Rozdział 6.
Postanowienia szczególne dotyczące rezerwacji miejsc i obsługi taboru specjalnego

§42.
Zasady rezerwacji miejsc (ekspresowej i fakultatywnej) dokonywanej przez drużyny konduktorskie.

1. Dla oznaczenia miejsc rezerwowanych należy stosować kartki z danymi o rezerwacji, które wkłada się do ramki umieszczonej przy przedziale. Kartka rezerwacyjna powinna zawierać następujące dane:
numer miejsca zarezerwowanego,
- relację,
- numer pociągu,
- numer wagonu,
- datę przejazdu.

2. Stacja przygotowująca kartki rezcrwacyjnc zobowiązanajest do wskazania miejsca, z którego drużyna konduktorska je odbiera, przy czym miejscem odbioru powinno być miejsce przyjmowania składu pociągu przez drużynę konduktorską zgodnie z postanowieniami regulaminu technicznego stacji.

3. W trakcie przyjęcia składu pociągu drużyna konduktorska zobowiązana jest do:
1) przyjęcia w stacji wyjazdu pociągu, w miejscu wskazanym przez dysponenta drużyny konduktorskiej kompletu kartek rezerwacyjnych,
2) przygotowania kompletu kartek rezerwacyjnych do umieszczenia w ramkach rezerwacyjnych wyznaczonych wagonów z otrzymanego wydruku,
3) sprawdzenia czy usunięto wszystkie poprzednie kartki rezerwacyjne (za wyjątkieni kartek stałych z napisem "Rezerwacja ekspresowa") oraz usunięcia ich, gdy czynności tej nie dokonano,
4) sporzadzenia stosownego raportu na okoliczność niedokonania usunięcia kartek rezewacyjnych z poprzedniej jazdy, dołączając kartki wcześniej nie usunięte, które są podstawą do wdrożenia dochodzenia służbowego w stosunku do winnych,
5) sprawdzenia, czy we wszystkich wagonach i przedziałach w odpowiednim miejscu znajdują się kompletne ramki rezerwacji . W wypadku stwierdzenia jakiejkolwiek nieprawidłowości w tym zakresie należy żądać od odpowiedzialnych pracowników natychmiastowego usunięcia usterek.

6. Po przybyciu pociągu do stacji końcowej, w trakcie zdania pociągu drużyna konduktorska zobowiązana jest do usunięcia wszystkich kartek rezcrwacyjnych za wyjątkiem kartek z napisem "Rezerwacja ekspresowa".

§43.
Zasady rezerwacji przedziałów służbowych

1. Przedział służbowy wyznacza się w pierwszym wagonie pociągu za lokomotywą w pierwszym przedziale.
Jeżeli pierwszymi wagonami pociągu są wagony sypialne, wagony z miejscami do leżenia, wagony specjalne, salonowe, kursowe oraz wagony pocztowe i bagażowe, bez możliwości wyznaczenia przedziału służbowego, przedział ten należy wyznaczyć w pierwszym wagonie osobowym licząc od czoła pociągu, jeżeli dodatek 2 do służbowego rozkładu jazdy pociągów nie wyznacza przedziału służbowego w pociągu.

2. Przedział służbowy powinien być zarezerwowany w jednym stałym miejscu składu pociągu; miejsce usytuowania przedziału służbowego nie powinno ulcgać zmianie, nawet w przypadku zmiany kierunku jazdy.

3. Przedział służbowy, powinien być z zewnątrz w odpowiedni sposób oznakowany.

4. Przedział służbowy w pociągach wielorelacyjnych powinien być rezerwowany w grupie wagonów o najdłuższej relacji, z zastrzeżeniem jednak ust. 1.

5. W pociągach zmieniających kilkakrotnie kierunekjazdy, przedział służbowy należy wyznaczyć, z zachowaniem postanowień ust. 1 w tym wagonie składu pociągu, który najdłużej będzie znajdował się w czole pociągu.

6. W pociągach hotelowych przedział służbowy rezerwuje się według wskazań zawartych w postanowieniach stosownego dodatku 2 do służbowego rozkładu jazdy pociągów.

7. W wagonach bezprzedziałowych rezerwowanie przedziału służbowego odbywa się z zachowaniem postanowień ust. 1. Jako przedział służbowy uważa się dwie sąsiadujące ze sobą, ławki i przestrzeń zawartą pomiędzy nimi.

