§ 4.
Nastawnie i ich przeznaczenie
1. Nastawnie są to posterunki nastawcze wyposażone w nastawnicę i urządzenia realizujące zależności oraz urządzenia łączności.
2. Część obszaru stacji lub innego posterunku ruchu, na którym wszystkie urządzenia sterowania ruchem kolejowym obsługuje się z jednej nastawni, nazywa się okręgiem nastawczym.
3. Zależnie od przeznaczenia ruchowego rozróżnia się nastawnie dysponujące, wykonawcze i manewrowe.
4. Nastawnia, w której znajdują się urządzenia dysponowania semaforami w obrębie całej stacji lub w okręgu dysponującym i urządzenia łączności, nazywa się nastawnią dysponującą.
5. Nastawnia wykonawcza służy do obsługiwania urządzeń srk w okręgu nastawczym, przy czym nastawianie sygnałów na semaforach odbywa się na polecenie dyżurnego ruchu.
6. Jeżeli w okręgu nastawni wykonawczej nie ma semaforów, lecz nastawnia ta daje zgodę na ich nastawianie to wówczas nazywa się nastawnią zgody.
7. Nastawnia manewrowa służy do nastawiania zwrotnic dla manewrów; nastawnia taka, gdy obsługuje zwrotnice przy górce rozrządowej, nosi nazwę nastawni rozrządowej.
8. Odrębny typ stanowią tak zwane posterunki zwrotniczych, które biorą udział w nastawni przebiegów, lecz nie mają zależności semaforów od zwrotnic.
§ 5.
Urządzenia nastawcze mechaniczne scentralizowane
1. Urządzenia służące do nastawiania zwrotnic, sygnałów oraz rogatek zamykających przejazdy nazywają się urządzeniami nastawczymi.
2. Urządzenia nastawcze mechaniczne scentralizowane obejmują urządzenia do nastawiania i ryglowania przy pomocy pędni drutowej zwrotnic, wykolejnic i innych urządzeń srk oraz urządzenia do nastawiania sygnałów na semaforach i tarczach, jak również do uzależnienia semaforów od zwrotnic i innych urządzeń srk.
3. Zwrotnice i wykolejnice, włączone do urządzeń nastawczych mechanicznych scentralizowanych, nastawia się z nastawni za pomocą dźwigni i odpowiednich napędów mechanicznych. Napędy zwrotnicowe posiadają w razie potrzeby urządzenia do kontroli iglic.
4. Urządzenia nastawcze mechaniczne scentralizowane dzielą się na urządzenia wewnętrzne i zewnętrzne.
5. Do urządzeń wewnętrznych należą: nastawnice, skrzynie zależności, aparaty blokowe, źródła prądu, plany świetlne, tablice rozdzielcze i naprężacze wewnętrzne.
6. Do urządzeń zewnętrznych należą sygnalizatory, napędy zwrotnicowe i rygle, naprężacze zewnętrzne, pędnie z przynależnościami, urządzenia oddziaływania oraz kable z armaturą.
7. Nastawnica składa się:
1) ławy nastawnicy,
2) dźwigni nastawczych oraz zamków
zależnościowych,
3) podstawy blokowej,
8. Na ławie nastawnicy umieszcza się dźwignie nastawcze, zamki zależności i podstawę blokową.
9. Dźwignie nastawcze służą do ustawiania w żądane położenie sygnalizatorów, zwrotnic, wykolejnic, rygli za pośrednictwem przynależnych im pędni i napędów, a przy sygnalizacji świetlnej - do zmiany obrazu sygnału na semaforach lub tarczach świetlnych.
10. Dźwignie nastawcze dzielą się na sygnałowe, zwrotnicowe, wykolejnicowe i ryglowe.
11. Dźwignia nastawcza składa się z podstawy, tarczy linkowej, trzona, pręta zapadkowego z uchwytem, napędu poprzeczki zależności, a przy dźwigni semaforowej napędu suwaka sygnałowego.
12. Wszystkie dźwignie nastawcze i cała
nastawnica są malowane na kolor szary, z wyjątkiem trzonu
dźwigni, który jest malowany przy dźwigniach zwrotnicowych,
wykolejnicowych i ryglowych na niebiesko, przy dźwigniach
semaforów i tarcz ostrzegawczych na czerwono, a przy dźwigniach
tarcz manewrowych i zaporowych na niebiesko z czerwoną
obwódką.
Rękojeści sprężyn i uchwytów pręta zapadkowego i samego
pręta zapadkowego wszystkich dźwigni nastawczych nie maluje
się. Części te personel obsługi jest obowiązany czyścić i
chronić przed korozją.
13. Dźwignie sygnałowe dzieli się na pojedyncze i sprzężone.
14. Dźwignie sygnałowe pojedyncze mają
trzon połączony na stałe z tarczą linkową.
W dźwigniach sygnałowych sprzężonych następuje połączenie
trzonu z tarczą linkową podczas naciśnięcia uchwytu pręta
zapadkowego. W czasie przekładania jednej z dźwigni
sygnałowych sprzężonych tarcza linkowa drugiej dźwigni obraca
się luźno w przeciwnym kierunku.
Uniesienie się pręta zapadkowego przy dźwigniach sygnałowych
sprzężonych jest możliwe między innymi, gdy tarcza linkowa
znajduje się w zasadniczym położeniu. Tarcze linkowe są
utrzymywane w zasadniczym położeniu przez połączenie ich
linkami z krążkiem sprzęgowym umieszczonym na ławie od dołu.
Przez naciskanie uchwytu pręta zapadkowego powoduje się ruch
poprzeczki zależności lub też suwaka zamykanego zamkiem
sygnałowym bądź elektryczną zastawką dźwigni.
Uchwytu pręta zapadkowego nie da się nacisnąć również
wówczas, gdy poprzeczka zależności albo suwak są zamknięte.
15. Trzon dźwigni zwrotnicowej jest połączony z tarczą linkową za pośrednictwem specjalnego sprzęgła, które w razie nierównomiernych naprężeń w drutociągach pędni umożliwia obrót tarczy linkowej względem rękojeści dźwigni, powodując tzw. rozprzęgnięcie dźwigni.
16. Rozprzęgnięcie dźwigni wywołuje ruch pręta zapadkowego, który doprowadza niezamkniętą poprzeczkę zależności do położenia pośredniego, jak również umożliwia naciśnięcie uchwytu pręta zapadkowego, a tym samym przekładanie dźwigni. Zamknięta poprzeczka zależności w razie rozprzęgnięcia dźwigni nie zajmuje położenia pośredniego.
