umieszcza się na wewnętrznej stronie stopki opornicy:

2.2.3.2.1. w rozjazdach z klasycznymi płytami ślizgowymi bez wewnętrznego przytwierdzenia sprężystego opornic na stopie szyny przy płycie ślizgowej (grzejnik mocowany jest tradycyjnymi uchwytami),

2.2.3.2.2. w rozjazdach z mocowaniem wewnętrznym opornic typu sprężystego, np. Df2, pod wycięciem płyty ślizgowej. (W tym rozwiązaniu należy zastosować specjalny typ uchwytów grzejników.)

2.2.3.3. Podstawowe elementy grzejnika opornicowego przedstawionego na rys 1:

2.2.3.3.1. pręt grzejnika - składający się z metalowego płaszcza grzejnika o przekroju płasko-owalnym, wewnątrz którego jest umieszczony element grzewczy (drut grzewczy lub spirala grzewcza) oraz materiał izolujący elektrycznie element grzewczy od płaszcza. 2.2.3.3.2. mufa połączeniowa - nierozbieralna, hermetyczna o stopniu ochrony IP-X8, łącząca przewód grzejnikowy z prętem grzejnika. W zależności od producenta grzejników, może być zastosowana:

2.2.3.3.2.1. mufa gumowa wulkanizowana,

2.2.3.3.2.2. mufa metalowa,

2.2.3.3.2.3. mufa z tworzywa sztucznego.

2.2.3.3.3. przewód grzejnikowy - przewód trzy żyłowy z żyłami miedzianymi o przekroju 1,5 mm2 w powłoce elastycznej o wzmocnionej odporności na uszkodzenia mechaniczne i działania smarów. Żyła ochronna przewodu grzejnikowego jest podłączona do płaszcza grzejnika.

W dostarczanych grzejnikach długości przewodów zazwyczaj wynoszą:

2.2.3.3.3.1. 4200mm ± 200mm - przy podłączeniu grzejnika do listwy zaciskowej w skrzyni transformatorowej eor,

2.2.3.3.3.2. 1200 +200-100 mm - przy podłączeniu grzejnika do zacisków w puszce połączeniowej.

Po uzgodnieniu z producentem mogą być zastosowane inne długości przewodów grzejnikowych.

2.2.3.4. W zależności od wykonania grzejniki opornicowe dzielimy na:

2.2.3.4.1. z długim ramieniem (produkowane do końca 2005 r.),

2.2.3.4.2. z krótkim ramieniem (w produkcji od 2006 r.).

Rys. 1. Grzejnik opornicowy - schemat.

W porównaniu z grzejnikami produkowanymi wcześniej, oprócz krótszego ramienia, charakteryzują się mniejszymi wymiarami mufy oraz mniejszym promieniem gięcia. Grzejniki te znacznie łatwiej jest ułożyć w zwężającej się strefie pomiędzy iglicą a opornicą.

Parametry elektryczne i mechaniczne grzejników wymienionych w pkt 2.2.3.4.1. i 2.2.3.4.2. są identyczne.

2.2.3.5. Rysunki grzejników do ogrzewania opornic przedstawione są w Załączniku 2.

2.2.3.6. Podstawowe parametry techniczne grzejnika opornicowego:

2.2.3.6.1. przekrój płasko-owalny 12 x 6 mm,

2.2.3.6.2. napięcie znamionowe - 230 V, (grzejników produkowanych do drugiej połowy 2002 roku - 220 V),

2.2.3.6.3. moc jednostkowa - około 330 W/mb,

2.2.3.6.4. moce znamionowe: 900 W, 1050 W, 1250 W, 1600 W.

2.2.3.6.5. klasa izolacji - 1.

2.2.3.7. W zależności od konstrukcji rozjazdu, za zgodą Centrali PKP PLK S.A., możliwe jest zastosowanie grzejników opornicowych o innych mocach.

2.2.3.8. Z jednego transformatora eor mogą być zasilane tylko grzejniki zainstalowane na tej samej opornicy rozjazdu.

2.2.3.9. Ułożone grzejniki powinny zapewniać ogrzewanie opornicy możliwie na całej długości odpowiadającej ruchomej części iglicy.

2.2.3.10. Mufy połączeniowe sąsiadujących grzejników, jeżeli jest to możliwe, powinny być ułożone obok siebie.

2.2.3.11. Grzejniki powinny być mocowane do opornicy uchwytami dociskowymi i przeciwpełznymi.

2.2.3.12. Końce grzejników powinny wystawać 30 - 60 cm poza początek ostrza iglicy. Dopuszcza się, aby końce grzejników wystawały min. 20 cm poza ostrze iglicy, gdy razem z ogrzewaniem opornic stosowane jest ogrzewanie zamknięć nastawczych. Mufy grzejników nie powinny znajdować się przy zamknięciach nastawczych i kontrolerach.

2.2.3.13. Dane techniczne grzejników opornicowych, tj. moce znamionowe, długości grzejników oraz tolerancje z jaką mogą być one wykonane, przedstawiono w tabeli nr 1.

Tabela nr 1.

Dane techniczne grzejników opornicowych

2.2.3.14. Długość montażowa grzejnika jest to długość, którą grzejnik może zająć na opornicy. Wartość długości montażowej grzejnika wynika z sumy długości grzejnika „L" oraz połowy odległości pomiędzy grzejnikami zamocowanymi uchwytem przeciwpeł-znym.

