Rozdział 1
POSTANOWIENIA OGÓLNE

§ 1.
Cel instrukcji

1. Instrukcja obsługi urządzeń sterowania ruchem kolejowym mechanicznych scentralizowanych i kluczowych typu znormalizowanego ma na celu podanie sposobu prawidłowej obsługi tych urządzeń dla zapewnienia bezpiecznego i sprawnego prowadzenia ruchu kolejowego.

2. W niniejszej instrukcji przez nazwę "urządzenia" albo "urządzenia sterowania" należy rozumieć mechaniczne urządzenia sterowania ruchem kolejowym typu znormalizowanego.

3. Poprzez użyte w instrukcji określenia należy rozumieć:
1) "monter działkowy" - pracownika odpowiedzialnego za urządzenia srk na przydzielonym obszarze działania, mistrza automatyki;
2) "monter" - pracownika upoważnionego do samodzielnego wykonywania robót w czynnych urządzeniach srk, posiadającego plombownicę;
3) "naczelnik sekcji automatyki" - naczelnika sekcji eksploatacji;
4) "personel utrzymania, pracownik utrzymania" - pracowników upoważnionych do samodzielnego wykonywania robót w czynnych urządzeniach srk na danym posterunku ruchu".

§ 2.
Zakres instrukcji

1. Instrukcja dotyczy obsługi urządzeń sterowania ruchem kolejowym znormalizowanych mechanicznych i kluczowych na kolejach normalnotorowych i szerokotorowych użytku publicznego.

2. Obsługa urządzeń odbiegających od typu znormalizowanego powinna odbywać się na podstawie osobnych postanowień zawartych w regulaminach technicznych stacji.

§ 3.
Obowiązki i odpowiedzialność personelu obsługi

1. W skład personelu obsługi urządzeń wchodzą dyżurni ruchu, st. nastawniczowie, nastawniczowie, st. zwrotniczowie, zwrotniczowie.

2. Kandydaci na powyższe stanowiska powinni przed dopuszczeniem do pełnienia obowiązków na tych stanowiskach odbyć przepisowe szkolenie i praktykę oraz złożyć egzaminy, określone w osobnych przepisach. Przy zmianie rodzaju obsługiwanych urządzeń lub też przy przejściu na inną nastawnię o tym samym rodzaju urządzeń, personel obsługi, jeżeli jeszcze nie pełnił służby na tej nastawni lub pełnił ją w okresie poprzedzającym ostatnie 3 miesiące, powinien ponadto zdać egzamin z praktycznej umiejętności obsługiwania powierzonych mu urządzeń. Egzamin praktyczny powinien odbywać się przy współudziale naczelnika sekcji automatyki.

3. Do obowiązków personelu obsługi należy:
1) obsługiwanie urządzeń zgodnie z postanowieniami instrukcji i zawartymi w regulaminach technicznych stacji,
2) baczne zwracanie uwagi na prawidłowość działania urządzeń oraz bezzwłoczne zapisywanie w książce kontroli urządzeń srk zauważonych niedokładności w ich działaniu i zgłaszanie ich personelowi utrzymania,
3) utrzymywanie w czystości urządzeń znajdujących się w nastawni, dostępnych dla personelu obsługi bez zrywania plomb i otwierania zamknięć,
4) oświetlanie sygnałów i wskaźników oraz utrzymywanie w czystości ich latarń z oświetleniem naftowym i gazowym (załącznik nr 5),
5) czyszczenie i smarowanie trących się powierzchni w rozjazdach,
6) utrzymywanie w czystości szkieł lub soczewek sygnałów i wskaźników świetlnych karłowatych, gdy przewiduje to regulamin techniczny stacji.

4. Za obsługiwanie urządzeń i stan plomb jest odpowiedzialny na nastawni dysponującej dyżurny ruchu, a na nastawni wykonawczej - nastawniczy wskazany w regulaminie technicznym stacji.

