§1
Określenia
1. Podtorze - kolejowa budowla gruntowa wykonana jako nasyp lub przekop wraz z urządzeniami ją zabezpieczającymi, ochraniającymi i odwadniającymi, podlegająca oddziaływaniom eksploatacyjnym, wpływom klimatycznym oraz wpływom podłoża gruntowego zalegającego bezpośrednio pod podtorzem i w najbliższym jego otoczeniu.
2. Odwadnianie - zabezpieczenie przed napływem wód i niszczącym ich działaniem oraz zbieranie i odprowadzanie wód, w celu zapewnienia ciągłej sprawności eksploatacyjnej drogi kolejowej.
3. Odwadnianie powierzchniowe - (drenowanie powierzchniowe) - usuwanie zagrożeń powodowanych przez wody powierzchniowe za pomocą odpowiedniego kształtowania, uszczelniania i wzmacniania terenu i powierzchni budowli, odprowadzania wód drenażami naziemnymi i podziemnymi płytkimi (zakładanymi w strefie przemarzania gruntu), odcinania dopływu wód przy użyciu pokryć szczelnych.
4. Odwadnianie głębokie (drenowanie głębokie) - usuwanie zagrożeń powodowanych przez wody gruntowe płynące, stagnujące i kapilarne za pomocą drenaży głębokich niezamarzających zimą (niekiedy drenaże te służą również do odprowadzania wód powierzchniowych oraz odcinania dopływu tych wód przy użyciu ścianek szczelnych, ekranów zapobiegających filtracji, itp.).
5. Drenaż -
urządzenie odwadniające, umożliwiające zebranie i szybkie
(najczęściej grawitacyjne) odprowadzenie wód wzdłuż
ustalonej trasy do sieci odprowadzającej lub bezpośrednio do
odbiornika.
Do drenaży zalicza się:
- drenaże liniowe naziemne (np. rowy, rynny, wały
odprowadzające)
- drenaże liniowe podziemne (np. sączki, ciągi drenarskie
rurowe),
- drenaże płytowe (np. warstwy filtracyjne).
W praktyce stosuje się również konstrukcje pośrednie (np. sączki skarpowe, drenaże punktowe, przyporowe) oraz drenaże pionowe, w których dominuje pionowy kierunek przepływu wód.
6. Rów - drenaż
liniowy naziemny w postaci nieobudowanego lub obudowanego wykopu,
zlokalizowanego najczęściej wzdłuż budowli (rys. 6),
chroniącego ją przed dopływem wód powierzchniowych i
odprowadzającego te wody (np. rów przy przekopie lub przy
nasypie). Ponadto stosuje się:
- rowy odwadniające tereny przyległe do budowli
- rowy regulacyjne przy obiektach przeprowadzających wody pod
liniami kolejowymi,
- rowy służące wyłącznie do odprowadzania wód oraz
- rowy tymczasowe, likwidowane po zakończeniu robót.
7. Próg - obudowa rowu w postaci poprzecznej ścianki, umożliwiającej likwidację wyrw i wyboi, umocnienie dna i skarp oraz ustalenie dna rowu na projektowanej wysokości. W celu zmniejszenia spadków rowu i zatrzymania procesu erozji stosuje się również progi z krawędziami przelewowymi umieszczonymi ponad dnem rowu.
8. Stopień - obudowany uskok dna rowu umożliwiający zmniejszenie prędkości wód prze- pływających rowem.
9. Kaskada - grupa stopni na krótkim odcinku rowu.
10. Rynna - drenaż naziemny w postaci monolitycznego najczęściej koryta, stosowanego zamiast rowu w przypadku potrzeby zapewnienia szczelności rowu, trudności w budowie lub utrzymaniu umocnienia rowu itp.
11. Bystrotok - rynna o dużym spadku podłużnym, w której przepływ wód odbywa się bez odrywania się jej strumienia od dna cieku.
12. Wał odprowadzający - nasyp z gruntu, tworzący wraz z terenem naziemny ciek, chronią- cy podobnie jak rów budowlę przed dopływem wód powierzchniowych i odprowadzający te wody, stosowany, gdy budowa rowu mogłaby spowodować zmniejszenie stateczno- ści podtorza,
13. Drenaż zupełny - drenaż podziemny obniżający poziom wód gruntowych do stropu znajdującej się pod nim warstwy gruntu mało przepuszczalnego; wykorzystywany m.in. do odcinania dopływu wód gruntowych (rys. 4).
14. Drenaż niezupełny (zawieszony) - drenaż podziemny odprowadzający wody jedynie z górnej części warstwy wodonośnej tj. obniżający poziom wód gruntowych na chronio- nym terenie.
15. Drenaż skarpowy punktowy - drenaż podziemny w postaci rurowych lub bezrurowych drenów, zakładanych w skarpowej części budowli, zwykle prostopadle do jej obrysu w planie, umożliwiających odprowadzenie wód z korpusu budowli.
