Rozdział 3
OGÓLNE ZASADY BUDOWY I DZIAŁANIA URZĄDZEŃ ZABEZPIECZENIA RUCHU NA PRZEJAZDACH

§ 7.
Urządzenia rogatkowe

1. Urządzenia rogatkowe stosowane są na jednopoziomowych skrzyżowaniach linii kolejowych z drogami użytku publicznego, które zakwalifikowane zostały do kategorii "A". Urządzenia te zamykają całą szerokość jezdni oraz pas ruchu dla pieszych na czas jazdy przez przejazd pojazdów szynowych.

2. W stanie zasadniczym rogatki są otwarte a ich zamykanie następuje w określonym czasie przed przejazdem pojazdu szynowego przez przejazd. W uzasadnionych przypadkach rogatki mogą być w położeniu zasadniczym zamknięte, a ich otwieranie odbywa się na żądanie użytkownika drogi. Czas zamknięcia rogatek przed dojazdem czoła pojazdu szynowego do przejazdu określony jest w Instrukcji D-20. Czas ten może być zmieniony w przypadku zabudowania na przejeździe dodatkowych urządzeń wspomagających urządzenia rogatkowe bądź. dla określonych linii, przejazdów za zgodą Naczelnego Dyrektora Zarządu Kolei Państwowych.

3. Urządzenia rogatkowe mogą być obsługiwane przez dróżnika przejazdowego lub innego pracownika, któremu powierzono obowiązki obsługi urządzeń przejazdowych. Urządzenia mogą być obsługiwane na miejscu lub z odległości. Obsługa na miejscu występuje wówczas, gdy odległość nastawnika od osi przejazdu wynosi nie więcej niż 60 m, nastawianie z odległości występuje wówczas, jeżeli odległość ta przekracza 60 m.

4. Urządzenia rogatkowe według rozwiązań technicznych i sposobu obsługi dzielą się na:
1) mechaniczne
2) elektryczne,
3) elektrohydrauliczne

5. W skład rogatkowych urządzeń mechanicznych wchodzą następujące podzespoły:
1) stojaki nastawcze wraz z przyrządami nastawczymi i przyrządami dzwonkowymi,
2) drągi rogatkowe wraz z przeciwwagami i osprzętem,
3) windy mechaniczne,
4) pędnia z osprzętem,

6. Stojak nastawczy należy instalować po prawej stronie jezdni tak, aby odległość najbliższego elementu urządzenia rogatkowego od skrajnej szyny była nie mniejsza niż 3 m. Na stojaku nastawczym może być zamontowany przyrząd dzwonkowy, który ostrzega od momentu wykonania pierwszych ruchów korbą, aż do osiągnięcia przez drąg położenia poziomego. Jeżeli droga przecina jeden lub dwa tory kolejowe, należy stosować jedno urządzenie dzwonkowe, a gdy przecina więcej torów - dwa urządzenia dzwonkowe, po jednym z każdej strony przejazdu lub przejścia.

7. W urządzeniach mechanicznych dotychczas stosuje się drągi metalowe o przekroju okrągłym. Drągi te należy malować w pasy poprzeczne naprzemiennie koloru czerwonego i białego po 50 cm każdy, przy czym pierwszy pas od strony cieńszego końca drąga jest czerwony. Drąg może też być oklejony folią odblaskową o kolorach białym i czerwonym, wówczas nie ma potrzeby jego malowania. Niezależnie, każdy drąg może być wyposażony w 3 światła odblaskowe koloru czerwonego (katafory). Odległość osi drąga od jezdni powinna wynosić około l m. Drąg powinien być instalowany prostopadle do osi drogi. Dla podparcia drąga w położeniu poziomym stosuje się podporę stałą lub ruchomą. Podporę ruchomą stosuje się przede wszystkim dla drągów zamykających połowę jezdni. W celu usztywnienia drągów dłuższych niż 7,60 m wskazane jest stosowanie odciągów. Drągi rogatek obsługiwanych na miejscu, po osiągnięciu położenia poziomego powinny być zaryglowane w celu uniemożliwienia ich uniesienia. Drągów rogatek obsługiwanych z odległości nie rygluje się w położeniu poziomym (zamkniętym) dla umożliwienia użytkownikowi drogi uniesienia ich i opuszczenia przejazdu.

