Rozdział 2
BUDOWA URZĄDZEŃ

§ 5.
Konstrukcja urządzeń - części składowe

Na urządzenia rogatkowe składają się:

1.   stojak rogatki;

2.   przyrząd nastawczy rogatki;

3.   drągi rogatkowe i przeciwwagi;

4.   przyrząd dzwonkowy;

5.   siatka dla drągów rogatkowych;

6.   podpory drągów rogatkowych;

7.   windy rogatkowe z przynależnym osprzętem;
1)   winda mechaniczna dla rogatek obsługiwanych na miejscu i z odległości,
2)   winda mechaniczna bezpośrednio przy stojaku rogatki,
3) winda elektryczna;

8.   pędnia z osprzętem;
1)   pędnia nastawcza,
2)   krążki pędniowe,
3)   krążki odchylne i załomowe,
4)   skrzynki ochronne,
5)   kanały pędniowe;

9.   dodatkowe urządzenia na przejazdach z rogatkami:
1)   półsamoczynna sygnalizacja świetlna,
2)   urządzenia sygnalizacji zbliżania się pociągów.

§ 6.
Opis techniczny budowy poszczególnych części składowych

1. Stojak rogatki
Stojak rogatki jest konstrukcją wsporczą, na którym znajdują się, przymocowane w górnej części, przyrząd nastawczy rogatki, łożyska z obsadzoną osią drąga rogatkowego i drąg rogatkowy z odciągiem drutowym, siatką oraz przyrząd dzwonkowy (rys. 1).

Konstrukcję stojaka rogatki stanowi wiele spawanych ze sobą kątowników, ceowników i blach żeliwnych.
Stojaki rogatkowe produkowane są w trzech wielkościach, tj. zależnie od długości i grubości drąga rogatki oraz łożyska drąga.

Tablica 1 przedstawia charakterystyczne wielkości trzech grup stojaków rogatkowych.

Tablica 1

2. Przyrząd nastawczy rogatki

Przyrząd nastawczy rogatki przeznaczony jest do bezpośredniego uruchamiania drągów rogatkowych.
Przyrząd nastawczy składa się z następujących podstawowych elementów składowych: łożyska tarczy nastawczej, tarczy nastaw-czej i dźwigni (sprzęgłowej) uruchamiającej (rys. 2).

Łożysko tarczy nastawczej ma półkolisty rowek wodzący (kulisę), zakończony w górnej i w dolnej części odpowiednimi zagięciami. Rowek wodzący służy jako urządzenie nastawcze, zagięcia zaś są przeznaczone do ryglowania drąga w końcowych położeniach.
Tarcza nastawcza również ma odpowiedni rowek wodzący (wieniec).
Tarcza przeznaczona jest do współpracy z łożyskiem tarczy nastawczej w procesie wydzwaniania ostrzegawczego i uruchamiania drągów rogatkowych.
W pierwszej fazie obrotów uruchamia ona dzwonek ostrzegawczy (jeżeli jest zastosowany). Przy dalszych obrotach konstrukcja tarczy, a ściśle biorąc jej wieniec kulisty, powoduje (sprzężenie układu sworznia sprzęgłowego, dźwignia sprzęgłowa i nastawcza) prowadzenie sworznia sprzęgłowego już w rowku kulisy wodzącej łożyska tarczy nastawczej, co daje uruchomienie drąga rogatkowego.
Dźwignie sprzęgłowa i nastawcza mają ostateczne zadanie odpowiedniego przeniesienia pracy przyrządu nastawczego na ruch drąga rogatkowego.
Omówione elementy składowe przyrządu nastawczego mają jednakowe wymiary, niezależnie od trzech grup stosowanych wielkości stojaków i drągów rogatkowych.
Konstrukcja przyrządu nastawczego umożliwia w bardzo prosty sposób uzyskiwanie ryglowania bądź nieryglowania drąga rogatkowego w położeniu zamykającym ruch po drodze kołowej.
Dla uzyskania nieryglowania drąga w położeniu opuszczonym (poziomym) należy wstawić odpowiednią wkładkę (zderzak) w dolne zagięcie rowka wodzącego łożyska tarczy nastawczej, przez co uniemożliwiony jest dalszy ruch sworznia sprzęgłowego do części ryglującej. W tym przypadku i przy zastosowaniu nieco dłuższego ramienia cięgła nastawczego trzy punkty napędne X, Y, Z tworzą linię łamaną. Opuszczony drąg rogatki daje się unieść do góry przez użytkownika drogi (rys. 3).