17. Rozprzęgnięcie dźwigni występuje w razie pęknięcia jednego z drutociągów pędni, rozprucia zwrotnicy lub nieprzestawienia się zwrotnicy po przełożeniu dźwigni.
18. Różnica naprężeń w drutociągach pędni, występująca podczas przekładania dźwigni, nie powoduje rozprzęgnięcia dźwigni, ponieważ uniesiony pręt zapadkowy unieruchamia sprzęgło i łączy tarczę linkową z trzonem.
19. Dowodem rozprzęgnięcia dźwigni zwrotnicowej jest dla nastawniczego ukazanie się specjalnego wskaźnika, zaś dla personelu kontroli, eksploatacji, diagnostyki i utrzymania - zerwanie plomby. Do sprzęgnięcia dźwigni zwrotnicowej stosuje się specjalny dróżek włączający umieszczony zazwyczaj z boku nastawnicy lub też na tablicy - jest on plombowany.
20. Do przestawiania wykolejnic i rygli ryglujących zwrotnicę w jednym położeniu i do podawania sygnałów na tarczach zaporowych i manewrowych zamykanych dróżkami przebiegowymi, stosuje się dźwignie typu zwrotnicowego.
21. Dźwigni ryglowych sprzężonych używa się do ryglowania zwrotnic w dwóch położeniach. Dźwignie ryglowe są sprzężone ze sobą podobnie jak dźwignie sygnałowe z tym, że zasada współpracy tarczy linkowej z trzonem dźwigni jest zachowana taka sama, jak przy dźwigni zwrotnicowej przez zastosowanie specjalnej konstrukcji. Dlatego też dźwignie te są rozprzęgalne i umożliwione jest obracanie się tarczy linkowej jednej dźwigni przy przekładaniu drugiej z nią sprzężonej
22. Na lawie nastawnicy, od strony aparatu blokowego, z reguły znajduje się zamek zależności. Ponadto, jeżeli zachodzi potrzeba, zamiast dźwigni nastawczej mogą być wmontowane zamki zależności. Zamki zależności służą do uzależnienia w przebiegu zwrotnicy lub wykolejnicy ręcznie przestawianej, bądź zwrotnicy lub wykolejnicy wyłączanej z ześrodkowanego nastawiania, z przeznaczeniem do ręcznego przestawiania.
23. Zamek zależności składa się z podstawy, dźwigienki poruszającej poprzeczkę zależności i jednego lub w miarę potrzeby dwóch zamków zamykających dźwigienkę. Dźwigienka daje się przekładać tylko wówczas, gdy w zamku jest uwięziony klucz. Klucze wyjęte z zamka zależności powodują zamknięcie dźwigienki z poprzeczką zależności w położeniu końcowym.
24. Skrzynia zależności zawiera suwaki wraz z ich napędami i elementami zależności, poprzeczki zależności, wałki zawórkowe wraz z napędami, wyklucznikami i kontaktami, potrzebnymi do uzyskania zależności elektrycznych. Wszystkie powyższe części mieszczą się w obudowie, zamykanej na kłódki i plomby.
25. Skrzynia zależności ma na celu uzyskanie zależności pomiędzy dźwigniami zwrotnicowymi, wykolejnicowymi, ryglowymi i dźwigniami tarcz a dźwignią sygnałową, jak również uzyskania uzależnienia pomiędzy okręgami nastawczymi i sprzecznymi przebiegami.
26. Zależności pomiędzy dźwigniami osiąga się za pomocą suwaków przebiegowych zaopatrzonych w odpowiednie nasadki i umieszczonych pod poprzeczkami zależności. Suwaki przebiegowe są poruszane drążkami przebiegowymi. Zależność między drążkami przebiegowymi nie wyłączającymi się położeniem zwrotnic osiąga się za pomocą specjalnych wykluczników.
27. Zależności między sąsiednimi okręgami nastawczymi osiąga się za pomocą zamykania odnośnych suwaków właściwymi blokami, przez zawórki poruszane walkami zawórkowymi.
28. Podstawa blokowa, umieszczona na ławie nastawnicy, zawiera w górnej części drążki przebiegowe, a w dolnej - zawórki blokowe, umieszczone w skrzyni zawórkowej, której ściana przednia jest oszklona. Podstawa blokowa służy do umieszczenia na niej aparatu blokowego.
29. Aparat blokowy składa się ze skrzyni z
okienkami, w której są umieszczone bloki na prąd przemienny
oraz induktor blokowy. Skrzynię blokową zamyka się na kłódki
i plombuje. Na skrzyni są umieszczone klawisze blokowe i w
miarę potrzeby zastawki elektryczne, powtarzacze itp.
Niezależnie od induktora do zasilania bloków prądu
przemiennego może być zastosowana przetwornica blokowa
(induktorowa).
30. Blok na prąd przemienny jest to rodzaj zamka elektrycznego, który zamyka się i otwiera pod działaniem prądu elektrycznego.
31. Blok składa się z klawisza, elektromagnesu z kotwicą zaopatrzoną w wychwyt, wskazówką i tarczką biało-czerwoną, widoczną w okienku oraz zespołu prętów i sprężyn. Rozróżnia się pręty: przyciskowy, zatrzaskowy i ryglowy.
32. Obniżanie pręta ryglowego następuje podczas naciskania klawisza blokowego. Stabilne położenie obniżone pręta (zamykające za pośrednictwem zawórek uzależnione elementy skrzyni zależności) w blokach na prąd przemienny jest osiągnięte podczas przepływu prądu przez elektromagnes; przy naciśniętym klawiszu blokowym. Następuje wtedy też całkowite opadnięcie tarczki barwnej. Blok jest wtedy w stanie zablokowanym.
33. Bloki, w których naciśnięcie i
zwolnienie klawisza blokowego powoduje zmianę zależności, są
wyposażone w zastawkę pomocniczą bez opórki i zastawkę
czasową, które utrzymują w obniżonym położeniu pręty
przyciskowy i ryglowy do czasu zablokowania bloku. Zastawka
pomocnicza bez opórki może być stosowana bez zastawki
czasowej, jeżeli klawisz blokowy jest zamykany zastawka
elektryczną, umieszczoną nad blokiem. Wszystkie wyżej opisane
bloki pracują na prąd przemienny.