8. W rogatkowych urządzeniach mechanicznych zamykanie i otwieranie drągów rogatkowych odbywa się za pomocą windy mechanicznej sprzęgniętej pędnią z napędem mechanicznym umocowanym na stojaku rogatki.Do wspólnej pędni można włączyć nie więcej niż 4 rogatki. Winda może być zainstalowana na zewnątrz lub wewnątrz strażnicy, jeżeli obsługujący ma zapewnione pole obserwacji przejazdu. Dla windy zewnętrznej należy stosować urządzenia uniemożliwiające obsługę przez osoby postronne, jeżeli pracownik wykonuje dodatkowe czynności.Rogatka mechaniczna obsługiwana z odległości powinna być nastawiana windą pozwalającą na uzyskanie wyprzedzającego działania sygnału akustycznego w stosunku do rozpoczęcia zamykania drągów rogatkowych. Wyprzedzające działanie sygnału akustycznego wynosi minimum 8 sekund (wstępne ostrzeganie). Ponadto urządzenie nastawcze powinno posiadać dodatkowo urządzenie do kontroli położenia zapór rogatkowych oraz luźną korbę z ogranicznikiem sprężynowym zapobiegającym uderzeniu pracownika obsługującego rogatkę w przypadku uniesienia drąga przez użytkownika drogi.Uruchamianie rogatkowych urządzeń mechanicznych może odbywać się również za pomocą napędu elektrycznego. Napęd z silnikiem elektrycznym musi umożliwiać obsługę awaryjną za pomocą korby. Nastawnik może być instalowany na zewnątrz lub wewnątrz strażnicy tak, aby była zapewniona możliwość obserwacji przejazdu podczas obsługi.

9. W skład rogatkowych urządzeń elektrycznych wchodzą:
1) napędy elektryczne,
2) drągi wraz z osprzętem,
3) urządzenia nastawcze,
4) aparatura sterująco-zasilająca,
5) urządzenia akustyczne.

10. Napęd elektryczny jest skonstruowany w sposób umożliwiający zamontowanie drąga bezpośrednio na jego osi. Obsłużenie nastawnika powoduje uruchomienie silnika elektrycznego, umocowanego wewnątrz napędu rogatkowego, a poprzez układ przekładni następuje ruch drąga rogatkowego. Jeden nastawnik umożliwia obsługę do trzech rogatek.

11. W urządzeniach rogatkowych elektrycznych stosuje się drągi drewniane, aluminiowe o przekroju okrągłym lub prostokątnym. Dopuszcza się także wykonanie drągów rogatkowych z innych materiałów. Zasady usytuowania drągów, ryglowania oraz sposobu malowania, podane w ust. 7 dla urządzeń mechanicznych, są ważne także dla urządzeń elektrycznych. Urządzenia nastawcze (nastawniki) należy lokalizować na zewnątrz lub wewnątrz strażnicy tak, aby zapewnić możliwość obserwacji przejazdu podczas obsługi.

12. W przypadku zaniku napięcia zasilającego lub niemożliwości sterowania napędami z nastawnika, istnieje możliwość obsługi ręcznej. W pomieszczeniu dróżnika stosuje się odłącznik uniemożliwiający sterowanie za pomocą nastawnika.

13. Na każdym przejeździe obsługiwanym z odległości musi być zainstalowane urządzenie akustyczne uruchamiane wyprzedzająco w stosunku do zamykania rogatek. Czas wcześniejszego ostrzegania wynosi minimum 8 sekund. Do miejsca, z którego odbywa się obsługa, przekazywana jest informacja o położeniu drągów i uniesieniu drąga z pozycji poziomej oraz inne funkcje według potrzeb lokalnych.W urządzeniach rogatkowych nastawianych z odległości, istnieje możliwość awaryjnego zamykania przejazdu bez wstępnego ostrzegania.Jeżeli rogatki obsługiwane na miejscu są wyposażone w urządzenie akustyczne, to jest ono uruchamiane równocześnie z rozpoczęciem zamykania zapór i działa do chwili osiągnięcia przez nie położenia poziomego.