Brak podanej wkładki (zderzaka) w dolnym zagięciu rowka wodzącego łożyska tarczy nastawczej powoduje, iż przyrząd nastawczy rygluje drąg rogatki. Sworzeń sprzęgłowy wpada wtedy do części ryglującej, przez co - przy krótszym ramieniu cięgła nastawczego - trzy punkty napędne X, Y, Z tworzą linię prostą. Drąg rogatki, opuszczony do położenia zamykającego ruch po drodze nie daje się unieść do góry przez użytkownika drogi (rys. 4), gdyż jest zaryglowany.

3. Drągi rogatkowe i przeciwwagi
1) Drąg rogatkowy umocowany jest w łożysku znajdującym się w górnej części stojaka (rys. 1).
Rozróżnia się trzy grupy drągów rogatkowych zależnie od ich długości.
Tablica 2 podaje podział drągów na grupy zależnie od szerokości jezdni lub przejścia.
Podane w tablicy 2 długości drągów rogatkowych mierzone są od osi obrotu drąga do końca drąga. Całkowita długość drąga w każdym przypadku jest większa o część przeznaczoną dla łożyska drąga oraz dla ciężaru przeciwwag, która wynosi od 900 mm do 1400 mm.
Wskazane długości drągów odpowiadają podanej szerokości jezdni lub przejścia przy prostopadłym ustawieniu drągów do osi drogi lub przejścia. Przy skośnym ustawieniu drągów (rys. 5) długość zamknięcia S1 zwiększa się i wynosi:

Tablica 2

2) Drągi rogatkowe zaliczone do grupy I, II i III wykonywane są w kształcie stożka z blachy walcowanej o grubości od 1,25 mm do 4 mm, tj. zależnie od długości drąga.
Drągi rogatkowe zaliczone do grupy I mogą być również, w razie potrzeby, wykonane z drewna. Stosowanie odmiennej konstrukcji drągów jest dopuszczalne po zatwierdzeniu przez Ministerstwo Komunikacji.
3)  Na przejazdach szerokich, tj. ponad 13 m (w miarę potrzeby również przy węższych przejazdach), należy stosować rogatki o dwóch drągach opadających ku środkowi drogi (jezdni).
4)  Drągi rogatek muszą być tak wyregulowane i wyważone za pomocą przeciwwag (ciężarów), ażeby zachowały równowagę w dowolnym położeniu. Wyjątek stanowią tu rogatki obsługiwane z odległości, których drągi powinny być tak wyważone, ażeby uniesiony przez użytkownika drogi drąg, z pozycji poziomej, lekko opadał z powrotem na podporę drąga. Do wyważenia drągów rogatkowych należy stosować ciężary żeliwne lub betonowe o konstrukcji do tego przewidzianej. Stosowanie innych przypadkowych ciężarów jest zabronione.
5)  Drągi rogatkowe na przejazdach i przejściach o dużym ruchu pieszym itp. powinny być wyposażone w siatkę wiszącą w celu uniemożliwienia przechodzenia pod zamkniętymi rogatkami. Potrzebę wyposażenia drąga rogatkowego w siatkę wiszącą powinna stwierdzić komisja kwalifikacyjna, działająca w trybie przewidzianym w zarządzeniu Ministra Komunikacji w sprawie skrzyżowania linii kolejowych z drogami publicznymi.
6)  Rogatki z siatką wiszącą przy drągach o długości od 6,6 m oraz rogatki bez siatki wiszącej przy drągach o długości od 7,6 m powinny być zaopatrzone w odciągi drutowe wzmacniające (rys. 1).
7)  Drągi rogatkowe dla lepszej widzialności powinny być pomalowane na przemian w pasy czerwono-białe o długości każdy po 50 cm, zaczynając pasem koloru czerwonego od cieńszego końca drąga.
Długość i kolor ostatniego pasa w grubszym końcu drąga (w pobliżu osi obrotu) uzależnione będą od długości drąga rogatkowego. Siatkę drąga należy malować na kolor biały, a pozostałe części rogatki na kolor ciemnoszary, (rys. 6).