Ponadto w aparacie blokowym są bloki na prąd stały, które
zablokowuje się przez naciśnięcie i zwolnienie klawisza
blokowego, a odblokowują się podczas przepływu prądu stałego
przez uzwojenie elektromagnesu blokowego.
Bloki przebiegowe-utwierdzające, dania zgody i nakazu -
zamykające zwrotnice lub wykolejnice, posiadają urządzenie do
ręcznego ich zwalniania.
34. Każdy blok ma tarczkę barwną
biało-czerwoną, ukazującą się w okienku blokowym. Barwa
biała w okienku blokowym oznacza, że blok jest w stanie
pozwalającym na prowadzenie ruchu pociągów na sygnały
zezwalające na semaforach.
Barwa czerwona w okienku blokowym oznacza, że przy tym stanie
bloków nie może się odbywać ruch pociągów na sygnały
zezwalające na semaforach. W związku z tym tarczka barwna nie
wskazuje stanu bloku (zablokowany, czy odblokowany), a tylko
określa, czy blok znajduje się w położeniu zasadniczym, czy
też nie. Z tego wynika, że w położeniu zasadniczym okienka
blokady stacyjnej są czerwone, a blokady liniowej - białe, z
wyjątkiem bloku pozwolenia w blokadzie dwukierunkowej na jednym
z dwu posterunków ruchu danego szlaku (na drugim okienko jest
czerwone).
35. Poza tym stosowane są zastawki elektryczne do zamykania klawiszy blokowych, jak również poszczególnych dźwigni, jeżeli warunki miejscowe tego wymagają.
36. Do zamykania klawiszy blokowych używa się zastawek elektrycznych zatrzaskowych i zastawek na prąd ciągły.
37. Zastawki zatrzaskowe stosuje się w przypadku, gdy zachodzi potrzeba uzależnienia zwolnienia klawisza blokowego od uprzedniego stwierdzenia wykonania pewnych czynności, np. zastawkę elektryczną nad blokiem końcowym używa się dla stwierdzenia wjazdu pociągu lub jako przymus zwrotu zgody na nastawniach dysponujących nie nastawiających semaforów.
38. Zastawki elektryczne na prąd ciągły stosuje się w tych przypadkach, gdy zachodzi potrzeba ciągłej kontroli wykonania pewnych czynności, np. dla uniemożliwienia blokowania bloku dania nakazu, gdy tor izolowany jest zajęty.
39. W zasadniczym położeniu zastawki
elektrycznej zatrzaskowej i na prąd ciągły ukazuje się w jej
okienku tarczka barwna, wskazująca jej stan. Jeżeli w okienku
jest tarczka biała, oznacza to, że zastawka jest zwolniona.
Jeżeli natomiast w okienku jest tarczka czerwona przy blokadzie
stacyjnej bądź czarna lub niebieska przy blokadzie liniowej,
oznacza to, że zastawka jest zamknięta.
Zmiana czerwonej lub czarnej barwy okienka bądź niebieskiej na
białą w zastawkach zatrzaskowych następuje w momencie
zwolnienia, przed naciśnięciem klawisza blokowego, zamkniętego
tą zastawką. Natomiast w zastawach na prąd ciągły zmiana
barwy tarczki: czerwonej, czarnej bądź niebieskiej na białą
następuje w pierwszej chwili naciskania klawisza blokowego.
40. Do zamykania dźwigni sygnałowych używa się zastawek elektrycznych dźwigni sygnałowych, a do zamykania dźwigni zwrotnicowych - zastawek elektrycznych dźwigni zwrotnicowych.
41. Zastawki te są wyposażone w tarczki
barwne biało-czerwone; barwa biała oznacza, że zastawka jest
zwolniona, natomiast czerwona, że zastawka jest zamknięta.
Zmiana barwy tarczki z czerwonej na białą następuje z chwilą
naciśnięcia uchwytu pręta zapadkowego.
W dźwigniach sygnałowych, w których zastawka dźwigni zamyka
tarczę linkową, zmiana barwy tarczki następuje wraz z
rozpoczęciem ruchu tarczy linkowej.
42. W miarę potrzeby na aparacie blokowym są umieszczone powtarzacze. Informują one personel obsługi o obrazie sygnałów niewidocznych z nastawni, jak również o stanie bloków i zastawek elektrycznych znajdujących się w innej nastawni, a mających bezpośredni wpływ na prowadzenie ruchu pociągów w danym okręgu nastawczym. Powtarzacze informują również o stanie niezajętości torów izolowanych. W niektórych przypadkach powtarzacze są także wykorzystywane do uzyskania zależności na drodze elektrycznej.
43. Powtarzacze mogą być świetlne i tarczkowe. Powtarzacze świetlne umieszcza się zazwyczaj na skażonym planie torów, zwanym planem świetlnym, zaś powtarzacze tarczkowe - nad klawiszami blokowymi lub na ścianie, w miejscu dobrze widocznym dla pracownika obsługującego.
44. Plany świetlne stosuje się w zasadzie w urządzeniach mechanicznych z sygnałami świetlnymi i się je umieszcza w miejscu najdogodniejszym dla personelu obsługi, zazwyczaj nad urządzeniami nastawczymi.
45. W razie zastosowania planu świetlnego umieszcza się na nim wszystkie powtarzacze sygnałów, zwrotnic i torów izolowanych, jak również bloków i innych urządzeń danego okręgu nastawczego, których powtarzacze są przewidziane na danej nastawni. Ponadto w nastawni dysponującej umieszcza się na planie świetlnym powtarzacze semaforów całej stacji, jak również powtarzacze bloków liniowych z innych nastawni.
46. Do zasilania urządzeń oddziaływania pociągu jak np. układu elektrycznego zwolnienia bloku przebiegowo-utwierdzającego, zastawki elektrycznej nad blokiem końcowym, zwrotnic i torów izolowanych, jak również powtarzaczy, używa się z reguły jako źródła prądu baterii akumulatorów, ładowanej przez prostownik w układzie buforowym.
47. Stosowane sygnały świetlne są zasilane prądem przemiennym.
48. Do zasilania sygnałów świetlnych w
czasie zaniku napięcia w sieci zasilającej używa się
zastępcze źródło prądu, którym może być zespół
spalinowo-elektryczny. Każda stacja ma zazwyczaj przynajmniej
jeden zespół spalinowo-elektryczny.
