ROZDZIAŁ 5
UTRZYMANIE PODTORZA I JEGO NAPRAWY

§22
Postanowienia ogólne

1. Utrzymanie podtorza stanowi integralną część utrzymania drogi kolejowej i nie może być oddzielane od innych robót utrzymaniowych tej drogi.

2. Podtorze (jego elementy) utrzymuje się w ciągu całego roku w celu zapewnienia nawierzchni odpowiednich warunków pracy i niedopuszczenia do powstawania w niej nadmiernych odkształceń groźnych dla eksploatacji i trwałości drogi kolejowej.
3. Utrzymanie podtorza polega na:
1) nadzorze stałym
2) przeglądach
3) konserwacji i naprawach.

4. Wszystkie elementy podtorza utrzymuje się zgodnie z odpowiednimi normami, warunkami technicznymi jak również z zachowaniem postanowienia niniejszej instrukcji.

§23
Nadzór stały

1 Nadzór nad utrzymaniem podtorza w przedsiębiorstwie PKP sprawuje Naczelny Zarząd Utrzymania Kolei; w poszczególnych dyrekcjach okręgowych kolei państwowych - zarządy drogowe; na linii - oddziały drogowe, zaś bezpośredni nadzór nad utrzymaniem podtorza sprawują sekcje drogowe.

2 Nadzór stały polega na kontroli, oględzinach, badaniach i ocenie stanu utrzymania, a celem jest wykrywanie uszkodzeń, zagrożeń lub nadmiernego zużycia podtorza i jego elementów oraz niedopuszczenie do powstania bądź rozwoju wad i zagrożeń.

3. Nadzór stały wykonywany jest przez pracowników odpowiedzialnych za utrzymanie wg instrukcji określających zasady sprawowania nadzoru i zakres obowiązków dla odpowiednich stanowisk w służbie drogowej oraz wg niniejszej instrukcji.

§24
Przeglądy

1. Przeglądy wykonuje się w celu ustalenia stanu i stopnia zużycia poszczególnych elementów podtorza oraz zakresu robót niezbędnych dla doprowadzenia ich do stanu umożliwiającego prawidłowe funkcjonowanie drogi kolejowej.

2. Przegląd może być wykonywany w ramach kompleksowego przeglądu drogi kolejowej albo może dotyczyć tylko podtorza lub wybranych jego elementów.