8) W przypadku gdy drągi rogatkowe nie są wyposażone w światła czerwone migające (w sygnalizację półsamoczynną) lub jeżeli nie są oświetlone specjalnymi urządzeniami oświetlającymi (reflektory), wówczas powinny być, oprócz malowanych pasów czerwono-białych, wyposażone w szkiełka odblaskowe (katafoty) koloru czerwonego w ilości co najmniej 3 szt. lub folię odblaskową koloru czerwonego i białego - umieszczone na drągu, powierzchnią odblaskową zwrócone w kierunku drogi. Zamiast koloru białego może być również zastosowana folia odblaskowa koloru żółtego.

4. Przyrząd dzwonkowy
Przyrząd dzwonkowy składa się z: czaszy, młoteczka oraz zespołu dźwigni łączących młoteczek dzwonkowy z powierzchnią tarczy nastawczej o odpowiednich występach (nadlewach) uruchamiających dzwonienie (rys. 7). W razie potrzeby przyrząd dzwonkowy może mieć w górnej części osłonę (daszek).

1) Urządzenie ostrzegawcze dźwiękowe w postaci przyrządu dzwonkowego umieszczonego na stojaku rogatki należy stosować z zasady na przejazdach obsługiwanych z odległości w celu ostrzeżenia użytkownika drogi, że wkrótce nastąpi rozpoczęcie opuszczania drągów rogatkowych.
2) Przyrząd dzwonkowy może być również zastosowany na przejazdach obsługiwanych na miejscu, jeżeli np. na drodze występuje decydująca przewaga ruchu pieszego i konnego lub brak jest widoczności drągów rogatkowych z drogi.
3)  Do podawania sygnałów ostrzegawczych można stosować tylko jeden przyrząd dzwonkowy do kompletu rogatek na przejeździe. Na przejazdach długich, przecinających więcej niż dwa tory, gdy słyszalność dzwonka z drugiej strony przejazdu byłaby nie wystarczająca (z odległości nie mniejszej niż 30 m), należy zastosować dzwonek oddzielnie dla każdej strony przejazdu.
4)  Przyrząd dzwonkowy powinien sygnalizować (ostrzegać) co najmniej na 8 sekund wcześniej przed rozpoczęciem opuszczania drągów rogatek obsługiwanych z odległości. Całkowity czas wydzwaniania powinien składać się z czasu ostrzegawczego sygnalizowania i czasu wydzwaniania przynaglającego użytkownika drogi do spiesznego opuszczania przejazdu.
Z tych względów całkowity czas wydzwaniania jest dłuższy i średnio powinien wynosić:
-  przy wydzwanianiu krótkim - 15 sekund;
-  przy wydzwanianiu średnim - 20 sekund;
-  przy wydzwanianiu długim - 25 sekund;
Podane czasy zależą od długości strefy niebezpiecznej na przejeździe oraz od maksymalnej długości pojazdów drogowych i od szybkości najpowolniejszych pojazdów drogowych przejeżdżających przez przejazd. Obliczanie czasu wydzwaniania ostrzegawczego (rys. 8)

- kąt między rogatką a osią jezdni (drogi)
- kąt między osią toru a osią jezdni (drogi)
b - odległość między drągami rogatek mierzona po osi drogi.
Przyjmuje się szybkość pojazdu drogowego 2 m/s

Z = L + P

Z - teren zagrożony
L - długość przejazdu
P - największa długość pojazdu drogowego (22 m)

Jeżeli kąt a jest mniejszy od 45°, to należy do Z dodać odległość d (rys. 8 b), która wynosi średnio około 3 m.

Dzwonienie ostrzegawcze

5) Dla zapewnienia należytego czasu wydzwaniania ostrzegawczego drągi rogatkowe powinny w stanie otwartym zajmować położenie pionowe, a winda i przyrząd nastawczy rogatki powinny dokładnie zajmować położenia końcowe.