§ 8.
Urządzenia dodatkowe stosowane na przejazdach kategorii "A"

1. Zgodnie z § 5 ust. 2 wyróżnia się następujące urządzenia dodatkowe:
1) półsamoczynną sygnalizację świetlną,
2) sygnalizację zbliżania się pociągu,
3) samoczynną sygnalizację świetlną,
4) uzależnienie położenia rogatek w przebiegach pociągowych,
5) telewizję przemysłową,
6) system wymiany informacji.

Na jednym przejeździe można zainstalować więcej niż jedno z w/w urządzeń. Nie należy jednak stosować jednocześnie urządzeń samoczynnej sygnalizacji świetlnej i półsamoczynnej sygnalizacji świetlnej jak również urządzeń sygnalizacji zbliżania się pociągu z systemem wymiany informacji. Ilość i rodzaj urządzeń dodatkowych określa komisja ustalająca kategorię przejazdu w zależności od warunków techniczno-ruchowych występujących na danym przejeździe.

2. Półsamoczynną sygnalizację świetlną mogą stanowić:
- światła czerwone na drągach rogatkowych lub
- światła czerwone na drągach rogatkowych wraz ze światłami czerwonymi na sygnalizatorach drogowych.

3. W skład półsamoczynnej sygnalizacji świetlnej wchodzi:
1) aparatura sterująco-zasilająca,
2) światła czerwone na drągach rogatkowych,
3) światła czerwone na sygnalizatorach drogowych.

Świecenie czerwonych świateł na sygnalizatorach i drągach rogatek następuje w chwili obsłużenia nastawnika i trwa przez czas zamykania, zamknięcia i otwierania drągów aż do chwili, kiedy drąg osiąga z powrotem krańcowe położenie pionowe. Światła na drągach i sygnalizatorach powinny świecić impulsowo z częstotliwością 50-70 mignięć na minutę. Na drągach instaluje się po 3 światła. Jeśli po jednej stronie toru znajduje się więcej niż jeden drąg rogatkowy, wówczas na każdym z nich należy instalować po minimum dwa światła.Sygnalizatory drogowe ustawia się bezpośrednio (jak najbliżej) przed rogatkami, po prawej stronie jezdni, z zachowaniem skrajni drogowej . W przypadku konieczności sygnalizatory drogowe stosuje się dodatkowo po lewej stronie drogi. Jeśli przed przejazdem zbiega się kilka dróg, wówczas sygnalizatory powinny być widoczne z każdej drogi.Światła na sygnalizatorach drogowych załączane są urządzeniami przełączającymi w napędach rogatkowych.W przypadku niemożności sterowania napędem rogatkowym powinna istnieć możliwość niezależnego sterowania światłami za pomocą dodatkowego przełącznika, zlokalizowanego (w miarę możliwości) wewnątrz pomieszczenia dróżnika.Jeżeli stosowana jest półsamoczynna sygnalizacja świetlna dla rogatek obsługiwanych z odległości, uruchomienie świateł na sygnalizatorach drogowych i w latarkach drąga powinno nastąpić z wyprzedzeniem w stosunku do rozpoczęcia zamykania drągów, równocześnie z włączeniem sygnału akustycznego. Wyłączenie świateł na drągach i sygnalizatorach następuje równocześnie, po osiągnięciu przez drągi rogatkowe pionowego położenia.Napięcie zasilania świateł drogowych i latarek drągów nie może przekraczać 24V.

4. Urządzenie sygnalizacji zbliżania się pociągu składa się z:
1) urządzeń oddziaływania pociągu,
2) aparatury sterująco-zasilającej,
3) pulpitu w pomieszczeniu dróżnika,
4) urządzeń sygnalizacji akustycznej.

Najeżdżający na urządzenia oddziaływania pojazd szynowy powoduje uruchomienie aparatury sterującej i zapalenie się w pomieszczeniu dróżnika lampki informującej o zbliżaniu się pociągu oraz uruchomienie sygnalizatorów akustycznych w pomieszczeniu dróżnika i na zewnątrz.Uruchomienie sygnalizacji zbliżania się pociągu następuje w czasie zależnym od długości przejazdu mierzonej pomiędzy rogatkami ustawionymi po obu stronach przejazdu.