3. Przeglądy dzielą się na:
a) bieżące,
b) okresowe,
c) specjalne.

4. Przegląd bieżący podtorza:
1) Przegląd bieżący podtorza ma za zadanie wykrywanie uszkodzeń i wad, których rozwój mógłby uniemożliwić prawidłowe funkcjonowanie drogi kolejowej i wykonywany jest przez toromistrzów, dróżników, obchodowych, naczelników sekcji i ich zastępców, kontrolerów drogowych, naczelników oddziałów i ich zastępców, naczelników zarządów i ich zastępców, starszych kontrolerów służby drogowej i innych pracowników zgodnie z obowiązującymi instrukcjami, regulaminami i poleceniami zwierzchników służbowych.
2) Podczas przeglądów bieżących należy zwracać szczególną uwagę na:
a) osiadania toru,
b) podmycia i rozmycia torowiska,
c) uszkodzenia skarp i rowów,
d) przedmioty, narzędzia, materiały itp. zmniejszające drożność rowów,
e) oznaki braku stateczności murów oporowych,
f) czystość wlotów i wylotów przepustów,
g) wypływy ze studzienek drenarskich, kanalizacji miejskiej i przemysłowej itp. na torowiska i skarpy,
h) zagrożenie stateczności podtorza i urządzeń odwadniających, spowodowane przez składowane materiały, pozostawiony sprzęt i inne przedmioty,
i) prace zagrażające budowli gruntowej, odwodnieniu toru i innym urządzeniom,
j) oznaki deformacji podtorza i terenu w sąsiedztwie drogi kolejowej,
k) zwiększanie się poziomów wód w rowach melioracyjnych, potokach, rzekach itp.
l) inne oznaki wskazujące na pogarszanie się stanu podtorza lub jego elementów.
3) W razie stwierdzenia wad podtorza zagrażających bezpośrednio bezpieczeństwu prowadzenia ruchu - prowadzący przegląd musi podjąć odpowiednie działania zabezpieczające (osłonięcie przeszkody, wprowadzenie ograniczenia prędkości jazdy pociągów, zamknięcie toru, powiadomienie zwierzchnika służbowego, kierownika jednostki, na terenie której uszkodzenie wystąpiło itp.). Obowiązki w tym zakresie określają szczegółowo właściwe instrukcje służbowe.
4) Jeżeli wada podtorza nie zagraża bezpośrednio bezpieczeństwu ruchu, budowli, życiu j i zdrowiu ludzi itp. - dokonujący przeglądu powinien ją w miarę możliwości usunąć. W razie zaś niemożności wykonania tego powinien podjąć inne działania zaradcze według kompetencji i możliwości.
5) Wyniki przeprowadzonych przeglądów bieżących rejestruje się w:
a) książce kontroli obchodów,
b) książce kontroli stanu toru,
c) notatkach służbowych, protokołach i innych dokumentach.
6) Odnotowanie przeglądu lub stwierdzenie wady w podtorzu nie zwalnia dokonującego oględzin od podjęcia odpowiednich działań zapewniających bezpieczeństwo (zob. ust. 4 p. 3,4).

5. Przegląd okresowy podtorza
1) Przegląd okresowy podtorza ma za zadanie ustalenie rodzaju i wielkości wad, zakresu robót naprawczych, a następnie zakwalifikowanie podtorza do naprawy bieżącej lub głównej i wskazanie pożądanej kolejności robót,
2) Przeglądy okresowe prowadzone są przez powołane w tym celu przez oddziały drogowe komisje, w skład których wchodzą: z-ca nacz. oddziału, referent ds. podtorza, nacz. sekcji drogowej, toromistrz i inne osoby, których obecność dla prawidłowego realizowania przeglądu jest konieczna.
3) Przegląd okresowy wykonuje się raz w roku na wiosnę, po roztopach i przejściu lodów oraz wód wiosennych, nie później niż do 15 maja,
4) Ustalony w toku przeglądu stan poszczególnych elementów podtorza rejestruje się w protokóle przeglądu wg zał. 14,
5) Klasyfikację wad podtorza i zalecenia dotyczące jego utrzymania zawarto w zał. 15,
6) Dla podtorza, którego stan jest powodem wprowadzenia ograniczeń w eksploatacji drogi kolejowej (ograniczenie prędkości, zmniejszenie nacisków osiowych, zamknięcie toru dla ruchu) lub istnieje podejrzenie ich wystąpienia - dodatkowo sporządza się "Kartę ewidencyjną słabego (zagrożonego) miejsca w podtorzu" (zał. 16), którą prowadzi się i uaktualnia do momentu zlikwidowania ograniczeń eksploatacyjnych. Przeglądu okresowego słabych miejsc dokonuje komisja powołana przez oddział drogowy z udziałem przedstawiciela zarządu drogowego,
7) Dla podtorza lub jego elementów, których stan wskazuje na potrzebę wykonania naprawy głównej sporządza się "Protokół zakwalifikowania elementów podtorza do naprawy głównej" (zał. 17),
8) Dla podtorza lub jego elementów wymagających wykonania naprawy bieżącej, dokumentem kwalifikacyjnym jest protokół z przeglądu okresowego podtorza (zał. 14).
9) Na podstawie wyników przeglądów wykonanych w danym roku ustala się:
a) potrzeby napraw bieżących na rok następny,
b) potrzeby napraw głównych w cyklu dwuletnim (w pierwszym roku ustala się potrzeby naprawcze na okres dwuletni, w następnym - koryguje się potrzeby i uściśla projekt planu na dany roku),
10) W pierwszej kolejności planuje się naprawy tych elementów podtorza, których stan jest powodem utrudnień eksploatacyjnych lub w stosunku do których istnieje uzasadniona obawa, że w ciągu najbliższego okresu mogą spowodować wprowadzenie ograniczeń eksploatacyjnych.
11) Jako zasadę należy przyjąć wykonywanie napraw podtorza jednocześnie z wykonywaniem innych napraw tj. szczególnie napraw bieżących i głównych nawierzchni. Jeżeli nie jest to możliwe, naprawy podtorza wykonuje się jako wyprzedzające naprawy nawierzchni,
12) Naprawy podtorza, którego stan obliguje do natychmiastowego podjęcia robót, traktuje się jako awaryjne.