5.   Siatka dla drągów rogatkowych
Podstawowym celem siatki wiszącej jest uniemożliwienie użytkownikom drogi przechodzenia pod opuszczonym drągiem rogatkowym.
Siatka dla drągów rogatkowych wykonana jest z płaskowników, teowników, oraz z szeregu drutów (prętów) stalowych lub ze stopu aluminium, zakończonych w obu końcach oczkami.
Druty te za pomocą oczek łączą na całej długości płaskownik z teownikiem, tworząc w ten sposób sia,tkę drąga rogatkowego. Tak zmontowana siatka daje konstrukcję ruchomą i pozwala na składanie się jej przy pionowym położeniu drąga i rozkładanie do pełnej szerokości przy poziomym położeniu drąga rogatkowego (rys. 1).

6.   Podpory drągów rogatkowych
Dla podparcia opuszczonych drągów rogatkowych przewidziane są podpory stałe lub podpory wahadłowe.
1) Podpora stała (rys. 9) wykonana jest z ceownika. Dolna część podpory (fundamentowa) ma poszerzenie wykonane z blachy żeberkowej i kątowników. W górnej części ma dwa rozwidlone płaskowniki. Wyposażona jest również w amortyzator sprężynowy, który spełnia zasadniczą funkcję podpory, tj. amortyzuje uderzenie drąga zamykającej się rogatki.

Podpory stałe należy stosować dla każdego drąga rogatkowego zamykającego całą szerokość drogi z jednej strony przejazdu.
Podpora wahadłowa (rys. 10) ma odmienną konstrukcję. Nie ma części fundamentowej i nie jest wolnostojąca. Tworzy konstrukcję wspólną z drągiem rogatki. Zbudowana jest z rur żeliwnych w kształcie litery U i ma w górnej części amortyzator sprężynowy, który spełnia to samo zadanie co amortyzator w podporze stałej.

Podpory wahadłowe należy stosować w przypadkach, gdy dla zamykania całej szerokości drogi z jednej strony przejazdu zastosowane są dwa drągi rogatkowe opadające do środka jezdni.

7. Windy rogatkowe
1) Winda mechaniczna do rogatek obsługiwanych na miejscu i z odległości
Winda mechaniczna przeznaczona jest do uruchamiania drągów rogatkowych.
Podstawowe elementy składowe windy: stojak, koła zębate, koło linkowe, tarcze, osie mocujące, korba. W dolnej części stojaka windy znajdują się krążki załomowe do wyprowadzenia pędni o  kierunkach prostopadłych lub równoległych do torów. Konstrukcja stojaka windy przystosowana jest do zabudowania na zewnątrz bądź w pomieszczeniu dróżnika przejazdowego lub innego pracownika obsługującego rogatki.
Zależnie od odległości rogatek od miejsca obsługi, windy mechaniczne dzielą się na dwa rodzaje, a mianowicie dla:
-  rogatek obsługiwanych na miejscu
-  rogatek obsługiwanych z odległości.
Winda dla rogatki obsługiwanej na miejscu (rys. 11) ma stosunkowo prostą konstrukcję, gdyż zasadniczo dla tej rogatki nie stosuje się wydzwaniania ostrzegawczego. Nie stosuje się również urządzenia do kontroli położenia drągów rogatkowych.

W przypadkach wyjątkowych zastosowane urządzenie dzwonkowe wydzwania tylko w czasie ruchu drągów rogatkowych. Dlatego też obroty korby takiej windy wykorzystane są prawie całkowicie na zamykanie i otwieranie przejazdu.
Winda dla rogatki obsługiwanej z odległości (rys. 12) ma konstrukcję bardziej złożoną. Winda tego typu, oprócz wymienionych podstawowych elementów składowych, ma jeszcze urządzenie do kontroli położenia drągów rogatkowych, tj. wskaźnik kontrolny, i  w razie potrzeby - dodatkowo - dzwonek sygnalizacyjny (zwrotny).

