§17.
Ogólne zasady nastawiania hamulców
1. W celu zapewnienia właściwego działania hamulców w składzie pociągu należy odpowiednio przygotować do pracy urządzenia hamulców zespolonych we wszystkich wagonach składu pociągu, jak również w wagonach doczepianych do pociągu "na drodze przebiegu".
2. Do nastawiania hamulców wagonów służą:
a) dźwignie znajdujące się na tablicach nastawczych
umieszczonych po obu stronach wagonu poniżej ostojnicy (w
starych typach wagonów uchwyty nastawcze zamontowane
bezpośrednio do zaworów rozrządczych systemu Westinghouse),
b) urządzenia włączające przyspieszacze nagłego
hamowania.
Uwaga: przez wyłączenie wysokiego stopnia hamowania na tablicy
rozdzielczej (elektrycznej) wagonu osobowego można uzyskać
nastawienie P zamiast nastawienia R.
3. Dźwignię na tablicy nastawczej (uchwyt kurka) należy ustawić w położeniu, w którym dźwignia pokrywa się z odpowiednim oznaczeniem nastawienia na tablicy (zaworze rozrządczym) lub jest do niego najbardziej zbliżona i daje się odczuć trudność jej wyprowadzenia z tego położenia wskutek działania mechanizmu ustalającego.
4. Położenia dźwigni (uchwytów), przy których uzyskuje się wymagane działanie hamulca są oznaczone na tablicach urządzeń nastawczych (zaworze rozrządczym) odpowiednimi literami lub skrótami określającymi nastawienie hamulca.
5. Oznaczenia poszczególnych nastawień hamulca podano w załączniku 2 - tablice 2-II i 2-III, a pozycje dźwigni nastawczych wagonów w załączniku 3 - tablice od 3-I do 3-VII.
§18.
Nastawianie hamulców w pociągach pasażerskich
1. Przygotowanie do działania hamulców w pociągu pasażerskim polega na ustawieniu dźwigni nastawczych na przebieg działania P (osobowy), R (pospieszny) lub R+Mg (pospieszny z czynnym magnetycznym hamulcem szynowym), ewentualnie włączeniu do działania przyspieszaczy nagłego hamowania. Jeśli do pociągu pasażerskiego włączone są wagony towarowe, to należy w nich również nastawić hamulec odpowiednio do stanu załadowania, przez ustawienie dźwigni w położenie "próżny" lub "ładowny" (o ile nastawianie takie nie odbywa się samoczynnie), według takich samych zasad jak dla pociągów towarowych (§ 19).
2. Jeśli pociągi pasażerskie zestawione są z wagonów
posiadających urządzenia nastawcze P-R, hamulce tych wagonów
powinny być nastawione na przebieg działania R. Jeżeli
pociągi pasażerskie zestawione są z wagonów posiadających
możliwość nastawienia na przebieg hamowania R+Mg, hamulce tych
wagonów powinny być nastawione na przebieg hamowania R+Mg.
Jeżeli pociągi pasażerskie zestawione są z wagonów
mieszanych posiadających możliwość nastawienia na przebieg
hamowania P-R i R+Mg, hamulce tych wagonów powinny być
nastawione odpowiednio:
a) na przebieg hamowania R w wagonach posiadających
możliwość nastawienia P-R
b) na przebieg hamowania R+Mg w wagonach posiadających
możliwość nastawienia R+Mg.
3. Do pociągów pasażerskich z hamulcami nastawionymi na przebieg hamowania R wolno włączyć najwyżej trzy wagony z hamulcami nastawionymi na przebieg hamowania P, przy czym liczba wagonów z hamulcami na przebieg hamowania R musi być zawsze większa niż liczba wagonów z hamulcami nastawionymi na P. W przeciwnym razie hamulce wszystkich wagonów należy nastawić na przebieg hamowania P. Przesyłany w takim pociągu wagon z wyłączonym hamulcem (według postanowień § 58 ust. 10) należy traktować jak wagon z hamulcem o nastawieniu P.
4. Do pociągów pasażerskich jadących na hamulcach nastawionych na przebieg działania P lub R, można włączyć wagony towarowe z hamulcami nastawionymi na przebieg działania P. Jeśli hamulce w pociągu są nastawione na R, to liczba takich wagonów towarowych nie może być większa od trzech, a liczba wagonów z hamulcami nastawionymi na R musi być zawsze większa od liczby wagonów z hamulcami nastawionymi na P. Jeśli tak nie jest, hamulce wszystkich wagonów należy nastawić na P.