Na tych posterunkach ruchu, gdzie zespół spalinowo-elektryczny
nie posiada urządzeń do samoczynnego rozruchu, jego
uruchamianie odbywa się przez nastawniczego obsługującego
urządzenia srk. Na posterunkach odstępowych, gdzie zamiast
zespołu spalinowo-elektrycznego użyte są przetwornice jako
zastępcze źródło zasilające, w przypadku zaniku napięcia w
sieci energetycznej, blokowy jest obowiązany obsługiwać te
przetwornice zgodnie z regulaminem technicznym tego posterunku.
49. Do zasilania semaforów wjazdowych i ich
tarcz ostrzegawczych w czasie od chwili zaniku napięcia, do
uruchomienia zespołu spalinowo-elektrycznego stosuje się
przetwornice zasilane z baterii akumulatorów. Przetwornice te
włączają się i wyłączają samoczynnie. Dla utrzymania
właściwego napięcia baterii, zapewniającego prawidłową
pracę przetwornicy, są stosowane prostowniki umieszczone w
pomieszczeniu nastawnicy. Przy każdym prostowniku powinna być
umieszczona instrukcja, zawierająca wskazówki jego obsługi.
Pracownik wyznaczony do obsługi urządzeń w pomieszczeniu
nastawnicy powinien, podczas obejmowania służby i w czasie jej
pełnienia, zwracać uwagę na właściwe położenia
wyłączników, elementów regulacyjnych prostownika, na
światła kontrolne (o ile są) oraz na wskazania przyrządów
pomiarowych.
Stosownie do położenia i wskazań tych urządzeń pracownik
obsługi powinien postępować według szczegółowych wskazówek
zawartych w instrukcji obsługi (fabrycznej lub wykonanej przez
sekcję eksploatacji ).
Ogólne postanowienia o obowiązkach obsługi prostownika należy
podać w regulaminie technicznym.
W razie stwierdzenia przeszkód w obsłudze lub działaniu
prostownika, należy zawiadomić montera działkowego oraz
dokonać odnośnego zapisu w książce kontroli urządzeń srk.
50. W każdym pomieszczeniu agregatu powinny być wywieszone w widocznym miejscu wskazówki o sposobie uruchomienia zespołu spalinowo-elektrycznego, z podaniem kolejnych czynności uruchomienia i wyłączania zespołu wraz ze szkicem rozmieszczenia i numeracją ujętych we wskazówkach urządzeń. Numeracja urządzeń podana na szkicu musi być wykonana w widoczny sposób na poszczególnych częściach agregatu.
51. W pomieszczeniach nastawni i siłowni znajdują się tablice rozdzielcze. Na tablicy znajdującej się w nastawni są umieszczone: wyłączniki, bezpieczniki i światła kontrolne, informujące personel o stanie napięcia sieci zasilającej w każdej fazie. Na tablicy znajdującej się w siłowni są umieszczone ponadto przyrządy pomiarowe.
52. Przestawianie zwrotnic, wykolejnic i
rygli oraz zmiany wskazań sygnałów kształtowych personel
obsługi dokonuje z nastawni za pośrednictwem pędni drutowej. W
przypadku sprzężenia zwrotnicy z wykolejnicą stosuje się
pędnię sztywną.
Pędnia drutowa składa się z dwóch drutociągów
spoczywających na krążkach pędniowych; krążki te są
zawieszone na słupkach pędniowych.
Pędnia podziemna biegnie w kanałach na krążkach pędniowych
umieszczonych na specjalnych podpórkach. W miejscach zmiany
kierunku pędni są umieszczone krążki załomowe lub odchylne.
Pędnia jest wykonana z drutu stalowego, a w miejscach zmiany
tzn. na krążkach dźwigni, naprężaczy itp. urządzeń z
odcinków stalowej linki.
53. Przestawienie zwrotnicy lub nastawienie sygnału na sygnalizatorze następuje na skutek przesunięcia się pędni o określony skok tzw. nastawczy, odpowiadający całkowitemu przełożeniu dźwigni nastawczej.
54. Właściwy skok nastawczy pędni podczas zmiany jej długości spowodowanej np. zmianą temperatury jest zapewniany przez naprężacz.
55. Naprężacze, w zależności od miejsca ich wbudowania, dzielą się na zewnętrzne i wewnętrzne, zaś zależnie od przeznaczenia - na sygnałowe, zwrotnicowe i ryglowe. Naprężacze wewnętrzne mogą być pojedyncze lub grupowe.
56. Naprężacz składa się z ciężarów, urządzenia zaciskowego z zębatką, krążków załomowych oraz obudowy. Powyższe elementy, spełniające w każdym naprężaczu to samo zadanie, różnią się pod względem konstrukcyjnym w poszczególnych rodzajach naprężaczy.
57. Wyrównywanie przez naprężacze zwisów pędni, powstałych wskutek wahań temperatury, odbywa się za pośrednictwem ciężarów, powodujących stałe naprężenie pędni. W przypadku uszkodzenia pędni albo też napędu, gdy zachodzi potrzeba usunięcia działania ciężarów naprężaczy, unieruchamia się te ciężary po uprzednim podniesieniu ich wielokrążkiem na odpowiednią wysokość.
58. Zębatka i szczęki zaciskowe naprężacza służą do unieruchomienia ciężaru w czasie przekładania dźwigni, ponieważ swobodne zawieszenie ciężarów na drutociągach pędni w czasie przekładania dźwigni powodowałoby tylko przesunięcie się ciężarów.
59. Naprężacz ma krążki załomowe stałe i ruchome. Krążki stałe służą do wprowadzania pędni do naprężacza, ruchome zaś do jej naprężania za pomocą ciężarów.
60. Naprężacze zewnętrzne i wewnętrzne
pojedyncze mają osobną obudowę dla każdego naprężacza, w
której są wmontowane wszystkie jego części, przy czym w
naprężaczach zewnętrznych obudowa stanowi jedną całość z
podstawą.
Naprężacze te posiadają ciężary osobno dla każdego
drutociągu, umieszczone wraz z krążkami naprężającymi na
oddzielnych dźwigniach, wykonanych z płaskowników. Dźwignie
te są połączone przegubowo szczękami zaciskowymi.