Ma również zwiększoną liczbę wahadeł (zabieraków): do dwóch przy wydzwanianiu 15- lub 20-sekundowym i do trzech przy wydzwanianiu ostrzegawczym, wynoszącym do 25 sekund. Tego rodzaju winda powinna mieć również korbę luźną z ogranicznikiem sprężynowym (z zapadką), aby podczas uniesienia przez użytkownika drogi drąga rogatkowego na przejeździe zapobiec uderzeniu pracownika obsługującego windę.
Konstrukcja korby z zapadką jest przewidziana do stosowania przy windach przede wszystkim wtedy, gdy dana rogatka obsługiwana jest z dwóch różnych stanowisk. Liczba obrotów korby przy windach dla rogatki obsługiwanej z odległości, w znacznej mierze wykorzystana jest do wydzwaniania ostrzegawczego i jest większa od liczby obrotów potrzebnych do bezpośredniego uruchamiania drągów rogatkowych.
2) Winda mechaniczna przy stojaku rogatki
Winda mechaniczna przy stojaku (podstawie) rogatki (rys. 13) jest bardzo prostej konstrukcji, gdyż oddziałuje bezpośrednio za pomocą przekładni zębatej na przyrząd nastawczy rogatki.

W górnej części winda taka ma wbudowany zamek ryglowy w celu uniemożliwienia obsługi przez osoby niepowołane. Zastosowanie tego rodzaju windy jest bardzo sporadyczne i wynika z wyjątkowych okoliczności, jak np. brak miejsca na zastosowanie windy normalnej wolnostojącej itp.
Pełną charakterystykę wind, typów wind oraz ich zastosowania przedstawia tablica 3.
Uwzględniając dodatkowe szczegóły konstrukcyjne rozróżniamy windy mechaniczne według:
a)   numerów typów wind - od 1 do 23 (tablica 3),
b)   układu korby - z prawej strony P i z lewej strony L,
c)   rodzaju zamocowania: zakopanie jej w ziemi - przypadek 1, lub przykręcenie śrubami - przypadek 2,
d)   kierunku wyprowadzenia pędni (rys. 14).

Tablica 3

Dobierając odpowiednią windę rogatkową należy mieć na uwadze wszystkie dane określone w pkt od a) do d).

Przykład: winda 5P1W - poszczególne cyfry i litery oznaczają:
5 - zgodnie z tablicą 3 winda ta przeznaczona jest dla drągów rogatki nieryglowanej z dzwonieniem ostrzegawczym wynoszącym 25 sekund,
P - winda prawa,
1 - ze stojakiem do zamocowania (zakopania) w ziemi,
W - o kierunku wyprowadzenia pędni (na rys. 14 drugi od lewej).

3) Winda elektryczna
Winda elektryczna służy do tego samego celu, co i winda mechaniczna, to jest do obsługi rogatek przejazdowych.
Podstawowe elementy składowe windy elektrycznej typu JEG-10 (rys. 15) są następujące: silnik elektryczny trójfazowy na napięcie 3X380 V lub 3X220 V prądu przemiennego lub elektryczny silnik jednofazowy na napięcie 220 V prądu przemiennego, sprzęgło, zestyki prądu elektrycznego, koła zębate, tarcze sterujące, koło linowe itp. Całość umieszczona jest w skrzyni żeliwnej z pokrywą blaszaną w górnej części windy i boczną osłoną koła linkowego.

Na okoliczność przerwy w zasilaniu z sieci energetycznej przewidziana jest specjalna korba do ręcznej (awaryjnej) obsługi windy. Korba ta znajduje się pod zamknięciem i umieszczona jest na zewnętrznej stronie obudowy windy elektrycznej. Zdjęcie korby, w celu ręcznej obsługi rogatki, powoduje automatyczne rozłączenie zestyków w obwodzie nastawczym silnika elektrycznego windy. Takie rozwiązanie konstrukcyjne zabezpiecza obsługującego rogatkę (za pomocą korby) przed ewentualnym uderzeniem korby podczas powrotu prądu z sieci energetycznej.
Konstrukcja windy elektrycznej typu JEG-10 nie nadaje się do obsługi rogatek z dala nastawnych. Winda ta bowiem rygluje z odległości drągi rogatkowe, a rogatki z dala nastawne zgodnie z zarządzeniem Ministra Komunikacji w sprawie skrzyżowania linii kolejowych z drogami publicznymi, muszą być unośne (nie-ryglowane) dla użytkownika drogi.
Typowym elementem sterującym windą elektryczną jest nastawnik wskazany na rys. 16.