6. Przeglądy specjalne
1) Przeglądy specjalne wykonuje się jako:
a) badawcze,
b) awaryjne.
2) Przeglądy badawcze wykonuje się w celu:
a) ustalenia przydatności podtorza do dalszej eksploatacji w przypadku zwiększenia nacisków osi, prędkości i przewozów lub wystąpienia innych czynników mogących mieć wpływ na stateczność i wartość użytkową podtorza,
b) szczegółowego ustalenia stanu podtorza lub jego elementów umożliwiającego określenie przyczyn powstawania wad podtorza, metod oraz sposobów naprawy i wzmocnienia, ilości robót do wykonania oraz opracowania dokumentacji technicznej,
c) przygotowania i realizacji prac naukowo-badawczych oraz wdrożeń nowych rozwiązań konstrukcyjnych, technologicznych, materiałowych itp.
3) Wykonanie przeglądu badawczego zarządzane jest przez Dyrekcję Generalną, zarząd drogowy, a także przez oddział drogowy w uzgodnieniu z zarządem drogowym dokp. Wynik przeglądu badawczego wpisuje się do protokółu.
4) Do przeglądów badawczych zalicza się również przeglądy wykonywane bezpośrednio po pracach mogących naruszyć podtorze. Celem ich jest wykrycie uszkodzeń podtorza i nieprawidłowości powstałych w wyniku niewłaściwego wykonawstwa oraz ustalenie sposobów i terminów ich usunięcia.
5) Przeglądy awaryjne prowadzone są w celu ustalenia wielkości zagrożeń i uszkodzeń podtorza oraz zakresu i kolejności wykonywania niezbędnych prac dla usunięcia wad spowodowanych awariami pociągowymi, katastrofami budowlanymi, bardzo niekorzystnymi nietypowymi zjawiskami atmosferycznymi itp.
Obowiązują tu takie same zasady, jak w odniesieniu do przeglądów badawczych.

§25
Konserwacja

1. Konserwacja podtorza ma na celu zapobieganie szybkiemu zużywaniu się jego elementów.

2. W zakres konserwacji wchodzą następujące czynności:
1) usuwanie z ław torowisk, ław przypór, skarp i ław skarpowych kamieni, gruzu, błota, starej podsypki itp.
2) oczyszczanie urządzeń odwadniających,
3) zwalczanie szkodników (nornic, kretów itp.),
4) koszenie trawy, w tym również pod tarasami pędniowymi,
5) uzupełnianie umocnień biologicznych,
6) drobne naprawy umocnień kamiennych lub innych, niewielkie korekty krawędzi skarp, ich powierzchni itp.,
7) przekopywanie kanałów w rowach wypełnionych śniegiem, rozkuwanie i likwidacja zalodzeri przepustów, wylotów drenarskich, ocieplanie końcówek drenaży i studni drenarskich itp.,
8) wymiana pokryw i zamknięć w studniach, sztolniach, galeriach (z letnich na zimowe), wentylacja sztolni, galerii.