5. Urządzenia samoczynnej sygnalizacji świetlnej dla przejazdów kategorii "A" stosuje się dla zwiększenia bezpieczeństwa w przypadkach szczególnie uzasadnionych warunkami ruchu, jako dodatkowy, niezależny od urządzeń rogatkowych system zabezpieczenia. Zasada działania samoczynnej sygnalizacji świetlnej opisana jest w § 9. Uruchomienie urządzeń samoczynnej sygnalizacji świetlnej tj. włączenie świateł na sygnalizatorach drogowych, następuje po najechaniu pojazdu szynowego na urządzenia oddziaływania pociągu i jest niezależne od położenia rogatek obsługiwanych przez dróżnika.W przypadku niezamknięcia rogatek, następuje uruchomienie dodatkowego sygnału akustycznego przynaglającego dróżnika przejazdowego do zamknięcia rogatek. W pomieszczeniu dróżnika, na powtarzaczu pokazana jest informacja o włączeniu samoczynnej sygnalizacji świetlnej. Wyłączenie urządzeń samoczynnej sygnalizacji świetlnej następuje również niezależnie od położenia rogatek max. po 6 sekundach od zjechania ostatniej osi pojazdu szynowego z przejazdu.Zastosowany w urządzeniach samoczynnej sygnalizacji świetlnej sygnalizator drogowy posiada jedno lub dwa światła (ustawione poziomo) czerwone, migające z częstotliwością 50-70 mignięć na minutę (przy dwóch światłach naprzemiennie).Sygnalizator drogowy powinien być ustawiony bezpośrednio przed rogatkami w taki sposób, aby oś soczewki znajdowała się na wysokości 2,2-2,7 m nad poziomem jezdni.Maszt sygnalizatora drogowego należy pomalować w poprzeczne pasy biało czerwone o szerokości 30 cm, przy czym pierwszy od dołu pomalowany jest na kolor czerwony. Na maszcie tym może być umieszczone urządzenie akustyczne.

6. Uzależnienie zamknięcia rogatek w przebiegach pociągowych może być stosowane dla urządzeń rogatkowych obsługiwanych na miejscu z posterunku ruchu wyposażonego w urządzenia sterowania ruchem kolejowym. Uzależnienie to jest realizowane w stacyjnych urządzeniach srk i uniemożliwia wyświetlenie sygnału zezwalającego na semaforze jeżeli w drodze przebiegu znajduje się przejazd z niezamkniętymi rogatkami. Uniemożliwione jest też otwarcie zamkniętych rogatek w przypadku, gdy nastawiony jest przebieg przez przejazd. Uchylenie uzależnienia następuje po przejechaniu pojazdu szynowego przez strefę przejazdu.

7. Na przejazdach, które nie są dostatecznie widoczne z miejsca obsługi mogą być instalowane urządzenia telewizji przemysłowej. Urządzenia telewizji przemysłowej składają się z:
1) kamery (lub kamer) zainstalowanej przy przejeździe,
2) monitora zlokalizowanego w pomieszczeniu, z którego obsługiwany jest przejazd,
3) urządzeń transmisyjnych, oraz ewentualnie
4) urządzeń głośnikowo-mikrofonowych zlokalizowanych przy przejeździe i w pomieszczeniu obsługi.

Kamera zlokalizowana przy przejeździe służy do umożliwienia pracownikowi obsługującemu urządzenia rogatkowe obserwacji obszaru przejazdu oraz położenia rogatek. Urządzenia głośnikowo-mikrofonowe umożliwiaj ą kontakt słowny dróżnika z osobami znajdującymi się na przejeździe oraz umożliwiają słyszalność dźwięków z przejazdu w pomieszczeniu obsługi.Z jednego miejsca obsługi może być obsługiwanych kilka przejazdów z zainstalowanymi urządzeniami telewizji przemysłowej.

8. System wymiany informacji umożliwia informowanie o zbliżaniu się pojazdów szynowych do przejazdu oraz wymusza obsługę pulpitu przez dróżnika w celu potwierdzenia czuwania. Potwierdzenie czuwania jest automatycznie rejestrowane u dróżnika oraz przesyłane do stacji przynależnej do szlaku z tym przejazdem lub do centrum zdalnego sterowania. W przypadku braku reakcji dróżnika uruchamiany jest alarm u dyżurnego ruchu.System zainstalowany na liniach z samoczynną blokadą liniową, na których stacje posiadają tory i rozjazdy izolowane, może zastąpić telefoniczne powiadamianie dróżników.
System składa się z pulpitu lub monitora komputerowego obrazującego aktualną sytuację na przynależnych odcinkach zbliżania. Pulpit lub monitor instalowany jest w pomieszczeniach dróżnika i dyżurnego ruchu.