5. Do pociągów pasażerskich jadących na hamulcach nastawionych na P, R lub R+Mg nie wolno włączać wagonów towarowych z hamulcem z nastawionym na przebieg hamowania G (towarowy).
§19.
Nastawianie hamulców w pociągach towarowych
1. Pociągi towarowe kursują na sieci kolejowej zasadniczo z hamulcami nastawionymi na przebieg działania G (towarowy), tj. z hamulcami wolno działającymi.
2. Pociąg towarowy może kursować z nastawieniem P
(osobowy), czyli z hamulcami szybko działającymi, gdy
spełnione sąjednocześnie dwa warunki:
- długość składu pociągu nie jest większa niż 500 m,
- masa składu pociągu nie jest większa niż 1300 t.
Sposób nastawiania hamulców w tych pociągach podano w ust. 3.
3. Jeśli skład pociągu spełnia warunki podane w ust. 2 i
ma kursować z nastawieniem hamulców P, to hamulce w
poszczególnych pojazdach należy nastawić następująco:
a) jeśli długość składu pociągu wynosi najwyżej 300 m
oraz masa składu pociągu najwyżej 600 t - wtedy hamulec
lokomotywy (lokomotyw) należy nastawić na G, a hamulce
wszystkich wagonów na P,
b) jeśli długość składu pociągu jest większa niż 300
m albo masa składu pociągu jest większa niż 600 t (lub
spełnione są obydwa te warunki), to hamulce lokomotywy
(lokomotyw) i pierwszych pięciu wagonów należy nastawić na
przebieg działania G, a hamulce pozostałych wagonów na
przebieg działania P.
Uwaga: w przypadku pod lit. b, jeśli następuje zmiana czoła
pociągu, to zachodzi konieczność zmiany nastawienia w pięciu
wagonach na początku i na końcu składu pociągu.
4. W poszczególnych wagonach pociągu towarowego należy nastawić hamulce odpowiednio do stanu załadowania wagonu, przez ustawienie właściwej dźwigni w położenie "próżny" (na wagonach przewoźników Grupy PKP oznaczenie "próż.") lub "ładowny" ("ład."), według zasad podanych w ust. 5 lub ust. 6; nie dotyczy to wagonów, w których układ hamulcowy dopasowuje samoczynnie siłę hamowania do obciążenia.
5. Wyboru nastawienia "próżny" lub
"ładowny" dokonuje się według następującej zasady:
- jeśli masa brutto wagonu jest mniejsza od masy
przestawczej lub jej równa to dźwignię nastawczą należy
ustawić w położenie "próżny",
- jeśli masa brutto wagonu jest większa od masy
przestawczej to dźwignię należy ustawić w położenie
"ładowny".
Masa przestawcza jest wypisana na tablicy przestawczej
"próżny-ładowny".
6. Wagony towarowe o dużej ładowności mogą być wyposażone w hamulce mające dwa (lub więcej) położenia "ładowny". Wtedy na tablicy przestawczej są wypisane odpowiednio dwie (lub więcej) masy przestawcze (patrz załącznik 3, tablica 3-VII). Wybierając w takich przypadkach właściwe nastawienie należy posługiwać się zasadą podaną w ust. 5, tj. ustawiać dźwignię nastawczą w położenie "próżny" jeśli masa wagonu brutto jest mniejsza od pierwszej (najmniejszej) masy przestawczej lub jej równa, w położenie "ładowny I" jeśli masa brutto jest większa od pierwszej masy przestawczej, a w położenie "ładowny II" jeśli masa brutto jest większa od drugiej masy przestawczej (itd. jeśli wagon ma dalsze nastawienia "ładowny").
7. W przypadku niemożności odczytania lub braku
oznaczeń na tablicy "próżny-ładowny" należy
kierować się następującymi wskazówkami:
a) hamulec jest nastawiony w położenie
"próżny", jeżeli dźwignia nastawcza zajmuje
położenie skośnie w lewo,
b) hamulec jest nastawiony w położenie
"ładowny", jeżeli dźwignia nastawcza zajmuje
położenie skośnie w prawo,
c) hamulec należy nastawić w położenie
"ładowny", jeżeli masa brutto wagonu przypadająca na
jedną oś jest równa lub większa niż 11 ton.
8. Ustawienie dźwigni nastawczych "próżny-ładowny" należy do obowiązków pracowników zabierających wagon z miejsca załadunku lub wyładunku, przed zabraniem wagonu. Pozostałe czynności nastawcze wykonują pracownicy dokonujący próby hamulca podczas oględzin technicznych składu pociągu lub wagonów dołączanych do pociągu.