5. Dyżurny ruchu, jak również za jego zgodą nastawniczy, w razie usterki w urządzeniach może zdjąć plomby znajdujące się na:
1) urządzeniach zwalniających przy blokach elektromechanicznych zamykających zwrotnice lub wykolejnice,
2) kluczach zapasowych zwrotnic i wykolejnic,
3) kluczach od zamków zapasowych i spon,
4) drążku włączającym,
5) przycisku dzwonka w powtarzaczu sygnałowym,
6) włączniku zastawki elektrycznej nie posiadającym licznika lub w przypadku gdy licznik jest uszkodzony,
7) kluczu od pomieszczenia naprężaczy,
8) kluczu od siłowni,
9) bezpiecznikach głównych na tablicy kontrolnej,
10) wielokrążku od podnoszenia ciężarów naprężaczy,
11) przycisku pomocniczym dla zwrotnic izolowanych,
12) przycisku włączającym sygnał zastępczy nie posiadającym licznika lub w przypadku gdy licznik jest uszkodzony,
13) kluczach zapasowych przebiegowych, zgód, nakazów i od zwalniaczy,
14) przycisku doraźnego przekaźnikowej blokady półsamoczynnej jeśli nie ma on licznika lub gdy licznik jest uszkodzony,
15) przycisku do wyłączania zasilania blokady samoczynnej z licznikiem.
Każdorazowe zdjęcie plomby przez dyżurnego ruchu lub nastawniczego, jak również przez personel utrzymania musi być zapisane w książce kontroli urządzeń srk (załącznik 1).

6. Niezależnie od zapisu w książce kontroli urządzeń srk dyżurny ruchu powinien o każdym użyciu klucza zapasowego do kluczowego zamka zwrotnicowego lub wykolejnicowego natychmiast zawiadomić właściwego naczelnika sekcji automatyki.
W razie uszkodzenia klucza sygnałowego należy wezwać naczelnika sekcji automatyki lub montera działkowego, który dostarczy klucz sygnałowy nowy, w zamian uszkodzonego.
W razie zagubienia klucza zwrotnicowego, wykolejnicowego lub sygnałowego naczelnik sekcji automatyki powinien bezzwłocznie spowodować wymianę rejestru w zamku.

7. Wstęp do nastawni jest dozwolony tylko pracownikom obsługi, personelowi sekcji eksploatacji, sekcji utrzymania i sekcji diagnostyki, nadzoru i kontroli, a innym osobom tylko na podstawie pisemnego pozwolenia, wydanego przez Naczelnego Dyrektora Infrastruktury Kolejowej, lub dyrektora zakładu infrastruktury kolejowej, (lub naczelnika sekcji eksploatacji - tak jest w E-18).

8. Nastawniczy jest odpowiedzialny za każdorazowe obsłużenie urządzeń nastawczych, jak klawiszy blokowych, dźwigni nastawczych itp. i powinien zapobiegać samowolnemu ich przekładaniu przez inne osoby. Personel utrzymania, nadzoru i kontroli może obsłużyć urządzenia nastawcze dopiero po otrzymaniu zgody dyżurnego ruchu lub nastawniczego, osobno na każdą wykonywaną czynność.

9. W okresie zimowym, pracownik posterunku nastawczego jest w pierwszej kolejności obowiązany do utrzymania urządzeń w stanie zdatnym do ruchu. W tym celu powinien w przerwach między pociągami oczyszczać ze śniegu i lodu zwrotnice, pędnie drutowe i krążki, zamki zwrotnicowe, jak też dostępne ruchome części semaforów, tarcz ostrzegawczych i innych sygnalizatorów oraz starać się o zapewnienie działania naprężaczy zewnętrznych, przez usuwanie szronu ze szczęk zaciskowych i zębatek.
Należyte działanie dźwigni nastawczych nastawniczy powinien sprawdzać przez próbne ich przekładanie. Dźwignie sygnałowe można przekładać próbnie tylko wtedy, gdy nie są uzależnione od blokady liniowej i tylko za każdorazowym pozwoleniem dyżurnego ruchu. Dźwigni sygnałowych, połączonych z zawórkami przeciwwtórnymi, nie wolno przekładać próbnie. Podczas śnieżycy lub zaszronienia należy odpowiednio czysto czyścić przesłony sygnałowe.
Do wyżej wymienionych czynności mogą być wyznaczeni oddzielni pracownicy, jeżeli zakres zajęć nie pozwala nastawniczemu opuszczać nastawni.