W niektórych przypadkach, szczególnie przy obsłudze rogatki z budynku nastawni, mogą być zastosowane inne elementy sterujące (przełączniki, przyciski itp.), tj. odpowiednie do zastosowanych układów sterujących windą elektryczną.
W przypadkach gdy obsługa rogatki (ryglowanej) odbywa się za pomocą windy elektrycznej z budynku nastawni z urządzeniami zrk, może być - jeżeli tego wymaga sprawność obsługi i bezpieczeństwo ruchu - zastosowana kontrola położenia drągów rogatkowych. Kontrolę taką należy wykonać za pomocą wydzielonych obwodów elektrycznych, a jednocześnie można wykorzystać do tego celu istniejące na nastawni źródło prądu, plan świetlny itp. W tym przypadku elementem kontrolnym drągów rogatkowych jest zespół zestyków (kontrolnych) przełącznika umieszczony w skrzynce żeliwnej umocowanej bezpośrednio przy urządzeniu nastawczym rogatki.
Każdy ruch drąga z położenia pionowego bądź z położenia poziomego oddziałuje na zmianę stanu zestyków, a tym samym wpływa na zmianę stanu elektrycznego układu kontrolnego na nastawni, tj. na zmianę sygnału optycznego (powtarzacza) itp.

8. Pędnia z osprzętem
1) Pędnia nastawcza
Zadaniem pędni nastawczej jest przeniesienie ruchu obrotowego windy na przyrządy nastawcze rogatki.
W zależności od sposobu poprowadzenia pędni rozróżnia się pędnie nadziemne lub podziemne. Konstrukcję pędni stanowią dwa ciągi drutowe, drutu stalowego ocynkowanego o średnicy 4 mm dla pędni o długości do 500 m i o średnicy 5 mm - dla pędni o długości ponad 500 m.
W miejscach, gdzie warunki pracy pędni są trudniejsze, jak np. bezpośrednio w windach, przyrządach nastawczych rogatek, krążkach załomowych i odchylnych, pędnię należy wykonywać z ocynkowanej linki stalowej o średnicy 5,5 mm.
Elementami łączącymi pędnie są złącza i śruby naprężne. Innym sporadycznie występującym elementem w pędni może być naprężacz pędni. Potrzeba zastosowania naprężacza pędni może wystąpić jedynie przy bardzo długich pędniach i w przypadku konieczności utrzymania dokładnego czasu wydzwaniania ostrzegawczego, niezależnie od warunków atmosferycznych.
2)   Krążki pędniowe
Podstawowym elementem nośnym pędni jest słupek pędniowy w pędni nadziemnej lub koziołek wsporczy w pędni podziemnej, do których przymocowane są krążki pędniowe. Konstrukcja zwykłego krążka pędniowego (prowadniczego) umożliwia prowadzenie pędni w linii prostej oraz na lekkich odchyleniach nie większych jednak niż do 5°.
3)   Krążki odchylne i załomowe
Dla odchylenia od linii prostej bądź zmiany kierunku trasy pędniowej stosowane są krążki odchylne i krążki załomowe.
Konstrukcja krążków odchylnych przewidziana jest do stosowania przy odchyleniu trasy pędniowej od 6 do 30°. Dla większych załamań pędni należy stosować krążki załomowe.
Pędnie przed spadnięciem z krążków zabezpieczone są specjalnymi ochraniaczami. W większości przypadków dla pędni w urządzeniach rogatkowych wystarczające są krążki odchylne i załomowe dla jednej lub dwóch par pędni. Ogólnie biorąc konstrukcja krążków odchylnych i załomowych w urządzeniach rogatkowych jest analogiczna do stosowanych w urządzeniach zrk. Przy długich pędniach (ponad 500 m) wskazane jest stosowanie krążków odchylnych i załomowych z łożyskami kulkowymi.
4)   Skrzynki ochronne
Dla ochrony krążków załomowych, odchylnych itp. przed różnymi zanieczyszczeniami przewidziane są blaszane skrzynki ochronne. Ich wielkość odpowiada ściśle kształtom i wymiarom krążków, tak by możliwie skutecznie je ochraniały i zapewniały im należytą pracę w trasach pędniowych.
5) Kanały pędniowe
Kanały pędniowe mają na celu zabezpieczenie trasy pędniowej przed wszelkiego rodzaju zanieczyszczeniami, jak również mają zapewnić odpowiednie warunki pracy dla pędni przeprowadzonej pod torami, drogami itp. Kanały pędniowe wykonane z blachy ocynkowanej są w zasadzie przewidziane do przykrycia pędni w miejscach, gdzie nie zachodzi obawa zgniecenia pędni. Dla przeprowadzenia pędni pod drogami, ulicami itp. i w celu jej ochrony przewidziane są kanały stalowe lub żelbetowe.