§26
Naprawa bieżąca

1. Naprawę bieżącą wykonuje się w celu zapewnienia możliwości użytkowania podtorza do czasu wykonania naprawy głównej i polega ona na usuwaniu niewielkich odkształceń i uszkodzeń oraz częściowej wymianie zużytych lub uszkodzonych części elementów podtorza.

2. W zakresie naprawy bieżącej podtorza wchodzą:
1) dla torowisk
- usuwanie zastoisk wody,
- ścinanie i wyrównywanie ław z wyprofilowaniem spadku,
- usuwanie spękań (lamponaż szczelin),
- niszczenie roślinności trwałej na ławach,
2) dla skarp i ław nasypowi przypór
- usuwanie następstw rozmyć, zalań, rozwiań itp.,
- likwidowanie wałów z odsiewek i innych materiałów tamujących spływ wody,
- naprawa i uzupełnienie odarniowania, bruku, pokryć płytowych itp.,
- usuwanie zanieczyszczeń,
- niszczenie roślinności trwałej.
3) dla odprowadzeń wód powierzchniowych
- usuwanie zastoisk wody w rowach,
- naprawa i uzupełnianie wzmocnień dna i skarp w urządzeniach odprowadzających wodę (rowy, kanały),
- przygotowanie podtorza i innych budowli znajdujących się w jego obrębie do przejęcia wód wiosennych i powodziowych,
- wykonywanie innych prac zabezpieczających i naprawczych.
4) dla odwodnień wgłębnych
- oczyszczanie, spulchnianie lub wymiana gruntu nad drenami, uzupełnianie brakujących pokryw studziennych, zastawek itp., - wykonywanie innych prac o charakterze naprawczym i zapobiegawczym.
5) dla budowli wzmacniających i ochronnych
- spoinowanie wykruszonych połączeń kamiennych i ceglanych murów oporowych, podporowych, okładzin, brzegosłonów opasek brzegowych,
- uzupełnianie oblicowania ścian (pojedynczych kamieni, płyt, cegieł),
- wypełnianie jam i pęknięć w ścianach,
- zabezpieczanie miejsc przesiąku wody i podmyć,
- uzupełnianie pokryć bitumowych, żywicowych itp.,
- częściowa wymiana zbutwianych lub uszkodzonych części konstrukcji drewnianych.

3. W zakres napraw bieżących podtorza wchodzą również te roboty konserwacyjne, których konieczność zaistniała podczas naprawy bieżącej.

§27
Naprawa główna

1. Naprawa główna ma na celu przywrócenie w całości lub części pierwotnej zdolności użytkowej podtorza i polega na wymianie lub naprawie elementów, które uległy zużyciu lub zniszczeniu.

2. Wykonywane podczas naprawy głównej niezbędne roboty modernizacyjne mające na celu poprawienie poziomu technicznego obiektu i przygotowanie go do spełnienia określonych wymagań eksploatacyjnych (zwiększone naciski osi, prędkości, częstotliwość ruchu, poprawa warunków skrajniowych) a także wydłużenie okresu użytkowania obiektu - zaliczają się do naprawy głównej.

3. W ramach naprawy głównej podtorza wykonuje się:
1) wzmocnienie skarp,
2) odwadnianie skarp i torowisk,
3) wymianę gruntu podtorza i podłoża,
4) zabudowę w podtorzu i podłożu pokryć ochronnych,
5) rozparcie i obudowanie rowów i koryt,
6) uszczelnianie ław przyporów, skarp i torowisk pokryciami szczelnymi lub zabudowanie na nich pokryć filtracyjnych,
7) urządzenia regulacyjne dla sterowania przepływem wody w ciekach, przez przepusty itp.,
8) remont drenaży (przebudowę lub wymianę elementów, w tym również materiałów filtracyjnych),
9) zmianę pochyleń skarp, odsadzek,
10) podwyższenie lub obniżenie torowiska,
11) budowę zabezpieczeń stałych, tam przeciwśniegowych,
12) wzmocnienie podtorza przez iniektowanie w nie środków wiążących, termowzmoc-nienie, elektroosmozę itp.,
13) naprawę w większym zakresie murów oporowych, podporowych, okładzin, wykonywanie przedłużeń murów,
14) likwidację innych wad podtorza, podłoża, terenu przyległego.