2.2.3.15. Dobór grzejników do ogrzewania opornic, w zależności od typu i rodzaju rozjazdu, sposobu ich ułożenia, ilości wymaganych uchwytów oraz przykład kolejności ułożenia grzejników na pół-zwrotnicy podano w Załączniku nr 7, przy czym:

2.2.3.15.1. zestawienie ilości grzejników opornicowych, obowiązujące do 2004 r., przedstawiono w tabeli nr 7.1,

2.2.3.15.2. zestawienie ilości grzejników opornicowych dla rozjazdów na nowoprojektowanych i modernizowanych liniach kolejowych przedstawiono w tabeli nr 7.2. i nr 7.3.

2.2.3.16. Przewody grzejnikowe podłącza się do listwy zaciskowej znajdującej się wewnątrz skrzyni transformatorowej eor lub do zacisków w puszce połączeniowej.

2.2.3.17. Dla wyrównania potencjałów płaszczy grzejników, żyły ochronne grzejników ułożonych na tej samej opornicy, powinny być połączone do wspólnego izolowanego od obudowy zacisku w skrzyni transformatorowej eor lub nieizolowanego zacisku w puszce połączeniowej.

2.2.3.18. Układanie przewodów grzejnikowych.

2.2.3.18.1. Przewody powinny być ułożone poza strefą zamknięcia nastawczego, kontrolera oraz usztywnienia iglic.

2.2.3.18.2. Przewody nie powinny być naprężone, jak również nie należy tworzyć zbędnych zapasów.

2.2.3.18.3. Przewody grzejnikowe, biegnące w jednej trasie, powinny być układane w sposób uporządkowany i zabezpieczony przed przemieszczaniem, np. połączone ze sobą opaskami zaciskowymi.

2.2.3.18.4. W przestrzeni pomiędzy podrozjazdnicami przewody powinny być ułożone przy podrozjazdnicy lub na podrozjazdnicy.

2.2.3.18.5. Nie zaleca się jako osłon przewodów grzejnikowych stosowania rurek stalowych, PCV lub z innego tworzywa sztucznego stwarzających zagrożenie przy-marzania przewodów wewnątrz osłon oraz utrudnienia dla mechanicznego podbijania rozjazdów.

2.2.4. Grzejniki do ogrzewania zamknięć nastawczych.

2.2.4.1.Ogrzewanie grzejnikami mocowanymi na wspornikach - typ EGH - 1.

W rozwiązaniu typu EGH - 1 grzejniki mocowane są na wspornikach przytwierdzonych do stopki opornicy. Zamknięcie nastaw-cze ogrzewane jest dwoma grzejnikami w kształcie litery U, o mocy 250 W każdy, umieszczonymi w odległości 5 - 8 cm pod zamknięciem nastawczym.

Ogrzewanie zamknięcia typu EGH -1 przedstawiono w Załączniku nr 6.

2.2.4.2.Ogrzewanie grzejnikami umieszczonymi w drążku suwakowym - typ K.

Ogrzewanie typu K polega na umieszczeniu grzejników rurkowych typu EG-50, o mocy 50 W, w otworach drążka suwakowego, wykonanych po obu jego końcach. Rysunek grzejnika przedstawiony jest w Załączniku nr 2.

2.2.4.3. Ogrzewanie grzejnikami podopórkowymi - typ GZN-1, JD-2. Ogrzewanie podopórkowe polega na umieszczeniu grzejnika pod opórką zamknięcia nastawczego.

W rozwiązaniu typu GZN-1 zastosowany jest jeden grzejnik o mocy 100, 150, 180 lub 200 W zasilany napięciem 24V. Grzejnik typu GZN-1 przedstawiony jest w Załączniku nr 2. W rozwiązaniu typu JD-2 zastosowany jest jeden grzejnik o mocy 100 W, zasilany napięciem 24 V i osłonięty otuliną termoizolacyjną. Grzejnik podopórkowy typu JD-2 przedstawiony jest w Załączniku nr 2.

2.2.4.4. Ogrzewanie płytami grzewczymi typu EGA - 4. Ogrzewanie płytami grzewczymi zamknięcia nastawczego typu EGA - 4 polega na umieszczeniu pod zamknięciem nastawczym dwóch metalowych płyt połączonych ze sobą metalowymi łącznikami oraz przewodami miedzianymi w celu wyrównania potencjałów. Na każdej płycie przymocowany jest grzejnik w kształcie litery U o mocy 250 W. W celu stabilizacji płyty na podsypce, na bokach płyt umieszczonych jest osiem metalowych wsporników. Sposób ułożenia płyty grzewczej pod zamknięciem nastawczym przedstawiono w Załączniku nr 6.

2.2.4.5. Ogrzewanie płytami grzewczymi kanałów podzamknięciowych lub wnętrz podrozjazdnic zespolonych.

2.2.4.5.1. Zastosowanie płyt grzewczych ma na celu wytopienie śniegu znajdującego się w kanale podzamknięciowym lub we wnętrzu podrozjazdnicy zespolonej.

2.2.4.5.2. Ogrzewanie kanałów podzamknięciowych lub wnętrz podrozjazdnic zespolonych jest stosowane w rozjazdach przeznaczonych do dużych prędkości.