9. Dodatkowe urządzenia na przejazdach z rogatkami
1) Półsamoczynna sygnalizacja świeilna
Dla poprawienia warunków bezpieczeństwa ruchu na przejazdach z rogatkami, szczególnie na przejazdach obciążonych znace-nym ruchem drogowym, należy stosować urządzenia sygnalizacji półsamoczynnej. O potrzebie dodatkowego wyposażenia przejazdu z rogatkami w urządzenia sygnalizacji półsamoczynnej powinna decydować, zgodnie z zarządzeniem Ministra Komunikacji w sprawie skrzyżowania linii kolejowych z drogami publicznymi, komisja kwalifikacyjna.
W niniejszej instrukcji omówiona jest konstrukcja typowa dla tego rodzaju urządzeń stosowanych na PKP.
Urządzenia sygnalizacji półsamoczynnej są produkowane w dwóch odmianach, a mianowicie:
-  odmianę pierwszą stanowi zespół urządzeń dla wyposażenia przejazdu w światła czerwone migające na drągach rogatkowych i jednocześnie w światła czerwone migające na wydzielonych masztach sygnałów drogowych,
-  odmiana druga przewiduje urządzenia dla wyposażenia przejazdu w światła czerwone tylko na drągach rogatkowych.
Określenie "sygnalizacja półsamoczynna" wynika stąd, że w normalnych warunkach eksploatacyjnych dla włączania i wyłączania z działania tej sygnalizacji nie wymagana jest dodatkowa czynność ze strony obsługującego rogatki przejazdowe. Zapalanie i wygaszanie świateł czerwonych następuje w wyniku zamykania i otwierania przejazdu rogatkami.
W skład sygnalizacji półsamoczynnej wchodzą następujące zasadnicze części składowe:
-  szafa z aparaturą sterująco-zasilającą, -- urządzenia sygnalizacyjne,
-  wyposażenie pomocnicze,
-  kable i osprzęt kablowy.
Całość aparatury sterująco-zasilającej (rys. 17) jest umieszczona w typowej szafie torowej.