16. Drenaż skarpowy przyporowy (rigol) - drenaż podziemny w części skarpowej budowli pozwalający nie tylko osuszyć tę część, ale także zwiększyć jej stateczność dzięki częścio- wej lub ciągłej wymianie gruntu (rys. 10).
17. Sączek skarpowy - drenaż podziemny płytki w skarpowej części budowli, kanalizu spływ wód i zapobiegający w ten sposób rozmywaniu skarpy przez wody opadowe lub niewielkie ilości wód gruntowych wypływających na jej powierzchnię (rys. 9).
18. Sączek poprzeczny - stosowany na liniach eksploatowanych drenaż podziemny płytki prostopadły do osi toru, odprowadzający wody z zagłębień torowiska np. niecek, koryt (rys. 11). Sączki poprzeczne stosuje się również do polepszania działania drenażu płyto- wego (zob. § l ust. 5).
19. Sączek podłużny (wcinka podłużna) - drenaż podziemny, zazwyczaj bezrurowy, stosowa- ny najczęściej przy nowobudowanym nasypie w celu ułatwienia odpływu wód z przewil- goconych bagiennych gruntów podłoża nasypu i przyspieszenia w ten sposób konsolida- cji tych gruntów.
20. Sączek pionowy - drenaż pionowy bezrurowy, zbierający wody i umożliwiający ich do- pływ do warstw przepuszczalnych, przyspieszający w ten sposób konsolidację przewilgo- conych spoistych lub organicznych gruntów budowli lub jej podłoża.
21. Zbieracz - element rurowy sieci odprowadzającej wody z drenaży podziemnych (rys. 7).
22. Kolektor - element rurowy odprowadzający wody ze zbieraczy do odbiornika naturalne- go lub sztucznego albo miejskiej sieci deszczowej lub kanalizacyjnej (rys. 7).
23. Galeria - drenaż podziemny o przekroju poprzecznym przełazowym, wykonany w wyko- pie o głębokości większej od 5 m.
24. Sztolnia - galeria wybudowana sposobem tunelowym.
25. Przekrój przełazowy - przekrój poprzeczny poziomego lub o niewielkim spadku elementu prowadzącego wody o wymiarach umożliwiających wejście człowieka; do najmniejszych przekrojów przełazowych należą przekroje o średnicach wynoszących co najmniej 1,0 m oraz inne przekroje o wymiarach w świetle równych co najmniej 0,8 x 1,3 m.
26. Studzienka drenarska - element podziemny rurowej sieci drenarskiej, służący do łącze- nia, kontroli i oczyszczania drenaży i ciągów odprowadzających wody, a niekiedy także do wentylacji i wytracania energii płynących w nich wód (rys. 7 i 10-4).
27. Studzienka chłonna - sztuczny zbiornik w postaci obudowanego drenu pionowego, umożliwiającego odprowadzenie wód do znajdujących się niżej gruntów przepuszczal- nych.
28. Basen retencyjny - sztuczny zbiornik w postaci zbiornika, stosowany wtedy, gdy nie ma możliwości odprowadzenia wód do odbiorników naturalnych, kanalizacji miejskiej lub ni- żej znajdujących się gruntów przepuszczalnych. Ubytek wód ze zbiornika następuje wskutek parowania, niekiedy także wsiąkania.
29. Pokrycie filtracyjne - ochronne pokrycie w postaci warstwy lub powłoki z przepuszczal- nego materiału (gruntu, włókniny) służące do zbierania i odprowadzania wód do drenaży liniowych (zob. drenaż) - rys. 6d i 8.
30. Pokrycie szczelne - ochronne pokrycie w postaci mato przepuszczalnej lub szczelnej warstwy albo powłoki, zapobiegającej infiltracji wód powierzchniowych w grunty.
31. Przebicie hydrauliczne - nagła utrata stateczności gruntu (najczęściej nasypu lub jego podłoża) w wyniku działania ciśnienia przepływającej wody; przebiciom hydraulicznym sprzyja m.in. sufozja, powodująca zwiększenie prędkości przepływu wód.
32. Podłoże podkładów - ułożone w odpowiedni sposób materiały (najczęściej grunty), stanowiące trwałe podparcie podkładów.
Najczęściej podłoże podkładów składa się z warstwy podsypki, pokrycia ochronnego oraz rodzimego lub nasypowego gruntu podtorza.
33. Sufozja - niszcząca działalność wód przepływających w gruntach, polegająca na wypłukiwaniu, a niekiedy także ługowaniu cząstek gruntu, prowadząca do zamulania się (kolmatacji) pokryć filtracyjnych i zasypek drenów, uszkodzeń skarp przez wypływające wody, przebić hydraulicznych itp.