2.2.4.5.3. Płyty grzewcze układane są na dnie kanałów podza-mknięciowych lub we wnętrzach podrozjazdnic zespolonych.

2.2.4.5.4. Płyta grzewcza zbudowana jest z metalowej płyty radiacyjnej o grubości 30 mm oraz odpowiednio wyprofilowanego grzejnika typu opornicowego o napięciu znamionowym 230 V i mocy 500 W. Element grzewczy znajduje się pod spodem płyty.

2.2.4.5.5. Ogrzewanie płytami grzewczymi kanałów podza-mknięciowych lub wnętrz podrozjazdnic zespolonych stanowi uzupełnienie ogrzewania zamknięć nastaw-czych ogrzewanych grzejnikami podopórkowymi.

Rysunek grzejnika do płyt grzewczych jest przedstawiony w Załączniku nr 2.

2.2.4.6. Parametry grzejnika typu U.

2.2.4.6.1. przekrój płasko-owalny 12 x 6 mm,

2.2.4.6.2. moc znamionowa - 250 W,

2.2.4.6.3. napięcie znamionowe - 230 V,

2.2.4.6.4. klasa izolacji - 1,

2.2.4.6.5. długość grzewcza - 800 ± 60 mm,

2.2.4.6.6. długość przewodu grzejnikowego - 7000 ± 250 mm. Rysunek grzejnika przedstawiony jest w Załączniku nr 2.

2.2.4.7. Parametry grzejnika rurkowego - typ EG - 50:

2.2.4.7.1. przekrój okrągły o średnicy 10 mm,

2.2.4.7.2. moc znamionowa - 50 W,

2.2.4.7.3. napięcie znamionowe - 24 V,

2.2.4.7.4. klasa izolacji - 1,

2.2.4.7.5. maksymalna długość pręta grzejnika - 330 mm,

2.2.4.7.6. długość przewodu grzejnikowego - 4000 mm. Rysunek grzejnika rurkowego przedstawiony jest w Załączniku nr 2.

2.2.5. Grzejniki do ogrzewania krzyżownic z ruchomymi dziobami.

2.2.5.1. Grzejniki do ogrzewania krzyżownic z ruchomymi dziobami, zwane grzejnikami krzyżownicowymi, instalowane są we wszystkich typach rozjazdów przeznaczonych do dużych prędkości.

2.2.5.2. Konstrukcja grzejników do ogrzewania krzyżownic jest analogiczna jak grzejników do ogrzewania opornic. Różnią się one jednak mocą jednostkową oraz kształtem w rejonie mufy.

2.2.5.3. Grzejniki krzyżownicowe przeznaczone są do ogrzewania ruchomego dzioba, szyn skrzydłowych krzyżownicy oraz ewentualnie płyt ślizgowych pod ruchomym dziobem.

2.2.5.4. W zależności od typu rozjazdu grzejniki krzyżownicowe mocuje się za pomocą uchwytów na stałe przytwierdzonych do szyn skrzydełkowych, ruchomego dzioba lub do obu w/w elementów rozjazdu.

2.2.5.5. Grzejniki krzyżownicowe, w zależności od konstrukcji rozjazdu oraz producenta, mogą być zamocowane w inny sposób.

2.2.5.6. Parametry grzejnika krzyżownicowego: 2.2.5.6.1 przekrój płasko-owalny 12 x 6 mm,

2.2.5.6.2. moc jednostkowa - 400 W/mb,

2.2.5.6.3. napięcie znamionowe - 230 V,

2.2.5.6.4. klasa izolacji - 1,

2.2.5.6.5. długość przewodu grzejnikowego - 7000 ± 250 mm.

2.2.5.7. Dane techniczne grzejników krzyżownicowych tj. moce znamionowe, długości grzejników oraz tolerancje z jaką mogą być one wykonane, przedstawiono w tabeli nr 2.

Grzejnik krzyżownicowy (grzejnik szyny skrzydłowej) przedstawiono w Załączniku nr 2.

Tabela nr 2. Dane techniczne grzejników krzyżownicowych

2.2.6. Grzejniki specjalne.

Grzejniki specjalne służą do ogrzewania innych elementów rozjazdu niezbędnych do jego prawidłowej pracy. Grzejnikami specjalnymi są np. grzejniki do ogrzewania kontrolerów, grzejniki podsiodełkowe. Grzejniki te najczęściej dostarczane są wraz z rozjazdem.

2.2.7. Oznaczenia grzejników.

2.2.7.1. Grzejniki do ogrzewania opornic, grzejniki zamknięć nastaw-czych, krzyżownic z ruchomymi dziobami oznaczone są napisami umieszczonymi na mufie połączeniowej lub na płaszczu grzejnika przy mufie.

2.2.7.2. Oznaczenie grzejnika powinno zawierać:

2.2.7.2.1. nazwę lub znak producenta,

2.2.7.2.2. datę produkcji (miesiąc i rok lub kwartał i rok),

2.2.7.2.3 napięcie znamionowe,

2.2.7.2.4 moc znamionową, 2.2.7.2.5. typ grzejnika.

Przykładowe oznaczenie grzejnika opornicowego, podano w Załączniku nr 3.

2.2.7.3. Dodatkowym oznaczeniem grzejnika opornicowego ułatwiającym jego identyfikację, w zależności od mocy znamionowej, jest jego oznaczenie na mufie odpowiednim kolorem.

Moce grzejników opornicowych oraz odpowiadający im właściwy kolor przedstawiono w tabeli nr 3.

Tabela nr 3.