§ 9.
Urządzenia samoczynnej sygnalizacji świetlnej

1. Urządzenia samoczynnej sygnalizacji świetlnej składają się z:
1) aparatury sterująco-kontrolnej,
2) urządzeń oddziaływania,
3) urządzeń dla użytkowników drogi,
4) urządzenia zdalnej kontroli (powtarzacza),
5) tarcz ostrzegawczych przejazdowych wraz z dodatkowymi urządzeniami,
6) powiązań z urządzeniami kontroli prowadzenia pociągów,
7) urządzeń zasilających.

2. Urządzenia, o których mowa w ust. l działaj ą w sposób samoczynny tj. bez udziału człowieka. Zbliżający się do przejazdu kolejowego pojazd szynowy nadjeżdżając na urządzenia oddziaływania powoduje uruchomienie aparatury sterująco-kontrolnej oraz włączenie świateł na sygnalizatorach drogowych. Jeżeli urządzenia ssp wyposażone są w półrogatki, uruchomienie ich następuje z opóźnieniem ok.8 sekund. Włączenie świateł na drągach (dwie latarki znajdujące się od strony napędu rogatkowego migają z częstotliwością świateł na sygnalizatorach drogowych, trzecia umieszczona na końcu drąga świeci światłem ciągłym) następuje w czasie zamykania półrogatki, po odchyleniu od pionu o kąt nie większy niż 15°. Napięcie zasilania świateł sygnalizatora i latarek drąga nie może przekraczać 24 V.Jeżeli na przejeździe są zlokalizowane dwie pary półrogatek, to uruchomienie półrogatek wyjazdowych następuje bezpośrednio po zamknięciu półrogatek wjazdowych czyli po ok. 24 sekundach.

3. Urządzenia oddziaływania są tak zlokalizowane w torze, aby zapewnić minimum 30-to sekundowy czas ostrzegania dla najszybszego pojazdu szynowego dla danego szlaku.Dla przejazdów kat. "B" z czterema półrogatkami minimalny czas ostrzegania wynosi 46 sekund.Ilość i rodzaj zastosowanych urządzeń oddziaływania zależy od warunków lokalnych. W/w punkty oddziaływania powinny zapewnić realizację czasów ostrzegania.Lokalizacja włączających urządzeń oddziaływania pociągu dla określonej maksymalnej prędkości pociągów musi wynosić minimum:
- dla v do 60 km/godz. - 500 m,
- dla v = 70 km/godz. - 595 m,
- dla v = 80 km/godz. - 670 m,
- dla v = 90 km/godz. - 750 m,
- dla v = 100 km/godz. - 835 m,
- dla v = 110 km/godz. - 920 m,
- dla v = 120 km/godz. - 1000 m,
- dla v = 130 km/godz. - 1085 m,
- dla v = 140 km/godz. - 1170 m,
- dla v = 150 km/godz. - 1250 m,
- dla v = 160 km/godz. - 1350 m,
- dla v = 160 km/godz. (dla ssp z czterema półrogatkami) - 2050 m.

4. Ostrzeganie użytkowników drogi odbywa się za pomocą:
1) sygnalizatorów drogowych (wymienionych w § 8 ust. 5) zlokalizowanych na przejazdach kategorii "C" - z prawej strony drogi w odległości 5 m od skrajnej szyny, a na przejazdach kategorii "B" bezpośrednio przed napędem półrogatki. W zależności od warunków miejscowych dla obu kategorii przejazdów dopuszcza się ustawienie dodatkowego sygnalizatora drogowego z lewej strony drogi,
2) wolnobijącego dzwonu lub buczka (instalowanego na wniosek komisji ustalającej kategorię przejazdu),
3) dwóch lub czterech półrogatek (na przejazdach kategorii "B") zamykających w czasie ostrzegania prawą lub całą szerokość jezdni. Półrogatki powinny być instalowane prostopadle do osi drogi, tak aby odległość najbliższego elementu urządzenia rogatkowego od skrajnej szyny była nie mniejsza niż 3 m dla istniejących a 5 m dla nowobudowanych. Drągi te powinny być pomalowane naprzemian w pasy czerwono-białe o długości 30 cm zaczynając czerwonym pasem od środka jezdni. Na każdym drągu półrogatki umieszcza się trzy latarki światła czerwonego.