4 W ramach napraw głównych wykonuje się również prace adaptacyjne, a w szczególności:
1) modernizację podtorza na stacjach i liniach kolejowych obejmującą prace pociągające za sobą przyrost długości torów i rozjazdów do 10% na remontowanym odcinku,
2) poszerzenie torowisk z uwagi na dostosowanie do odpowiedniej skrajni, w tym również wynikającą z niej przebudowę podtorza i jego elementów,
3) wymianę istniejących konstrukcji wzmacniających i zabezpieczających,
4) wzmacnianie torowiska,
5) ułożenie nowej sieci odwadniającej w miejsce starej oraz dobudowę sieci w przypadkach konieczności sprostania trudniejszym warunkom użytkowania podtorza.

5. Do naprawy głównej podtorza zalicza się również:
1) roboty o charakterze konserwacyjnym i bieżącym, których potrzeba wynikła w czasie wykonywania naprawy głównej,
2) roboty związane z urządzeniami i likwidacją placu budowy oraz zaplecza robót np. budowa bazy materiałowej, tymczasowej wytwórni elementów do wzmocnienia podtorza

§28
Planowanie napraw podtorza

1 Dla podtorza nie ustala się cykli naprawczych.

2. Zakresy i rodzaje niezbędnych napraw ustala się na podstawie przeglądów.

3. Planowanie napraw bieżących:
1) plan napraw bieżących na rok następny oddziały opracowują w terminie do 30 października na podstawie potrzeb ujętych w protokółach z przeglądu okresowego podtorza, sprawdzając uprzednio prawidłowość zakwalifikowania obiektu do naprawy bieżącej, weryfikując proponowaną kolejność wykonania robót, ilość robocizny, sposób wykonania itp. zarządzając - w razie potrzeby - wykonanie przeglądu badawczego.
2) zapotrzebowanie materiałów niezbędnych do napraw bieżących oddziały ustalają na podstawie faktycznych potrzeb na dany rok lub przeciętnego zużycia materiałowego z ostatnich 3 lat,
3) plany napraw bieżących zatwierdza naczelnik oddziału drogowego. Sekcje otrzymują zatwierdzone plany nie później niż 15 listopada roku poprzedzającego wykonanie naprawy bieżącej i na ich podstawie prowadzą dzienniki robót,
4) proponowane naprawy bieżące, które nie mogą być ujęte w planie napraw danego roku uwzględnia się przy opracowywaniu planu w roku następnym,
5) zmiany w zatwierdzonych planach mogą być wykonywane za zgodą lub na polecenie naczelnika oddziału.