Moce grzejników opornicowych i ich oznaczenie na mufie

2.2.8. Uchwyty dociskowe.

2.2.8.1. Uchwyty dociskowe zapewniają prawidłowe przyleganie grzejnika opornicowego do stopy opornicy. Wykonane są ze sprężystej stali odpornej na korozję oraz wytrzymałej na zginanie (odginanie), o kształcie umożliwiającym sprężyste ich założenie na stopę opornicy.

2.2.8.2. Grzejnik pomiędzy każdą parą podrozjazdnic powinien być przymocowany dwoma uchwytami dociskowymi.

2.2.8.3. Wymagane Ilości uchwytów mocujących w zależności od typu i rodzaju rozjazdu podane są w Załączniku nr 7 (tabela nr 7.2. i nr

7.3.).

2.2.8.4. Oznaczenie uchwytu powinno zawierać typ szyny, znak (nazwę) producenta oraz przeznaczenie (dla rozjazdów z klasycznymi płytami ślizgowymi lub z mocowaniem typu Df2).

2.2.9. Uchwyty przeciwpełzne.

Służą do zapewnienia stabilności wzdłużnej położenia grzejników oporni-cowych. Ich konstrukcja uniemożliwia podłużne przemieszczanie się grzejników wskutek drgań powstających w trakcie przejazdu pojazdów szynowych przez rozjazd.

2.2.10. Puszki połączeniowe.

2.2.10.1. Puszki połączeniowe stosuje się podstawowo w celu zapewnienia połączenia elektrycznego pomiędzy skrzynią transformatorową eor a przewodami zasilającymi grzejników, gdy nie ma możliwości zapewnienia pomiędzy nimi bezpośredniego połączenia.

2.2.10.2. Puszki połączeniowe mogą być posadowione na wspornikach lub wykonane w formie kolumienek przyłączeniowo-zasilają-cych.

2.2.10.3. W puszce połączeniowej łączone są przewody grzejników leżących na tej samej opornicy, przy czym żyły ochronne grzejników powinny być połączone do zacisku (nieizolowanego) w puszce połączeniowej, który jest metalicznie połączony z obudową puszki.

2.2.10.4. Puszki połączeniowe mocuje się w sposób trwały do stopy szyny, podrozjazdnicy lub do wsporników znajdujących się obok rozjazdu.

2.2.10.5. Puszki połączeniowe, które nie są przymocowane w sposób trwały do stopy szyny, powinny być uszynione.

2.2.11. Otuliny termoprzewodzące i termoizolacyjne.

2.2.11.1. Zadaniem otuliny termoprzewodzącej jest usprawnienie przekazywania ciepła do opornicy oraz do siodełka. Dodatkowo otulina termoprzewodząca poprawia przyleganie grzejnika do stopy szyny zapewniając równomierny odbiór ciepła oraz równomierny rozkład temperatur na całej długości grzejnika.

2.2.11.2. Zadaniem otuliny termoizolacyjnej jest ochrona zewnętrznej powierzchni opornicy przed szybkim wypromieniowaniem ciepła.

2.2.11.3. Łączne zastosowanie otulin termoprzewodzących i termoizolacyjnych zwiększa efektywność grzania rozjazdów, podwyższa temperaturę szyny, szybkość nagrzewania szyny, wydłuża czas stygnięcia szyny, a tym samym przynosi oszczędności w zużyciu energii elektrycznej poprzez skrócenie czasów ogrzewania szyny i wydłużenie czasów stygnięcia przy pracy w trybie automatycznym.

2.2.11.4. Ułożenie otulin termoprzewodzących i termoizolacyjnych na opornicy rozjazdu przedstawiono w Załączniku nr 4.

2.2.11.5. Otuliny termoprzewodzące i termoizolacyjne zaleca się stosować w rozjazdach, których czas eksploatacji bez wymiany opornic wynosi minimum 5 lat.

2.3. Urządzenia przytorowe eor.

Do urządzeń przytorowych zalicza się: szafy rozdzielcze, skrzynie transformatorowe eor (skrzynie zasilająco-transformatorowe, zestawy transformatorów eor) oraz czujniki automatu pogodowego zainstalowane poza rozjazdem.

2.3.1. Szafa rozdzielcza eor.

2.3.1.1. Szafa rozdzielcza eor służy do zasilania skrzyń transformatorowych eor. W zależności od roku budowy i typu, z szafy wyprowadzone są obwody do zasilania, poprzez transformatory eor, grzejników opornic, zamknięć nastawczych, krzyżownic z ruchomymi dziobami.

2.3.1.2. Szafa rozdzielcza eor może posiadać obudowę metalową lub z tworzywa sztucznego posadowioną na fundamencie nad poziomem terenu.

2.3.1.3. Metalowa obudowa szafy rozdzielczej eor znajdującej się w odległości < 5 m od osi toru zelektryfikowanego powinna być uszy-niona.

2.3.1.4. Obudowa szafy rozdzielczej eor wykonana z tworzywa sztucznego nie wymaga stosowania przewodów ochronnych ani uszynie-nia.

2.3.1.5. Szafa rozdzielcza eor może być zasilana linią kablową z rozdzielni n.n. stacji transformatorowej lub innej rozdzielni zasilającej. Linia kablowa może być ułożona w ziemi (rozwiązanie zalecane) lub w kanale kablowym.