5. Ostrzeganie użytkowników drogi odbywa się od momentu najechania pojazdu szynowego na urządzenie oddziaływania - zlokalizowane zgodnie z zasadami podanymi w ust. 3 - aż do czasu przejechania przez przejazd całego pociągu, przy czym:
1) wyłączenie sygnału akustycznego następuje po najechaniu czoła pojazdu szynowego na urządzenia oddziaływania zlokalizowane przy przejeździe,
2) wyłączenie świateł na sygnalizatorach drogowych na przejazdach kategorii "C" lub rozpoczęcie podnoszenia się półrogatek na przejazdach kategorii "B" następuje po upływie max. 6 sekund od zjechania pojazdu szynowego z urządzenia oddziaływania zlokalizowanego przy przejeździe,
3) wyłączenie świateł na drągach następuje przy zbliżaniu się drąga do położenia pionowego.

6. Jeżeli w czasie włączenia urządzeń samoczynnej sygnalizacji świetlnej dla jednego pojazdu szynowego, w strefę oddziaływania wjedzie inny pojazd szynowy po tym samym lub drugim torze, to działanie urządzeń samoczynnej sygnalizacji świetlnej zostaje podtrzymane.

7. Do zdalnej obserwacji aktualnego stanu sygnalizacji samoczynnej, rejestrowania usterek w pracy urządzenia oraz dokonywania zdalnych wyłączeń urządzeń sygnalizacyjnych na przejeździe służy urządzenie zdalnej kontroli, zwane też powtarzaczem.Powtarzacz ten jest instalowany w miarę możliwości na najbliższym dla przejazdu, stale obsadzonym posterunku ruchu lub też w pomieszczeniu dróżnika obsługującego przejazd, na którym dodatkowo zbudowano urządzenia samoczynnej sygnalizacji świetlnej.W przypadkach szczególnych (zbyt duża odległość między posterunkiem ruchu a przejazdem z samoczynną sygnalizacją) dopuszcza się lokalizację powtarzacza ssp w pomieszczeniu dróżnika najbliższego przejazdu strzeżonego.Powtarzacz przekazuje informacje o stanie urządzeń samoczynnej sygnalizacji świetlnej na przejeździe, umożliwia też zdalną obsługę urządzeń. Sposób wykorzystania i obsługi urządzenia zdalnej kontroli (powtarzacza) musi być określony w regulaminie technicznym w postaci szczegółowej instrukcji obsługi.

8. W zależności od typu urządzeń ssp przejazd może być wyposażony w tarczę ostrzegawczą przejazdową lub w urządzenia kontroli prowadzenia pociągów, informujące maszynistę o stanie urządzeń przejazdowych W przypadku istnienia tarczy ostrzegawczej przejazdowej lub urządzeń kontroli prowadzenia pociągów możliwe jest w uzasadnionych przypadkach nie stosowanie powtarzacza.

Tarcza ostrzegawcza przejazdowa posiada dwa wskazania:
- sygnał Osp l - dwa światła pomarańczowe poziome sygnalizujące niesprawność urządzeń przejazdowych,
- sygnał Osp 2 - dwa światła białe pionowe sygnalizujące sprawność urządzeń przejazdowych.
W przypadku powiązania urządzeń ssp z urządzeniami kontroli prowadzenia pociągów informacja o stanie urządzeń na przejeździe przekazywana jest do kabiny maszynisty.

9. W uzasadnionych przypadkach istnieje możliwość powiązania urządzeń ssp ze stacyjnymi lub liniowymi urządzeniami srk.

10. Konstrukcja urządzeń powinna zapewniać prawidłową pracę przy zaniku napięcia z sieci energetycznej przez co najmniej:
1) 8 godzin przy stosowaniu sygnalizatorów, półrogatek i tarcz ostrzegawczych przejazdowych,
2) 24 godziny przy stosowaniu tylko sygnalizatorów drogowych.