§44.
Zasady rezerwacji przedziałów dla podróżnych z dziećmi do lat 4 i kobiet ciężarnych

1. Obowiązują następujące zasady rezerwacji miejsc dla podróżnych z dziećmi do lat 4 i kobiet ciężarnych w pociągach:
1) w pociągach zestawionych z wagonów z przedziałami:
a) w jednej relacji - dwa przedziały klasy drugiej i jeden przedział klasy pierwszej,
b) w więcej niż jednej relacji - po jednym przedziale klasy drugiej i klasy pierwszej w każdej relacji,
2) W pociągach zestawionych z wagonów bezprzedziałowych:
a) wjednej relacji - zestaw czterech dwuosobowych ławek klasy drugiej i cztery miejsca w wagonie klasy pierwszej,
b) w więcej niż jednej relacji - po cztery miejsca w każdej z klas,
3) W pociągach zestawionych z trzech i czterowagonowych elektrycznych zespołów trakcyjnych:
- w każdym e.z.t. zestaw dwóch dwuosobowych ławek,
4) W pociągach motorowych złożonych z dwóch lub większej liczby wagonów - zestaw czterech dwuosobowych ławek w wagonie silnikowym,
5) W pociągach WKD - dwa miejsca.

2. Miejsc (przedziałów) dla podróżnych z dziećmi do lat 4-ech i kobiet ciężarnych nie wyznacza się w pociągach i wagonach oznaczonych jako pociąg z dopłatą.

3. W pociągach wymienionych w ust. 1 pkt. 1 wyznaczone miejsca oznacza się za pomocą piktogramów i tabliczek z napisem "Przedział dla podróżnych z dziećmi do lat 4 i kobiet ciężarnych" lub "Miejsce dla podróżnych z dziećmi do łat 4 i kobiet ciężarnych". W pozostałych przypadkach miejsce dla podróżnych z dziećmi do lat 4 i kobiet ciężarnych oznacza się przy pomocy stosownych napisów i piktogramów przy czym w pociągach wymienionych w ust. 1 pkt3, 4 i 5 dodatkowo na szybach wagonów umieszcza się ukośny pas koloru niebieskiego.

4. Przedziały dla podróżnych z dziećmi do lat 4-ech i kobiet ciężarnych powinny być zamknięte. W razie dużego przepełnienia pociągu, przedziały te należy otworzyć i poinformować podróżnych o możliwości zajęcia w otwartych przedziałach miejsc siedzących. Podróżnych należy przy tym poinformować o bezwzględnej konieczności zwolnienia tych miejsc, w przypadku zgłoszenia się podróżnych uprawnionych do ich zajęcia.

§45.
Zasady wyznaczania miejsc dla inwalidów

1. Szczegółowe zasady wyznaczania w pociągach miejsc dla inwalidów regulują odrębne przepisy.

2. Dla inwalidów wyznacza się:
1) w wagonach z przedziałami - w części dla niepalących dwa miejsca w pierwszym przedziale od drzwi wejściowych każdego wagonu,
2) w wagonach bezprzedziałowych - dwa miejsca obok siebie na jednej dwuosobowej ławce najbliżej każdych drzwi wejściowych wagonu,
3) w wagonach piętrowych - dwa miejsca obok siebie na jednej ławce w dolnej części wagonu, w pobliżu każdych drzwi wejściowych do wagonu.

3. Wyznaczone miejsca wyznacza się w sposób trwały za pomocą piktogramów i stosownych napisów.

4. Miejsc dla inwalidów nie wyznacza się w pociągach i wagonach oznaczonych jako pociąg z dopłatą.

5. Miejsce dla inwalidy może być zajęte przez innych podróżnych. Podróżny ma jednak bezwzględny obowiązek zwolnić to miejsce, w przypadku pojawienia się podróżnego uprawnionego do jego zajęcia.

§46.
Zasady obsługi wagonów dla osób niepełnosprawnych

1. Szczegółowe zasady obsługi wagonów pasażerskich dla osób niepełnosprawnych określają odrębne uregulowania i właściwe instrukcje znajdujące się na urządzeniach wagonu.

2. Do obsługi wagonów wyznaczonych dla przewozu osób niepełnosprawnych należy wyznaczać pracowników posiadających właściwe przeszkolenie.

3. W razie wyznaczenia do obsługi wagonu pracownika nie posiadającego takiego przeszkolenia, instruktażu udziela w trakcie przyjęcia składu pociągu kierownik poc, który takie przeszkolenie posiada lub właściwy pracownik innej służby. Fakt udzielenia takiego instruktażu pracownik szkolący odnotowuje w raporcie z jazdy. Zapis ten uwiarygodniają podpisami pracownik szkolący i szkolony.