61. Naprężacze grupowe mają osobną obudowę dla krążków naprężających i dla krążków załomowych oraz wspólny ciężar zwykłe dla trzech pędni, a w szczególnych przypadkach dla dwóch lub jednej pędni. Szczęki zaciskowe naprężaczy grupowych są przynitowane do odbudowy krążków naprężających.
62. W tych miejscach na szlaku i na stacji, gdzie zachodzi potrzeba stałego podawania ustalonych sygnałów, ustawia się semafory lub tarcze sygnałowe, zwane sygnalizatorami. Sygnalizatory mogą być kształtowe lub świetlne. Do sygnalizatorów kształtowych należą semafory ramienne i tarcze mechaniczne, a do świetlnych - semafory i tarcze świetlne.
63. Semafory ramienne składają się ze słupa z podstawą, napędu sygnałowego, prętów nastawczych, ramion, wciągu latarniowego z przesłonami i napędu przesłon.
64. Tarcze mechaniczne składają się z podobnie nazywających się części, z tą różnicą, że zamiast ramion mają tarcze sygnałowe.
65. Słup sygnałowy służy do umieszczenia na nim ramion lub tarcz sygnałowych na wysokości zapewniającej dobrą widoczność sygnałów.
66. Napęd służy do uzyskania jednakowych wychyleń ramion lub tarcz sygnałowych.
67. Pręty nastawcze służą do przenoszenia ruchu z napędu na ramiona lub też na tarcze sygnałowe.
68. Ramiona bądź tarcze sygnałowe służą do zmiany obrazów sygnałowych w dzień oraz do poruszania przesłon sygnałowych dla projekcji sygnałów nocnych.
69. Wciąg latarniowy służy do podnoszenia i opuszczania latarni sygnałowych. Wciąg latarniowy, w porze dziennej, należy podciągać do wysokości 2/3 wysokości masztu, a w zimie do skrajnego górnego położenia.
70. Przesłony latarniowe służą do zmiany koloru świateł. Napęd przesłon latarniowych może zmienić kolor świateł tylko wówczas, gdy wciąg latarniowy znajduje się w skrajnym górnym położeniu.
71. Semafory i tarcze świetlne składają się ze słupa z podstawą oraz głowicy z latarniami sygnałowymi i mogą być karłowate, tj. nie posiadają słupa, a wówczas głowica jest umieszczona na podstawie.
72. Nastawianie sygnałów na sygnalizatorze świetlnym odbywa się poprzez obsłużenie dwupołożeniowej dźwigni sygnałowej lub przycisku. Uzyskany na sygnalizatorze obraz sygnałowy: określona ilość wyświetlonych świateł, ich kolor i rodzaj - ciągłe lub migające jest wysterowany na drodze elektrycznej bez udziału pracownika obsługi.
73. W semaforach ramiennych i tarczach mechanicznych zmianę obrazu sygnałowego uzyskuje się przez zmianę położenia ramienia lub tarczy sygnałowej za pośrednictwem napędu. Napęd jest uruchamiany mechanicznie pędnią podczas przekładania dźwigni.
74. Każdy sygnalizator kształtowy powinien
być w zasadzie nastawiany osobną pędnią.
W szczególnych przypadkach jedną pędnią mogą być
jednocześnie nastawiane semafor ramienny i odnosząca się do
niego tarcza ostrzegawcza, bądź semafor i tarcza ostrzegawcza
odnosząca się do następnego semafora. W ostatnim przypadku
nastawia się tarczę jednocześnie z semaforem, jeśli najpierw
jest nastawiany semafor wyjazdowy, do którego się odnosi
omawiana tarcza, a następnie semafor wjazdowy. W przypadku
niezachowania podanej kolejności nastawiania semaforów, tarcza
nie nastawi się.
75. Rozróżnia się dwa rodzaje napędów zwrotnicowych: zwykłe i z kontrolą iglic.
76. Napęd zwrotnicowy zwykły składa się z dźwigni kolankowej, zastawki na wypadek zerwania pędni, pręta nastawczego i skrzynki ochronnej.
77. Napęd z kontrolą iglic ma ponadto suwaki kontrolne i wieniec ryglujący.
78. Dźwignia kątowa służy do przeniesienia ruchu pędni na pręt nastawczy.
79. Zastawka na wypadek zerwania pędni ma zadanie siłą naciągu naprężacza uniemożliwić przestawienie zwrotnicy w razie zerwania jednego z drutociągów pędni.
80. Pręt nastawczy przenosi ruch krótszego ramienia dźwigni kolankowej napędu na iglice zwrotnicy. Pręt nastawczy łączy się z zamknięciem nastawczym zwrotnicy za pomocą sworznia, z uchwytem w kształcie spłaszczonego pierścienia. Główkę sworznia maluje się na kolor czerwony. Sworzeń ten wyjmuje się w razie wyłączenia zwrotnicy z ześrodkowanego nastawiania (§ 15 ust. 7).
81. Suwaki kontrolne napędu z kontrolą iglic i wieńcem ryglującym służą do skontrolowania, czy ruchy iglic są skoordynowane z ruchem napędu. Suwaki te są połączone z iglicami za pomocą łączników, które wrazić potrzeby mogą być odłączone od suwaków, przez wyjęcie sworzni (§ 15, ust. 7).
82. Do jednej pędni drutowej włącza się tylko jeden napęd zwrotnicowy.
83. Rozróżnia się napędy wykolejnicowe do pędni drutowej i pędni sztywnej.
84. Napęd wykolejnicowy do pędni drutowej różni się od napędu zwrotnicowego tym, że posiada urządzenie umożliwiające przestawienie wykolejnicy z zewnątrz.
85. Napęd wykolejnicowy do pędni sztywnej spełnia to samo zadanie co i napęd do pędni drutowej. Napęd ten stosuje się w przypadku sprzężenia zwrotnicy z wykolejnicą.
86. Dla sygnalizowania położenia zwrotnic lub wykolejnic służą latarnie zwrotnicowe i wykolejnicowe, umieszczone na koziołku latarniowym (zwrotnik).
87. Po odłączeniu napędu i założeniu na koziołek specjalnej dźwigni z przeciwwagą, zwrotnice i wykolejnice mogą być przestawiane ręcznie.
88. Do sygnalizowania położenia zwrotnic w
rozjazdach krzyżowych podwójnych stosuje się latarnie stałe,
zwane latarniami Cauera. Wskazania latarni zmieniają się przy
przestawianiu zwrotnicy na skutek połączenia latarni pędnią
sztywną z iglicami.