2.3.1.6. W zależności od typu wyposażenie szafy rozdzielczej eor stanowią:

2.3.1.6.1. główny wyłącznik,

2.3.1.6.2. zabezpieczenia nadmiarowo-prądowe,

2.3.1.6.3. wyłączniki różnicowoprądowe,

2.3.1.6.4. styczniki,

2.3.1.6.5. łączniki warstwowe,

2.3.1.6.6. lampki sygnalizacyjne,

2.3.1.6.7. przyciski sterownicze,

2.3.1.6.8. układy pomiaru energii elektrycznej,

2.3.1.6.9. sterownik pogodowy,

2.3.1.6.10. liczniki czasu pracy,

2.3.1.6.11. gniazda serwisowe,

2.3.1.6.12. grzejnik ogrzewania szafy.

2.3.1.7. Z szafy rozdzielczej eor możliwe jest lokalne sterowanie pracą urządzeń eor.

2.3.2. Skrzynia zasilająco-transformatorowa.

2.3.2.1. Za pośrednictwem urządzeń znajdujących się w skrzyni zasilają-co-transformatorowej zasilane są grzejniki zainstalowane w rozjeździe.

2.3.2.2. Podstawowe wyposażenie skrzyni zasilająco-transformatorowej stanowią transformatory eor, zabezpieczenia nadmiarowo-prą-dowe oraz układy tłumienia prądów udarowych (tzw. układy miękkiego startu).

2.3.2.3. Każdy transformator eor w skrzyni zasilająco-transformatorowej zasilający grzejniki opornicowe zasilany jest z osobnej fazy.

2.3.2.4. Transformatory zamknięć nastawczych w skrzyni zasilająco-transformatorowej zasilane są z jednej fazy.

2.3.2.5. Konstrukcja skrzyni zasilająco-transformatorowej może być wykonana z metalu lub tworzyw sztucznych.

2.3.2.6. Metalowa obudowa skrzyni zasilająco-transformatorowej usytuowanej przy torze zelektryfikowanym w odległości < 5m od osi toru zelektryfikowanego powinna być uszyniona.

2.3.2.7. Obudowa skrzyni zasilająco-transformatorowej wykonana z tworzywa sztucznego nie wymaga stosowania przewodów ochronnych ani uszynienia.

2.3.3. Zestaw transformatorów eor.

2.3.3.1. Za pośrednictwem urządzeń znajdujących się w zestawie transformatorów eor możliwe jest jednoczesne zasilanie grzejników opornicowych oraz zamknięć nastawczych, a także grzejników krzyżownic z ruchomymi dziobami.

2.3.3.2. Podstawowe części zestawu transformatorów eor:

2.3.3.2.1. dwa toroidalne transformatory 230V/230V,

2.3.3.2.2. dwa toroidalne transformatory 230V/24V,

2.3.3.2.3. zabezpieczenia nadmiarowoprądowe,

2.3.3.2.4. układy tłumienia prądów udarowych (tzw. układy miękkiego startu),

2.3.3.2.5. wyłącznik krańcowy (wchodzi w skład instalacji prze-ciwwłamaniowej),

2.3.3.2.6. obudowa wykonana z tworzywa sztucznego, np. z żywicy poliestrowej wzmocnionej włóknem szklanym.

2.3.3.3. Obudowa zestawu transformatorów separacyjnych, wykonana z tworzywa sztucznego, nie wymaga stosowania przewodów ochronnych ani uszynienia.

2.3.3.4. Każdy transformator w zestawie transformatorów eor zasilający grzejniki opornicowe zasilany jest z osobnej fazy.

2.3.3.5. Transformatory zamknięć nastawczych w zestawie transformatorów eor zasilane są z jednej fazy.

2.3.4. Zabudowa skrzyń transformatorowych eor:

2.3.4.1. Skrzynie transformatorowe eor muszą być zabudowane poza skrajnią budowli dla kolei normalnotorowych (PN-69/K-02057).

2.3.4.2. Dla umożliwienia pracy maszyn torowych zaleca się zabudowę tych urządzeń na stacjach w odległości nie mniejszej niż 2,2 m od osi rozjazdu i sąsiedniego toru oraz na szlaku w odległości nie mniejszej niż 2,5 m.

2.3.4.3. Skrzynie transformatorowe eor umieszcza się na fundamentach betonowych zakopanych w ziemi.

2.3.5. Transformator eor.

2.3.5.1.Transformator eor jest urządzeniem II klasy ochronności lub o izolacji równoważnej, w którym rozdzielony jest obwód zasilający od obwodu odbiorczego (separowanego).

2.3.5.2. Zadania transformatora eor:

2.3.5.2.1. ochrona obsługi przed porażeniem prądem elektrycznym w przypadku uszkodzenia izolacji w obwodzie odbiorczym,

2.3.5.3.2. uniemożliwienie przepływu prądów błądzących do obwodu zasilającego w warunkach normalnych,

2.3.5.3.3. zapobieżenie wyniesieniu potencjału 3 kV poza strefę oddziaływania sieci trakcyjnej w warunkach zakłóceniowych, (np. przy opadnięciu przewodu jezdnego lub liny nośnej).

2.3.5.3. Do zasilania grzejników (w zależności od ich mocy znamionowej) stosuje się transformatory eor o mocach: 100 W, 250 W, 300 W, 1600 W, 1800 W, 2500 W, 3200 W, 3800 W. W zależności od potrzeb mogą być zastosowane transformatory o innych mocach znamionowych.