Podstawowe elementy składowe szafy to: przekaźnikowy zestaw wtykowy, tablica zasilająco-kontrolna, prostownik do ładowania baterii akumulatorowej i zestaw baterii akumulatorowej 24 V.
Szafa z aparaturą sterująco-zasilającą - przymocowana na fundamencie betonowym śrubami - przewidziana jest do pracy w warunkach zewnętrznych.
Na urządzenia sygnalizacyjne składają się sygnały drogowe ze światłem czerwonym i komory świateł czerwonych na drągach rogatkowych. Sygnały drogowe ze światłem czerwonym są typowymi elementami, jakie stosowane są w urządzeniach samoczynnej sygnalizacji przejazdowej. Konstrukcja komory świateł czerwonych na drągach rogatkowych wykonywana jest podobnie jak dla półrogatek, lecz z odpowiednim dostosowaniem do drągów rogatkowych.
Podstawowymi elementami wyposażenia pomocniczego są zestyki drąga sterujące światłami czerwonymi i przełączniki do awaryjnej obsługi sygnalizacji półsamoczynnej.
Zestyki drąga sterujące światłami czerwonymi są zamknięte w specjalnej obudowie. Uruchomienie zestyków następuje za pomocą obrotu osi krążka linkowego przyrządu nastawczego rogatki. Dlatego też konstrukcja zestyków osiowych drąga przewidziana jest do ich bezpośredniego połączenia z osią krążka linkowego przyrządu nastawczego rogatki.
Jako przełączniki do awaryjnej obsługi zastosowane są elementy o konstrukcji stosownej do pracy w warunkach zewnętrznych. Przełączniki te przystosowane są do zainstalowania przy mechanicznych windach rogatkowych oraz przy elementach sterujących windą elektryczną i powinny być plombowane.
Kable i osprzęt kablowy stanowią typowe elementy stosowane w urządzeniach zrk.
Omówiona konstrukcja i wyposażenie sygnalizacji półsamoczynnej są analogiczne dla obu wykonywanych odmian, z tym że w odmianie pierwszej występuje bateria akumulatorowa 24 V o pojemności 60 Ah (z uwagi na dużą liczbę świateł czerwonych na drągach rogatkowych i na masztach sygnałów drogowych), a w odmianie drugiej bateria akumulatorowa 24 V, lecz o pojemności tylko 20 Ah (światła czerwone tylko na drągach rogatkowych).
2) Urządzenia sygnalizacji zbliżania się pociągu
Niektóre przejazdy z rogatkami mogą być, zgodnie z zarządzeniem Ministra Komunikacji w sprawie skrzyżowania linii kolejowych z drogami publicznymi, wyposażone dodatkowo, oprócz aparatu telefonicznego z dzwonkiem, w urządzenia sygnalizacji zbliżania się pociągu.
O potrzebie wyposażenia przejazdu z rogatkami w te urządzenia powinna decydować komisja kwalifikacyjna.
Urządzenia sygnalizacji zbliżania się pociągu do przejazdu są urządzeniami dodatkowymi (pomocniczymi) i mogą być stosowane na przejazdach z rogatkami obsługiwanymi na miejscu, jeżeli warunki miejscowe wymagają takich urządzeń. Do warunków uzasadniających wyposażenie pomieszczenia dróżnika przejazr dowego w te urządzenia mogą być zaliczone przejazdy o dużym iloczynie ruchu, specyficznej sytuacji terenowej, np. brak widoczności, droga krzyżuje się z linią kolejową o znacznym ruchu pociągów, a przede wszystkim na liniach z samoczynną blokadą liniową. Włączanie tej sygnalizacji powinno następować za pomocą urządzeń oddziaływania pociągu i przed ukazaniem się na przejeździe czoła najszybszego pociągu na danej linii kolejowej w czasie co najmniej na:

Długość przejazdu mierzy się od jednej rogatki do drugiej rogatki, ustawionej po przeciwnej stronie przejazdu.
W skład urządzeń sygnalizacji zbliżania się pociągu wchodzą następujące podstawowe elementy składowe:
-  urządzenia oddziaływania pociągu,
-  urządzenia sygnalizacyjne dla dróżnika,
-  aparatura sterująco-zasilająca.
Jako urządzenia oddziaływania pociągu mogą być stosowane magnetyczne czujniki szynowe, przyciski szynowe typu "Neptun" itp., tj. zależnie od sposobu rozwiązań konstrukcyjnych (schematowych) sygnalizacji zbliżania się pociągu. Urządzenia sygnalizacyjne dla dróżnika składają się z sygnału optycznego wykonanego w postaci kolorowych światełek oraz z sygnału akustycznego jaki powinien stanowić dzwonek - jeden znajdujący się w pomieszczeniu dróżnika przejazdowego, a drugi zainstalowany na zewnętrznej stronie strażnicy przejazdowej i o silniejszym sygnale akustycznym, -oraz odpowiednie przełączniki elektryczne (przyciski) itp. Aparaturę sterująco-zasilająca stanowi zespół (zespoły) przekaźnikowy oraz bateria akumulatorowa (12 V lub 24 V) zasilana buforowo prostownikiem z sieci energetycznej prądu przemiennego o napięciu 220 V wraz z odpowiednim wyposażeniem tablicy zasilająco-kontrolnej.