9. Jeżeli w pociągu towarowym hamowanym hamulcami na nastawieniu G, tj. wolnodziałającymi, znajdą się wagony nie posiadające takiego nastawienia (np. wagony osobowe tylko z nastawieniami P i R), to hamulce tych wagonów należy wyłączyć z działania.
10. Niektóre typy wagonów towarowych przystosowane do
kursowania po torach o szerokości 1435 mm i 1520 mm wyposażone
są w specjalny zawór rozrządczy i tablicę przestawczą
"UIC-483". Wyposażenie to umożliwia uzyskanie dwóch
różnych sposobów działania zaworu rozrządczego. Dźwignia na
tablicy przestawczej musi być ustawiona:
- na torze o szerokości 1435 mm w położenie
"UIC",
- na torze o szerokości 1520 mm w położenie
"483".
Uwaga: Jeśli zachodzi potrzeba zmiany nastawienia, należy
najpierw wyłączyć hamulec, a po dokonaniu przestawienia
hamulec ponownie włączyć.
§20.
Kurki nagłego hamowania, hamulce bezpieczeństwa, przyspieszacze
hamowania nagłego, kurki wyłączające, odluźniacze
1. W składzie pociągu przygotowanym do jazdy:
a) wszystkie kurki nagłego hamowania wagonów towarowych
powinny być zamknięte,
b) wszystkie zawory hamulców bezpieczeństwa wagonów
pasażerskich powinny być zamknięte, a ich uchwyty
zaplombowane.
2. W składzie pociągu pasażerskiego, który ma być
prowadzony w nastawieniu R z włączonymi przyspieszaczami
nagłego hamowania, przyspieszacze te należy włączyć do
działania:
- jeśli są one mocowane bezpośrednio na zaworze
rozrządczym - przez obrót kluczem konduktorskim trzpienia
nastawczego o kąt 90°,
- jeśli są one zainstalowane jako oddzielny aparat -
przez przekręcenie dźwigni kurka wyłączającego
przyspieszacz;
pozycje "załączony" i "wyłączony"
określa się według takich zasad, jak przy dźwigni
wyłączającej hamulec wagonu (ust. 3).
3. Włączania i wyłączania hamulca zespolonego danego
wagonu dokonuje się przez odpowiednie ustawienie dźwigni na
tablicy wyłączającej umieszczonej pod ostojnicą z każdej
strony wagonu. Położenia tej dźwigni (zał.3 tab. 3-VIII) są
następujące:
- położenie pionowe - hamulec zespolony włączony (czynny),
- położenie poziome - hamulec zespolony wyłączony -
przestawienie dźwigni w to położenie powoduje jednocześnie
zahamowanie wagonu.
Dźwignia może znajdować się również bezpośrednio na
zaworze rozrządczym.
W niektórych starszych typach wagonów włącza i wyłącza się
hamulec zespolony przestawiając dźwignię kurka na przewodzie
pneumatycznym łączącym przewód główny ze wspornikiem zaworu
rozrządczego (zał. 3 tab. 3-IX).
4. Po wyłączeniu hamulca zespolonego wagonu w składzie pociągu wg ust. 3, należy wagon odhamować odluźniaczem ręcznym.
5. Odluźniaczy hamulców zespolonych uruchamianych
ręcznie za pomocą uchwytów cięgieł (po obu stronach ostoi
wagonu) wolno używać w następujących przypadkach:
a) w celu odhamowania pojedynczego wagonu odłączonego od
składu pociągu,
b) w celu odhamowania pojedynczego wagonu z uszkodzonym
hamulcem wyłączonym z przewodu głównego pociągu (ust. 4),
c) w celu usunięcia przeładowania zbiorników lub komór
sterujących.
6. Odluźniaczem należy posługiwać się następująco:
a) jeśli odluźniacz jest niesamoczynny należy pociągnąć
uchwyt cięgła odluźniacza i utrzymywać ten uchwyt aż do
chwili, gdy ustanie syk wypływającego powietrza,
b) jeżeli zahamowany wagon posiada odluźniacz samoczynny
(napis "autom" na uchwycie odluźniacza), to należy
jednorazowo pociągnąć za uchwyt cięgła odluźniacza;
wystarcza to do zainicjowania odhamowania, które dalej przebiega
samoczynnie.
Po każdym przypadku użycia odluźniacza należy upewnić się,
że nastąpiło odhamowanie wagonu.
Odhamowanie przy pomocy odluźniacza powoduje opróżnienie ze
sprężonego powietrza niektórych komór lub zbiorników w
układzie pneumatycznym hamulca wagonu.