Załącznik 3
WYKONYWANIE WYKOPÓW DRENARSKICH

1. Odległość wykopu dla ciągu odwodnieniowego od budowy określa się każdorazowo, biorąc pod uwagę poziom posadowienia budowli, głębokość wykopu oraz wytrzymałość gruntu w rejonie robót. Jeśli wykop ma sięgać poniżej spodu fundamentu budowli, to minimalną odległość L ściany wykopu od lica budowli określa się wg wzoru rys. 3-1, z następującego wzoru:

H - głębokość wykopu, m
h - głębokość posadowienia fundamentu budowli, m
- kąt natarcia wewnętrznego gruntu pod fundamentem budowli; jeśli nie ma wyników badań wielkość tę przyjmuje się równą:
16^o - dla iłów i glin,
20^o - dla glin piaszczystych i pylastych oraz pyłów,
22^o - dla piasków gliniastych,
24^o - dla piasków gruboziarnistych i piasków pylastych,
32^o - dla piasków drobno- i średnioziarnistych.

2. Umocnienia pionowych ścian wąskich wykopów (o szerokości dna do ok. 1,5 m) należy przewidywać, gdy:
a)   wykopy maja być głębsze od 1,5 m i będą w nich przebywali ludzie (zmechanizowane układanie elementów drenarskich najczęściej jest możliwe w wykopach o głębokościach nie przekraczających 2 m)
b)   wykopy mają być płytsze od 1,5 m, ale ich ściany nie będą stateczne z powodu zbyt małej wytrzymałości gruntu, obciążenia naziomu, itp.
Typowe umocnienie (deskowanie) z elementów z drewna iglastego składa się z:
a)   bali przyściennych o grubości co najmniej 0,05 m,
b)   bali podrozporowych o grubości co najmniej 0,063 m,
c)   bali podzastrzałowych o grubości 0,1 m,
d)   okrąglaków na rozpory o średnicy 0,12 - 0,20 m,
e)   okrąglaków na zastrzały o średnicy 0,2 m.
Zamiast drewnianych bali przyściennych mogą być również stosowane odpowiednie wypraski stalowe, zaś zamiast rozpór drewnianych stalowe rozpory śrubowe. Elementy c) i d) stosuje się tylko w przypadku nierównomiernego osiadania deskowania. Wszystkie elementy muszą być zunifikowane pod względem wymiarów, tak aby możliwe było ich użycie w różnych miejscach budowy.
Typowe deskowanie (rys. 3-2) stosuje się wg zasad podanych w tabl. 3-1. Uwzględnia się ponadto następujące wymagania:

Tablica 3-1 Sposoby deskowania wąskich wykopów o nieobciążonych naziomach

a)   deskowanie ażurowe można stosować tylko do poziomu wód gruntowych, w okresach ciepłych, w gruntach o dostatecznej spoistości,
b)   gdy naziom jest obciążony zasadniczo stosuje się deskowanie petne przy wszystkich głębokościach wykopów,
c)   w przypadkach wątpliwych (m.in. dotyczy to wykopów w sąsiedztwie torów, budowli oraz wykopów głębszych od 5 m) wytrzymałość deskowania należy sprawdzić; w obliczeniach przyjmuje się współczynnik pewności równy 1,4, gdy naziom nie jest obciążony oraz 1,7, gdy naziom jest obciążony.
d)   jeśli wykop sięga wód gruntowych sprawdza się również stateczność dna wykopu; jest ona dostateczna przy każdej głębokości wykopu, gdy kąt tarcia wewnętrznego gruntu wynosi co najmniej 30".
Rozstaw punktów rozparcia deskowania w pionie nie może być mniejszy od 1,0 m, zaś w poziomie mniejszy od 1,5 m. Ostatnią wartość należy traktować jako średnią, zależną od parcia gruntu. W miarę zwiększania głębokości wykopu, zamiast jednego rozparcia w środku każdego odcinka (zob. rys. 3-2), stosuje się dwa lub trzy rozparcia odpowiednio rozmieszczone pomiędzy skrajnymi rozporami. Należyte rozparcie deskowania zapewnia się przez mocne wbicie drewnianych rozpór; metalowe rozpory śrubowe można stosować jedynie w wykopach o głębokości do 3 m (rozpory takie należy codziennie dokręcać). Wydobyty z wykopu grunt składa się po jednej stronie wykopu w odległości 0,7 - 1,0 m od jego krawędzi.
Wykop odeskowuje się w miarę postępu robót (rys. 3~3): poniżej szalowania wykop można pogłębić nie więcej niż o 0,5 m w gruntach spoistych i o 0,3 m w gruntach niespoistych i to tylko wtedy, gdy nie występują wody gruntowe.

3. Wykopy szerokie (o szerokości dna ponad 1,5 m) z nachylonymi odpowiednio skarpami można wykonywać w zasadzie do dowolnych głębokości jednak tylko wtedy, gdy wody gruntowe występują na głębokości większej od 0,75 h, gdzie: h - głębokość wykopu. Orientacyjne nachylenia skarp wykopów podano w tabl. 3-2. Jeśli naziom jest obciążony lub grunt jest bardzo zawilgocony, maksymalne nachylenia skarp należy określić na podstawie analizy stateczności gruntu.
Skarpy wykopów zasypywanych wkrótce po wykonaniu mogą być bardziej strome. Orientacyjne nachylenie skarp tymczasowych wykopów w gruntach o normalnej wilgotności podano w tabeli 3-3.
Nachylenia te zmniejsza się w przypadku gruntów niespoistych suchych oraz gruntów spoistych zawilgoconych.

Tablica 3-2 Orientacyjne nachylenia skarp wykopów

Tablica 3-3 Maksymalne nachylenia skarp tymczasowych wykopów o nieobciążonych naziomach

Jeśli stateczność nieumocnionych skarp szerokich wykopów nie jest wystarczająca projektuje się odbudowy podparte zastrzałami, obudowy przytrzymywane kotwami lub też ścianki wspornikowe. Stosowania tych ostatnich nie zaleca się ze względu na duże koszty.

4. W czasie wykonywania robót musi być zapewnione sprawnie działające tymczasowe odwodnienie, przy czym zatapianiu wykopów przez wody gruntowe zapobiega się obniżając poziom tych wód (wód tych w zasadzie nie należy odpompowywać z wykopów). W przypadku nieprzewidzianego zalania wykopu wody należy odprowadzać stopniowo tak, aby nic dopuścić do wystąpienia ruchów gruntu wskutek działania ciśnienia spływowego.

W głębokich odeskowanych wykopach, w odstępach nie większych od 20 m, wykonuje się awaryjne wyjścia dla pracowników. Pracownicy w każdej fazie robót mogą znajdować się tylko w umocnionych częściach wykopów.

Roboty w bezpośrednim sąsiedztwie urządzeń podziemnych mogących ulec uszkodzeniu wykonuje się ręcznie.