Przy przejściu na ręczne nastawianie zwrotnic, rozjazdy te,
ponieważ nie posiadają koziołków latarniowych, są
przestawiane specjalnym drągiem przeznaczonym do tego celu.
Drąg ten umieszcza się w specjalnych uszkach, umocowanych na
dźwigniach kolankowych napędu zwrotnicowego lub latarni Cauera.
89. Do zamykania zwrotnic z nastawni używa się rygli.
90. Rygiel składa się z tarczy z wieńcem ryglującym, napędu tarczy, suwaków oraz skrzynki ochronnej.
91. Wieniec ryglujący tarczy służy do zamykania iglic zwrotnicowych. Iglice są połączone z suwakami za pomocą prętów, które w razie potrzeby mogą być odłączone od suwaka, przez wyjęcie sworzni (§ 15 ust. 6 i 7).
92. Pod wpływem ruchu pędni, wywołanego przekładaniem dźwigni, tarcza rygla obraca się, a jej wieniec ryglujący wchodzi w wycięcia w suwakach ryglowych, zamykając iglice. Jeżeli rygluje się zwrotnice w dwóch położeniach, tarcza ryglująca powinna się obracać w dwóch kierunkach w stosunku do położenia zasadniczego.
93. W ryglach, przez które nie przechodzi pędnią (rygiel końcowy), napęd stanowi jedną całość z tarczą ryglującą. Jeżeli natomiast pędnią przechodzi przez rygiel (rygiel pośredni), to napęd stanowi osobną konstrukcję umożliwiającą poruszanie się pędni na skutek zmian temperatury, bez obracania się tarczy ryglującej.
§ 6.
Urządzenia nastawcze mechaniczne kluczowe
1. W urządzeniach nastawczych kluczowych może być stosowana normalna nastawnica, jak w urządzeniach nastawczych mechanicznych scentralizowanych z tą różnicą, że zamiast dźwigni zwrotnicowych, wykolejnicowych i ryglowych są wbudowane na ławie nastawnicy zamki kluczowe zwrotnicowe i wykolejnicowe. Nastawnica ta pozwala na centralne nastawianie bądź też ryglowanie z nastawni, w miarę potrzeby, poszczególnych zwrotnic.
2. W urządzeniach kluczowych są stosowane jako typowe dwa rodzaje skrzyń kluczowych: skrzynia kluczowa płaska (konstrukcja inż. J. Zazulaka) oraz skrzynia typu P 46 z drążkami przebiegowymi. Obie skrzynie są przystosowane do umieszczenia aparatu blokowego.
3. Płaska skrzynia kluczowa zawiera w obudowie dwa poziome rzędy zamków dla kluczy zwrotnicowych, wykolejnicowych, tarcz sygnałowych i kluczy zależnościowych oraz dwa rzędy zamków dla kluczy sygnałowych i przebiegowych. Zamknięta i zaplombowana obudowa skrzyni uniemożliwia dostąp do zamków i suwaków. Dla umożliwienia obsługi w przedniej ściance obudowy znajdują się jedynie otwory dla kluczy.
4. Skrzynia kluczowa typu P 46 składa się z obudowy z podstawą, zamków kluczowych sygnałowych, zwrotnicowych i wykolejnicowych, drążków przebiegowych i skrzyni zależności, przystosowanej do umieszczenia na niej aparatu blokowego. Wszystkie zamki umieszczone są na przedniej ścianie skrzyni. Nad zamkami są umieszczone drążki przebiegowe. W skrzyni zależności znajdują się poprzeczki poruszane zamkami, suwaki poruszane drążkami przebiegowymi i w miarę potrzeby wałki i zawórki blokowe. Zasada działania skrzyni zależności jest taka sama, jak w normalnej nastawnicy; poszczególne elementy skrzyni różnią się jednak pod względem konstrukcyjnym od elementów nastawnicy w urządzeniach mechanicznych scentralizowanych.
5. W wyjątkowych przypadkach, gdy nie można
pobudować urządzeń zapewniających uzależnienia semaforów od
zwrotnic na drodze mechanicznej, stosuje się tablice kontrolne
kluczowe.
Tablica kontrolna daje pracownikowi obsługi tylko kontrolę
wzrokową, czy są na niej zawieszone klucze od urządzeń
biorących udział w danym przebiegu. Tablica ta jest wykonana na
wzór tablicy zależności, a jej wymiary zależą od warunków
miejscowych.
6. W przypadku zastosowania skrzyń kluczowych względnie tablic kontrolnych, dźwignie do ustawiania semaforów są umieszczone na ławie dźwigniowej i są połączone z semaforami za pomocą pędni. Dźwignie te są zamknięte w położeniu zasadniczym za pomocą zamków. Klucze od tych zamków są uwięzione w skrzyni kluczowej lub zawieszone na tablicy kontrolnej.
7. Dla uzyskania kontroli położenia zwrotnicy i unieruchomienia jej w czasie trwania przebiegu, zamyka się je za pomocą zamków zwrotnicowych.
8. Zamki zwrotnicowe powinny odpowiadać
następującym warunkom:
1) klucz daje się wyjąć z zamka
tylko wówczas, gdy zamek jest zamknięty,
2) zamek można zdjąć ze zwrotnicy
tylko wówczas, gdy jest on otwarty,
3) każdy zamek może być otwarty
tylko kluczem o właściwym rejestrze.
Rejestrów tych jest 144.
Obowiązuje zasada, że w obrębie jednej stacji nie może się
powtarzać ten sam rejestr.
Na dużych stacjach, gdy ilość kluczy przekracza ilość
rejestrów, zasadę tę wyjątkowo się ogranicza tak, że
jednakowe rejestry kluczy nie mogą się powtarzać w sąsiednich
okręgach nastawczych.
9. Pod względem konstrukcyjnym rozróżnia się zamki zwrotnicowe trzpieniowe oraz ryglowe; obydwa ich rodzaje są używane do zamykania zwrotnic wyposażonych w zamknięcia nastawcze.
10. Do tymczasowego zamykania zwrotnic
nastawianych ręcznie, przy których został uszkodzony zamek
zwrotnicowy stały (trzpieniowy, ryglowy) lub rygiel mechaniczny,
np. podczas rozprucia zwrotnicy taborem, używa się zapasowych
zamków zwrotnicowych trzpieniowych (ust. 12), odpowiadających
rodzajowi zamknięcia nastawczego i typowi szyny lub (i) spon
iglicowych (ust. 15) będących na wyposażeniu posterunku.