2.3.5.4. Dopuszczalne obciążenie transformatora eor nie może przekroczyć jego mocy znamionowej.

Tabela nr 4.

Dane transformatorów eor oraz ich zabezpieczenia

2.3.5.5. Prądy znamionowe zabezpieczeń transformatorów eor zamieszczone są w tabeli nr 4.

2.3.5.6. Zabezpieczenia transformatorów eor mogą być wykonane przy zastosowaniu wkładek topikowych o działaniu zwłocznym lub wyłączników nadmiarowo-prądowych o charakterystyce C i prądach znamionowych w zależności od mocy transformatorów.

2.3.6. Uszynienia.

2.3.6.1.Uszynienie jest to elektryczne połączenie części przewodzących (metalowych konstrukcji urządzeń znajdujących się w odległości < 5 m od osi toru zelektryfikowanego) z siecią powrotną.

2.3.6.2. Uszynienie może być bezpośrednie lub pośrednie (otwarte).

2.3.6.3. Uszynienie bezpośrednie wykonuje się w odniesieniu do konstrukcji odizolowanych od ziemi. (Do 2002 roku uszynieniu podlegały konstrukcje, których rezystancja względem ziemi odniesienia była > 20 Q.)

2.3.6.4. Uszynienie pośrednie powinno być wykonane za pomocą urządzenia ograniczającego napięcie (np. ogranicznika niskonapięciowego lub urządzenia zwierającego).

2.3.6.5. Uszynienie wykonuje się przewodem o przekroju min. 50 mm2 w izolacji na napięcie 750V - najczęściej jest to pręt stalowy o średnicy 8 mm.

2.3.6.6. W obwodzie torowym jednotokowym uszynienie wykonuje się do toku szynowego przewodzącego powrotny prąd trakcyjny, zgodnie z planem izolacji posterunku ruchu.

2.3.6.7. W obwodzie torowym dwutokowym uszynienie wykonuje się:

2.3.6.7.1. do jednego wybranego toku szynowego,

2.3.6.7.2. do środka dławika torowego,

2.3.6.7.3. do środka dodatkowego dławika torowego instalowanego, gdy mogą zachodzić przypadki oddziaływania uszynień na obwody torowe.

2.4. Automaty pogodowe.

2.4.1. Automaty pogodowe stosuje się do automatycznego sterowania pracą urządzeń eor na stacjach i posterunkach ruchu w zależności od warunków atmosferycznych. Automat pogodowy włącza ogrzewanie rozjazdów tylko w określonych warunkach atmosferycznych tj. przy opadach lub nawiewie śniegu, lub bez opadów lecz w niskich temperaturach otoczenia. Zastosowanie automatu pogodowego zapewnia zmniejszenie zużycia energii elektrycznej na ogrzewanie rozjazdów.

2.4.2. Tryb pracy automatu pogodowego.

2.4.2.1. Podstawowym trybem pracy urządzeń eor z automatem jest praca w systemie automatycznym.

2.4.2.2. Praca w systemie ręcznym stanowi tryb awaryjny i jest dopuszczalna w przypadkach awarii automatu lub gdy praca w systemie automatycznym nie zapewnia skuteczności ogrzewania rozjazdów.

2.4.2.3. Automat pogodowy ogranicza załączanie ogrzewania rozjazdów do momentu wytopienia śniegu lub oblodzeń.

2.4.2.4. Na posterunkach bezobsługowych automat może być załączony na cały sezon grzewczy „non stop".

2.4.3. Podstawowe elementy automatu pogodowego to:

2.4.3.1. sterownik pogodowy,

2.4.3.2. czujnik temperatury szyny ogrzewanej,

2.4.3.3. czujnik temperatury szyny nieogrzewanej,

2.4.3.4. czujnik wilgoci,

2.4.3.5. czujnik śniegu nawiewanego,

2.4.3.6. czujnik temperatury zamknięcia nastawczego,

2.4.3.7. czujnik temperatury powietrza,

Uwaga: nie wszystkie z w/w czujników muszą wchodzić w skład automatu pogodowego.

2.4.4. Sterownik pogodowy:

2.4.4.1. jest instalowany w szafie rozdzielczej eor,

2.4.4.2. steruje załączaniem i wyłączaniem zasilania obwodów grzewczych na podstawie progów temperaturowych czujników (pkt 2.4.3.2. - 2.4.3.7.).

2.4.5. Czujniki temperatury szyny, śniegu nawiewanego, temperatury zamknięcia nastawczego instaluje się w tzw. rozjeździe kontrolnym.

2.4.6. Czujnik temperatury szyny ogrzewanej instaluje się po przeciwnej stronie opornicy niż ułożone grzejniki, według zaleceń producenta. W nowych rozwiązaniach czujnik ten mocowany jest pod stopę szyny opornicy w odległości ok. 4 cm od krawędzi stopy szyny, po zewnętrznej stronie opornicy.

2.4.7. Czujniki temperatury szyny nieogrzewanej instaluje się pod stopę szyny w odległości ok. 3 m przed początkiem iglicy.

2.4.8. Czujnik wilgoci umieszcza się w miejscach najbardziej narażonych na opady śniegu. Pożądane jest jego zainstalowanie jak najbliżej sterownika. Najczęściej jest on instalowany na zewnętrznej stronie szafy rozdzielczej eor. Czujnik wilgoci nie powinien być zainstalowany w miejscu zasłoniętym od śniegu i wiatru oraz w sąsiedztwie przedmiotów, z których na czujnik może skapywać lub spływać woda.