4. Planowanie napraw głównych:
1) naprawy główne podtorza planują zarządy drogowe na okres dwuletni, oddzielnie dla każdego roku,
2) podstawą opracowania projektu planu napraw głównych podtorza są potrzeby naprawcze zebrane przez oddziały drogowe w czasie przeglądów i ujęte w protokółach,
3) protokóły zakwalifikowania elementów podtorza do naprawy głównej (zał. 17) oddziały przesyłają do zarządów drogowych w terminie do 15 czerwca danego roku,
4) zarządy przeprowadzają analizę nadesłanych materiałów pod względem prawidłowości j zakwalifikowania poszczególnych elementów do naprawy głównej, skorelowania robót j naprawczych podtorza z innymi robotami, właściwego ustalenia kolejności robót, sposobu ich wykonania itp., a w razie potrzeby przeprowadzają badania w terenie j i zarządzają przeprowadzenie przeglądu badawczego,
5) po dokonaniu analizy merytorycznej, zarządy opracowują plan napraw głównych, który zatwierdza naczelnik zarządu drogowego. Jeden egzemplarz zarządy przesyłają do Naczelnego Zarządu Utrzymania Kolei w Dyrekcji Generalnej PKP.
Oddziały otrzymują zatwierdzone plany do końca roku poprzedzającego wykonanie naprawy.
6) zmiany w zatwierdzonych planach mogą być wykonywane za zgodą lub na polecenie naczelnika zarządu drogowego.
7) planowanie napraw na rok następny jest analogiczne jak na rok poprzedni, przy czym uwzględnić ono musi:
a) tryb i termin składania zapotrzebowań i zamówień na materiały, sprzęt, robociznę, j
b) jw. - w odniesieniu do przygotowania dokumentacji technicznej i organizacyjnej wykonania robót,
c) tryb i terminy opracowania planu zamknięć torowych na właściwy okres,
d) tryb i terminy zgłaszania ograniczeń prędkości i zamknięć toru do rozkładu jazdy, j
e) inne zasady o charakterze ogólnym obowiązujące w przedsiębiorstwie PKP.
8) Elementy zakwalifikowane do napraw głównych, nie objęte planem napraw głównych 1 na dany rok uwzględnia się przy planowaniu prac na rok następny.

§29
Dokumentacja eksploatacyjna i remontowa

1. Podstawowymi dokumentami do prowadzenia prawidłowej eksploatacji podtorza są:
1) książka kontroli obchodów,
2) książka kontroli stanu toru,
3) protokół z przeglądu okresowego podtorza,
4) karta ewidencyjna słabego (zagrożonego) miejsca w podtorzu,
5) protokół zakwalifikowania elementów podtorza do naprawy głównej,
6) protokóły z przeglądów badawczych i awaryjnych,
7) dzienniki robót,
8) projekty i plany napraw bieżących i głównych,
9) dokumentacje badawcze, projektowo-kosztorysowe, plany sytuacyjne odcinków, profile szczegółowe, protokóły, notatki służbowe itp.

2. Dla napraw wykonywanych sposobem zleconym powinna być sporządzona dokumentacja projektowo-kosztorysowa w zakresie niezbędnym do wykonania robót i ich zlecenia, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

3. Dokumentacje dla napraw głównych i bieżących wykonywanych sposobem gospodarczym opracowuje się w zakresie niezbędnym dla wykonawstwa robót.

4. Sporządzoną dokumentację dla napraw głównych i bieżących sposobem zleconym lub gospodarczym należy uzgodnić z właściwymi jednostkami PKP w zakresie występowania ich urządzeń technicznych oraz lokalizacji miejsc kolizyjnych.

5. Do bieżącej kontroli prawidłowości postępu robót w podtorzu służy sprawozdanie z napraw głównych, bieżących i konserwacji wykonywanych na drogach PKP. Szczegółowy sposób opracowania sprawozdania oraz terminy przesyłania sprawozdań podane są w "Instrukcji w sprawie wewnętrznej sprawozdawczości statystycznej w zakresie służby drogowej".

§30
Organizacja i sposób wykonywania napraw

1. Roboty konserwacyjne oraz naprawy bieżące powinny być wykonywane sposobem gospodarczym. W gospodarczo uzasadnionych przypadkach mogą być zlecane do wykonania innym przedsiębiorstwom, a także osobom fizycznym w trybie obowiązujących przepisów.

2. Naprawy główne mogą być wykonywane sposobem gospodarczym i zleconym.

3. Do robót wykonywanych sposobem gospodarczym zalicza się roboty wykonywane przez jednostki PKP.

4- Do robót wykonywanych sposobem zleconym zalicza się roboty wykonywane przez jednostki spoza przedsiębiorstwa PKP.

5. Zasady organizowania robót, nadzoru nad ich realizacją ze strony zleceniodawcy, autorów projektu, zainteresowanych jednostek PKP itp., regulują przepisy właściwe dla przyjętego sposobu wykonywania robót.