Szczegółowe zasady użycia zamków są podane w § 8, § 10, §
14 a w przypadku potrzeby tymczasowego zabezpieczenia zwrotnicy
scentralizowanej lub ryglowej mechanicznie sposób postępowania
jest określony w § 15 ust. 2 - 4, ust. 6, 7, ust. 10 - 13, ust.
15 i ust. 18 - 23.
11. Zamki zwrotnicowe trzpieniowe zamykają odsuniętą iglicę zwrotnicową; zamki ryglowe zamykają zarówno iglicę odsuniętą jak i dosuniętą.
12. Zamek zwrotnicowy trzpieniowy składa
się z obudowy, trzpienia, zamka wewnętrznego, zapadki
bezpiecznika i śrub mocujących.
Trzpień zamka służy do utrzymania iglicy odsuniętej w
ustalonej odległości od opornicy, przez co zamknięcie
nastawcze utrzymuje iglicę dosuniętą przy opornicy. Przy
próbie przestawienia zwrotnicy zamkniętej zamkiem trzpieniowym
iglice powinny być zatrzymane w takim położeniu, w którym hak
przy iglicy dosuniętej powinien obejmować opórkę zamknięcia
nastawczego najmniej 20 mm, a przy zamknięciu suwakowym suwak
powinien przesunąć się jeszcze najmniej 5 mm, zanim klamra
zacznie wchodzić w wycięcie suwaka. Zamek wewnętrzny służy
do zamykania trzpienia w położeniu wysuniętym i dźwigienki
bezpiecznika w położeniu opuszczonym. Dźwigienka bezpiecznika
w położeniu opuszczonym uniemożliwia odkręcenie śrub
mocujących. Śruby posiadają w tym celu kwadratowe nakrętki.
13. Zamek ryglowy składa się z obudowy,
suwaków, zamka wewnętrznego, bezpiecznika i śrub mocujących.
Suwaki wykonane w postaci płaskowników, są połączone z
iglicami i mają wycięcia, w które wchodzą rygle zamka,
zamykając w ten sposób iglice.
Zamek wewnętrzny służy do zamykania suwaków za pośrednictwem
rygla.
Bezpiecznik wykonany jest w kształcie podłużnej pokrywki
przechodzącej przez zamek
i osłaniającej obie śruby mocujące. Gdy zamek jest otwarty,
można przesuwać bezpiecznik
w obie strony, odsłaniając śruby mocujące. Gdy zamek jest
zamknięty, bezpiecznik jest unieruchomiony w środkowym
położeniu, co uniemożliwia odkręcenie śrub mocujących.
14. Zamki ryglowe mogą być pojedyncze lub podwójne w zależności od tego, czy zwrotnica jest zamykana w jednym, czy też w obu położeniach.
15. Spona iglicowa składa się z jarzma,
zamka i śruby mocującej. Jarzmo ma wycięcie i występy
służące do przytrzymywania iglicy w położeniu dosuniętym do
opornicy lub uniemożliwia dosunięcie się iglicy do opornicy.
Do jarzma jest przymocowany zamek spony iglicowej i śruba
mocująca.
Zamek służy do zamykania śruby mocującej za pośrednictwem
suwaka wchodzącego w otwory kółka ręcznego. Powoduje to
zamknięcie spony iglicowej przy opornicy, co jest równoznaczne
z zamknięciem iglicy odsuniętej lub dosuniętej do opornicy.
Śruba mocująca ma na końcu, od strony szyn, płytkę
przyporną, położenie której na śrubie zmienia się w
zależności od typu szyny, do której spona jest mocowana. Na
drugim końcu śruby jest umieszczone kółko ręczne z otworami
na suwak, zamykany ryglem zamka.
16. Zamek wykolejnicowy składa się z
obudowy i zamka wewnętrznego. Zamek wewnętrzny służy do
zamykania wykolejnicy za pośrednictwem rygla wchodzącego w
wycięcie opórki zamykającej wykolejnicę.
W celu zabezpieczenia zamka przed odkręceniem stosuje się
śruby mocujące z nakrętkami koronowymi. Jeżeli wykolejnica
jest zakładana na krótki okres czasu, wówczas nakrętki
powinny być zabezpieczone zawleczką; w przypadku zakładania
wykolejnicy na stałe, nakrętki powinny być zanitowane.
17. Do zamykania wykolejnic w obu
położeniach używa się dwóch zamków, przy czym
w dawniejszym rozwiązaniu zamek zamykający wykolejnice w
położeniu zdjętym z szyny jest umieszczony na zewnątrz, a w
nowszym rozwiązaniu - na wykolejnicy.
1. Blokada stacyjna jest to zespól urządzeń technicznych służący do uzależnienia czynności nastawczych pomiędzy posterunkami nastawczymi w obrębie posterunku ruchu.
2. Blokada stacyjna elektromechaniczna
posiada:
1) bloki dania i otrzymania nakazu,
służące do trzymania pod zamknięciem blokowym przez
dyżurnego ruchu wszystkich semaforów na stacji lub innym
posterunku ruchu, które nie są nastawiane z nastawni
dysponującej,
2) bloki dania i otrzymania zgody,
służące do uzależnienia sygnałów zezwalających na jazdę
(oprócz sygnału zastępczego) na semaforze od zgody wszystkich
nastawni, biorących udział w nastawianiu danych przebiegów,
3) urządzenia do wyłączania
przebiegów sprzecznych, umieszczone w skrzyni zależności,
4) bloki przebiegowe utwierdzające na
prąd stały, współpracujące z urządzeniami oddziaływania
pociągu lub wyjątkowo zwalniane ręcznie, służące do
utwierdzenia przebiegów w tych nastawniach, gdzie zwrotnice są
nastawiane z odległości.
3. W urządzeniach mechanicznych kluczowych ze skrzynią kluczową płaską (typu inż. Zazulaka) jednemu blokowi dania nakazu lub zgody może odpowiadać kilka bloków otrzymania nakazu lub zgody.
4. Rozwiązania, o których mowa w ust. 3 mają również zastosowanie w urządzeniach ze skrzynią kluczową typu P 46 oraz w urządzeniach mechanicznych scentralizowanych.