2.4.9. Czujnik śniegu nawiewanego powinien być zainstalowany na zewnętrznej stronie opornicy w strefie ogrzewanej.

2.4.10. Czujnik temperatury zamknięcia nastawczego - instalowany jest do za-mkni ęcia nastawczego.

2.4.11. Czujnik temperatury powietrza - stosowany w starszych rozwiązaniach, instalowany jest najczęściej na zewnętrznej stronie szafy rozdzielczej eor.

2.4.12. Załączanie ogrzewania rozjazdów przez automat pogodowy następuje po przekroczeniu ustawionych progów temperaturowych przy opadach lub bez opadów w czasie mrozów.

2.4.13. Załączanie ogrzewania rozjazdów przez automat pogodowy przy opadach następuje, gdy spełnione są jednocześnie warunki:

2.4.13.1. opad lub nawiew śniegu jest wykryty przez czujnik wilgoci lub czujnik śniegu nawiewanego oraz

2.4.13.2. w wariancie z czujnikiem temperatury szyny ogrzewanej -temperatura szyny ogrzewanej jest niższa od zaprogramowanej temperatury załączenia przy opadach dla tej szyny,

2.4.13.3. w wariancie z dwoma czujnikami, tj. szyny ogrzewanej i szyny nieogrzewanej - mierzone temperatury muszą być niższe od zaprogramowanych temperatur załączenia przy opadach dla tej szyn.

2.4.14. Wyłączanie ogrzewania rozjazdów przez automat pogodowy następuje

gdy:

2.4.14.1. ustaną opady lub nastąpi wytopienie śniegu nawiewanego

lub

2.4.14.2. w wariancie z czujnikiem temperatury szyny ogrzewanej -temperatura szyny ogrzewanej jest wyższa od zaprogramowanej temperatury wyłączenia przy opadach dla tej szyny,

2.4.14.3. w wariancie z dwoma czujnikami - temperatura szyny ogrzewanej lub temperatura szyny nieogrzewanej jest wyższa od zaprogramowanej temperatury wyłączenia przy opadach dla danej szyny.

2.4.15. Załączanie ogrzewania rozjazdów przez automat pogodowy bez opadów następuje:

2.4.15.1. w wariancie z czujnikiem temperatury szyny ogrzewanej -temperatura szyny ogrzewanej jest niższa od ustawionej temperatury załączenia bez opadów dla tej szyny,

2.4.15.2. w wariancie z dwoma czujnikami - mierzone temperatury szyny ogrzewanej i szyny nieogrzewanej są niższe od zaprogramowanych temperatur załączenia przy opadach dla tych szyn.

2.4.16. Wyłączanie ogrzewania rozjazdów przez automat pogodowy bez opadów nastąpi gdy:

2.4.16.1. w wariancie z czujnikiem temperatury szyny ogrzewanej -temperatura szyny ogrzewanej jest wyższa od zaprogramowanej temperatury wyłączenia bez opadów dla tej szyny,

2.4.16.2. w wariancie z dwoma czujnikami - temperatura szyny ogrzewanej lub temperatura szyny nieogrzewanej jest wyższa od zaprogramowanej temperatury wyłączenia bez opadów dla danej szyny.

2.4.18.2. Zalecane ustawienia progów temperaturowych ogrzewania opornic rozjazdu bez opadów zamieszczone są w tabeli nr 6.

Tabela nr 6.

Progi temperaturowe ogrzewania opornic rozjazdu bez opadów

2.4.18.3. Nie zaleca się programowania temperatur załączania ogrzewania poniżej wartości podanych w tabelach nr 5 i nr 6, gdyż w naszym klimacie opady śniegu występują do temperatury + 40C, a np. ustawienie temperatury załączenia na + 1 0C, przy temperaturze otoczenia + 3 0C i opadach śniegu, zwłaszcza mokrego, nie spowoduje załączenie ogrzewania.

2.4.17. Progi temperaturowe czujników ogrzewania opornic rozjazdu i zamknięć nastawczych.

2.4.17.1. Progi temperaturowe działania czujników ustalane są na szczeblu poszczególnych zakładów właściciela urządzeń, w zależności od lokalnych warunków atmosferycznych.

2.4.17.2. Zaprogramowanie sterowników pogodowych na podstawie dokumentacji techniczno-ruchowej automatów pogodowych oraz ustaleń z właścicielem urządzeń, wykonuje wykonawca realizujący utrzymanie urządzeń eor.

2.4.18. Progi temperaturowe ogrzewania opornic rozjazdu.

2.4.18.1. Zalecane ustawienia progów temperaturowych ogrzewania opornic rozjazdu przy opadach zamieszczone są w tabeli nr 5.

Tabela nr 5.

Progi temperaturowe ogrzewania opornic rozjazdu przy opadach

2.4.18.4. Ustawienie wyższych wartości temperatur załączenia przy opadach deszczu spowoduje załączanie ogrzewania.

2.4.18.5. Przedstawione w tabelach zakresy temperatur wyłączenia są wystarczające dla skutecznego wytopienia śniegu przy średnio intensywnych opadach.