4. W razie wystąpieniajakichkolwiek usterek w działaniu urządzeń wagonowych, nałeży żądać pomocy ze strony właściwych pracowników.

§47
Oględziny taboru budowy specjalnej i wagonów towarowych, włączanych do pociągów pasażerskich

1. W przypadku włączenia do składu pociągu pasażerskiego wagonu (ów) towarowego lub innych jednostek taboru budowy specjalnej, których przewóz w pociągach pasażerskich nie jest zabroniony na mocy odrębnych przepisów, drużyna konduktorska ma obowiązek osygnalizować ten tabor, gdy zajdzie taka potrzeba, w sposób wskazany w odrębnych przepisach.

2. Szczegółowych oględzin włączanego taboru dokonuje właściwa służba. Drużyna konduktorska ma jednak prawo żądać dokonania ponownych oględzin włączanego do składu pociągu taboru, w razie uzasadnionych podejrzeń, że tabor ten może w trakcie jazdy zagrażać bezpieczeństwu ruchu.

3. Fakt dokonania dodatkowych oględzin kierownik pociągu odnotowuje w raporcie z jazdy.

4. Szczegółowe zasady włączania wagonu (ów) towarowych do pociągów pasażerskich regulują postanowienia instrukcji ruchu R 1.

§48.
Przejazdy służbowe pracowników kolejowych

1. Przejazdy służbowe pracowników kolejowych odbywają się na podstawie ważnej legitymacji służbowej. W pociągach oznaczonych jako pociąg z dopłatą, niezależnie od legitymacji służbowej, pracownik zobowiązany jest posiadać stosowną dopłatę, z zastrzeżeniem ust.3 i postanowień odrębnych przepisów.

2. Pracownicy drużyn trakcyjnych, konduktorskich oraz zespołu rewizorów pociągu, odbywają przejazd służbowy do i z miejsca rozpoczęcia (zakończenia) pracy pociągami wskazanymi przez dysponenta tych pracowników, z zastrzeżeniem, o którym mowa w ust.3, na podstawie legitymacji służbowej, odpowiednio wypełnionego wykazu pracy, oraz stosownego wpisu do raportu z jazdy, a rewizorzy pociągu na podstawie stosownego wpisu do polecenia wyjazdu służbowego oraz stosownego wpisu do raportu z jazdy, w wagonach i przedziałach ogólnodostępnych dla podróżnych zgodnie z posiadanymi uprawnieniami do przejazdu w klasie wskazanej w legitymacji służbowej.

3. W uzasadnionych przypadkach przejazdy służbowe pracowników drużyn pociągowych i zespołu rewizorów pociągu mogą odbywać się w pociągu oznaczonym jako pociąg z dopłatą według zasad określonych w ust. 2 oraz w przedziale awaryjnym będącym w dyspozycji kierownika pociągu, przy czym wpisu do raportu z jazdy dokonuje dyżurny ruchu albo kierownik pociągu, na podstawie:
1) stosownego powiadomienia z macierzystej jednostki służbowej pracownika okorzystaniu z przejazdu służbowego, o którym mowa w ust. 2. w wyznaczonym pociągu oznaczonymjako pociąg z dopłatą,
2) bez powiadomienia, o którym mowa w pkt. 1, w razie udokumentowanego opóźnienia pociągu, uniemożliwiającego jazdę planowanym pociągiem i uzasadniającego niezbędność przejazdu pociągiem oznaczonym jako pociąg z dopłatą.

4. W pociągach oznaczonych jako pociąg z dopłatą w przypadkach, o których mowa w ust.3, miejsce przejazdu w składzie pociągu każdorazowo wskazuje kierownik pociągu, przy czym w przypadku wyznaczenia miejsca przejazdu w wagonie ogólnodostępnym lub w przedziale awaryjnym będącym w dyspozycji kierownika pociągu i zgłoszenia się podróżnego ze stosowną dopłatą wskazującą numer zarezerwowanego miejsca lub potrzeby wyznaczenia miejsca awaryjnego dla podróżnego z powodu nieprawidłowości w dokonanej rezerwacji miejsca w pociągu - wcześniej zajęte miejsce dla odbycia przejazdu służbowego należy bezwzględnie zwolnić.

5. Pracownicy wykonujący czynności kontrolne w pociągu uprawnieni są do przebywania w pomieszczeniach nie przeznaczonych do przewozu podróżnych tylko na czas niezbędny do wykonania tych czynności.