5. W urządzeniach kluczowych można wyjątkowo stosować przymus zwrotu zgody lub nakazu, zrealizowany na drodze elektrycznej. W urządzeniach mechanicznych scentralizowanych stosuje się przymus zwrotu zgody lub nakazu, rozwiązany na drodze mechanicznej lub elektrycznej. Urządzenie to zmusza obsługującego do zwrócenia udzielonego nakazu lub zgody po jednorazowym jego wykorzystaniu.
6. Blokadę liniową stanowi zespół urządzeń przeznaczonych do regulowania następstwa pociągów oraz kierunku ruchu na szlaku. W zależności od sposobu prowadzenia ruchu stosuje się blokadę jednokierunkową do prowadzenia ruchu po torze w jednym kierunku, oraz blokadę dwukierunkową - do prowadzenia ruchu po torze w obu kierunkach. W zależności od rozwiązań technicznych i wynikających z tego różnic w sposobie obsługi wyróżnia się półsamoczynną oraz samoczynną blokadę liniową.
7. Mechaniczne urządzenia sterowania ruchem
kolejowym (mechaniczne scentralizowane lub kluczowe) mogą być
przystosowane do współpracy z blokadą liniową:
1) samoczynną,
2) półsamoczynną przekaźnikową i
elektromechaniczną.
8. Półsamoczynna blokada liniowa
elektromechaniczna stosowana na liniach dwutorowych, zwana
blokadą liniową jednokierunkową, składa się z pary bloków
dla każdego kierunku jazdy. Są to bloki początkowy i końcowy.
Blok początkowy służy do trzymania pod zamknięciem blokowym
semaforów wyjazdowych lub odstępowych, gdy szlak lub odstęp
są zajęte. Blok początkowy jest zaopatrzony w elektryczną
zastawkę liniową z włącznikiem i licznikiem.
Blok końcowy, zaopatrzony w elektryczną zastawkę liniową z
włącznikiem i licznikiem, w starszych urządzeniach - bez
włącznika i licznika albo bez licznika, służy do blokowego
zgłaszania przybycia pociągu.
9. Elektryczna zastawka liniowa nad blokiem końcowym, współpracująca z urządzeniem oddziaływania pociągu, uniemożliwia blokowanie bloku końcowego do chwili jej zwolnienia przez wjeżdżający pociąg. Elektryczna zastawka liniowa nad blokiem początkowym, współpracująca z dźwignią sygnałową lub przyciskiem semafora wyjazdowego, uniemożliwia blokowanie bloku początkowego do chwili jej zwolnienia, które następuje po obsłużeniu dźwigni sygnałowej lub przycisku semafora wyjazdowego lub odstępowego.
10. Na liniach jednotorowych stosuje się półsamoczynną blokadę liniową trzyokienkową, która jest blokadą liniową dwukierunkową. Blokada trzyokienkową może być również zastosowana na linii dwutorowej.
11. W blokadzie liniowej trzyokienkowej przewidziano dla każdej nastawni końcowej po jednym bloku początkowym i końcowym oraz trzeci blok, zwany blokiem pozwolenia.
12. Bloki początkowy i końcowy spełniają te same zadania co w blokadzie liniowej jednokierunkowej. Bloki pozwolenia służą do udzielania pozwolenia na wyprawienie pociągu z sąsiedniego posterunku ruchu. Poprzez zablokowanie bloku pozwolenia na posterunku ruchu dającym pozwolenie, zamyka się dźwignie semaforów wyjazdowych tego posterunku, a zwalnia się dźwignie semaforów wyjazdowych posterunku ruchu, z którego ma być wyprawiony pociąg.
13. W zasadniczym położeniu bloków blokady liniowej trzyokienkowej istnieje w każdej chwili możliwość wyprawienia pociągu z posterunku ruchu, na którym blok pozwolenia jest odblokowany. W ten sposób przy blokadzie liniowej trzyokienkowej istnieje uprzywilejowany kierunek ruchu.
14. W nastawniach wykonawczych nad blokiem pozwolenia znajduje się elektryczna zastawka zatrzaskowa, normalnie zamknięta, zwalniania przez dyżurnego ruchu, który w ten sposób daje zlecenie nastawniczemu na blokowanie bloku pozwolenia.
15. Odblokowanemu blokowi pozwolenia odpowiada biały kolor okienka blokowego, przy zablokowanym zaś bloku pozwolenia, okienko blokowe ma kolor czerwony.
16. Półsamoczynna blokada liniowa przekaźnikowa jest obsługiwana przyciskami usytuowanymi na pulpicie.
17. Urządzenia oddziaływania pociągów są to urządzenia zainstalowane w torze, za pośrednictwem których pociąg oddziaływuje na urządzenia blokowe lub inne urządzenia srk.
18. Do urządzeń oddziaływania pociągu zalicza się przyciski szynowe w połączeniu z szyną izolowaną, izolowane odcinki torowe i zwrotnicowe oraz elektroniczne obwody nakładane (EON).
19. Przycisk szynowy jest to urządzenie, które jest umocowane do szyny i działa pod wpływem ugięcia, wywołanego naciskiem kół pojazdu na szynę. Ugięcie szyny powoduje zmianę ciśnienia powietrza w komorach przycisku, co wpływa na zmianę poziomu rtęci, która zamyka lub otwiera obwód elektryczny.
20. Izolowane odcinki torowe i zwrotnicowe stanowią część toru kolejowego, którego szyny są izolowane od reszty toru i stanowią część obwodu elektrycznego, w który wchodzi ponadto przekaźnik torowy, źródło prądu oraz przewody łączące.
21. Elektroniczny obwód nakładany (EON) jest to urządzenie spełniające te same funkcje co szyna izolowana z przyciskiem szynowym lecz nie wymagające stosowania izolowanych złącz szynowych.
22. Powyższe urządzenia oddziaływania pociągu stosuje się do zwalniania przez pociąg elektrycznej zastawki liniowej nad blokiem końcowym, do zwalniania bloków przebiegowych utwierdzających, do samoczynnego osłaniania się pociągu sygnałem "Stój" na semaforze wyjazdowym, posiadającym elektryczne sprzęgło, ustawionym przy torze, po którym odbywają się przebiegi bez zatrzymania lub w innych przypadkach, zależnie od warunków miejscowych.
23. Istnieje odmiana półsamoczynnej blokady liniowej przekaźnikowej z blokiem pozwolenia i izolowanym torem szlakowym.