2.4.18.6. Ustawienie wyższych wartości temperatur wyłączenia może prowadzić do wypalania smarów z poduszek ślizgowych rozjazdu, co pogarsza pracę rozjazdu.

2.4.18.7. W rejonach górskich gdzie występują bardzo intensywne opady śniegu oraz w szczególnych przypadkach można ustawić temperaturę wyłączenia na + 10 0C.

2.4.19. Zalecane ustawienia progów temperaturowych ogrzewania zamknięć nastawczych.

2.4.19.1. Temperatura załączenia - 0 0C,

2.4.19.2. Temperatura wyłączenia - +2 0C.

2.4.20. Wymiana czujników automatów pogodowych.

W przypadku konieczności wymiany danego czujnika, należy zastosować tylko typ określony przez producenta automatu pogodowego. Czujniki automatów pogodowych, pomimo pełnienia tej samej funkcji, nie mogą być zamieniane i zastosowywane do współpracy z innymi automatami pogodowymi.

2.5. Nadzór i sterowanie urządzeniami eor.

2.5.1. Urządzenia eor mogą być sterowane:

2.5.1.1. ręcznie,

2.5.1.2. automatycznie, 2.5.1.3 zdalnie.

2.5.2. Sterowanie ręczne polega na bezpośrednim ręcznym załączaniu lub wyłączaniu z tablicy sterowniczej ogrzewania określonej grupy rozjazdów przez obsługę posterunku ruchu.

2.5.2.1. Ogrzewanie rozjazdów załączane i wyłączane jest przez obsługę posterunku ruchu na podstawie subiektywnej oceny warunków atmosferycznych i natężenia ruchu pociągów.

2.5.2.2. Na posterunku ruchu wyposażonym w tablice sterownicze pracownik otrzymuje informacje o stanie pracy urządzeń eor za pomocą sygnałów świetlnych, a w niektórych rozwiązaniach również dodatkowo akustycznych.

2.5.2.3. Sterowanie ręczne stosuje się również w przypadku awarii automatu pogodowego lub podczas bardzo intensywnych opadach śniegu lub niskich temperaturach, gdy wymagane jest ciągłe załączenie ogrzewania rozjazdów.

2.5.3. Sterowanie automatyczne polega na załączaniu lub wyłączaniu ogrzewania rozjazdów za pośrednictwem automatu pogodowego. W tym trybie pracy, po załączeniu przez obsługę automatu pogodowego, załączanie i

wyłączanie ogrzewania sterowane jest przez automat w zależności od warunków pogodowych (opad lub nawiew śniegu, temperatury otoczenia lub temperatury szyny).

2.5.3.1. Zaleca się wyłączenie ze sterowania automatycznego ogrzewanie rozjazdów, których wykorzystanie do prowadzenia ruchu jest sporadyczne.

2.5.3.2. Rozjazdy rzadko wykorzystywane ruchowo powinny być sterowane indywidualnie w trybie sterowania ręcznego lub zdalnego.

2.5.4. W rozwiązaniach o rozbudowanych funkcjach nadzoru, sterowania, monitoringu, diagnostyki, itp., sterowanie automatami pogodowymi zainstalowanymi w szafach eor, odbywa się z pulpitu operatora zainstalowanego w miejscu sterowania i monitorowania urządzeniami eor.

2.5.5. Pulpit operatora wymieniony w pkt 2.5.4. wykonywany jest najczęściej w postaci płaskiej szafki naściennej. W zależności od wersji, płyta czołowa pulpitu może być wyposażona w ekran dotykowy lub wykonana w formie pulpitu z przyciskami i diodami LED. Z pulpitu możliwe jest załączanie i wyłączanie ogrzewania wybranych rozjazdów.

2.5.6. Sterowanie zdalne, gdzie znajduje się komputerowe stanowisko sterowania polega na załączaniu lub wyłączaniu ogrzewania rozjazdów znajdujących się w obrębie wybranych posterunków ruchu objętych nadzorem i sterowaniem.

Sterowanie zdalne wykonywane jest z Centrum Sterowania Ruchem, z Lokalnego Centrum Sterowania lub z innego posterunku ruchu. W systemie zdalnego sterowania istnieje możliwość sterowania ogrzewaniem pojedynczych rozjazdów lub grup rozjazdów załączanych za pośrednictwem automatów pogodowych lub z ich pominięciem, zdalnego diagnozowania urządzeń, zmiany nastawienia parametrów czujników automatu pogodowego oraz monitorowania urządzeń. Informacje o stanie pracy urządzeń eor, można wyświetlić na ekranie monitora. Stany alarmowe w pracy urządzeń eor sygnalizowane są na monitorze w kolorze czerwonym. W ramach monitorowania pracy urządzeń przekazywane są następujące informacje:

2.5.5.1. o uszkodzeniach urządzeń zasilających, sterujących, torowych i przytorowych,

2.5.5.2. o stanach pracy (ręczny, automatyczny),

2.5.5.3. o zużyciu energii elektrycznej,

2.5.5.4. o czasie pracy urządzeń eor.

2.6. Urządzenia kontrolno-pomiarowe urządzeń eor.

2.6.1. Kontrolę pracy urządzeń eor umożliwiają:

2.6.1.1. liczniki energii elektrycznej,

2.6.1.2. liczniki godzin pracy zliczające:

2.6.1.2.1. czasy grzania w trybie sterowania ręcznego,

2.6.1.2.2. czasy grzania w trybie sterowania automatycznego.